Dun Guzeppi De Piro

Artikli Varji f'Publikazzjonijiet

(Maltese)

_________________________________________________________________________

Il-Berqa.

It-Tnejn, 18 ta' Settembru, 1933

Fil-jum tal-bierah ghal filghaxija bhal lehha ta berqa griet l-ahbar illi miet

Can Dec Mons. Giuseppe De Piro li skond ma gejna mgharrfin ma jghoddx aktar minn 56 sena.

Mons De Piro fil-jum tal-bierah kien iffunzjona fil-purcissjoni gewwa l-Hamrun, u wara li dahlet kellu jghati il-Benedizzjoni fil-Parrocca ta' San Gejtanu. Kien fil-waqt li sejjer jghati l-Benedizzjoni meta hassu hazin u gie migbur mill-art u mdahhal gewwa s-sagristija tal-Knisja. Wara, billi kien fi stat tabilhaqq maghdur, gie mehud fl-Isptar Centrali tal-Furjana, fejn wara ftit miet.

Ahbar kiefra ta' din ix-xorti tolqot il-qlub ta' kbir ghadd fost il-popolazzjoni, billi Mons De Piro kien il-veru mudell ta' Sacerdot Nisrani u Religjuz skond il-qalb tal-Mulej, illi lejh jigbed imhabba u rispett ta' kull min kien ikollu x-xorti li mieghu jiltaqgha. Tant fis-Socjeta', kemm fil-Konfessjonarju u fil-waqt tal-ghelt bejn partiti politici Mons. De Piro gharaf dejjem bid-dehen tieghu imexxi kollox ghall-ahjar.

Kien il-missier hanin ghal bosta ulied foqra. Huwa d-direttur Superjuri tas-Socjeta' ta' San Paolo, tal-Missjoni li taghha huwa kien il-fundatur, direttur ta' l-Istitut "Gesu Nazzarenu" taz-Zejtun u ukoll ta' l-Istitut ta' Fra Diegu. Minn flusu waqqaf l-Oratorju ta' Birkirkara ghal dawk it-tfal li ikollhom vokazzjoni ghal sacerdoti biex jidhlu ghal hidma ta' Missjunarji. Direttur ghal ghaxar snisn ta' l-Istitut Bonnici "id-Dar ta' San Guzepp" tal-Hamrun u wkoll tad-Dar ta' San Guzepp li hemm f'Ghawdex.

Kien Mons. De Piro illi fl-eqqel tal-kwistjoni politika religjuza li kellna f'pajjizna, ghamel hiltu u haddem dejnu sabiex din il-kwistjoni setghet tirranga ruhha.

Imghobbi kif kien b'hidma qalila ghall-kobor tal-gieh tal-Mulej, Mons. De Piro kien accetta li jkun wiehed mis-Senatur, Rapprezentanti ta' l-Isqof.

Ulied il-foqra bil-mewt tal-Mons De Piro tilfu l-aqwa benefattur, tilfu lil missierhom, u l-Kleru Malti tilef sacerdot maghruf u mahbub, imfahhar u meqjum minn kulhadd. Ukoll malta tilfet wiehed mill-ahjar pajzani taghha.

Lill-Nobbli Igino De Piro, Buruni ta' Budak, li kien President tas-Senat, mill-1927 - 30, li jigi hu l-Mons De Piro, u lil qrabatu l-ohra, ahna naghtu l-ghomor filwqaqt illi mal-popolazzjoni ta' Malta ahna ukoll niehdu sehem fin-niket li minnhu giet milquta bil-mewt ta' dan il-kbir benefattur tal-foqra.

Ghada fit-8.00 a.m. fl-Istitut Bonnici issir Funzjoni Funebri u fl-4.00p.m. isir il-Funeral mill-Istitut ghac-Cimiterju ta' l-Addolorata.

_________________________________________________________________________

Poezija ta' Gorg Pisani miktuba ghal xi gurnal

19 ta' Settembru 1933

Sur Editur,

Fil-Mewt ta' Mons. De Piro.

Fic-cimiterju tal-Addolorata.

Fil-midfen kollu fjuri

"Ta' ommna l-imbikkija",

L-ahbar ghamara helwa

Li tilqa n-nies Maltija,

Jien smajt elf tfajjel jibku

Jitnhedu l-missier taghhom

U b'dak il-biki jhollu

Lil kull min kien jismaghhom.

'Ma demgha ckejkna ckejkna

Ta tfajjel li kien hdejja

Rajtha taqa' bil-hlewwa

Fuq warda hdejn riglejja;

Jien qtajt lil dik il-warda

Bid-demgha tilma fuqha

U smajt hierga din l-ghanja

Ghalkemm daqxejn mahnuqa:

"M'jienx demgha ta' biza

M'jienx demgha ta' hniena

M'jienx demgha ta' ndiema

Jien hgrigt minn qalb ta' tfajjel

Imrobbi bl-akbar sliema

Li taf bhal hutu l-ohra

Li x'hin jisbah fil-ghodu

Jisfaw ilkoll iltiema."

19 . 9 . 33 Gorg Pisani.

_________________________________________________________________________

Il-Berqa

20 ta' Settembru 1933

Ahbarijiet ta' Malta

Id-Difna ta' Mons. De Piro.

Xhieda liema bhala ta' l-effett li jaghmel fuq il-qal ta' l-ohrajn l-ezempju t-tajjeb, dehret il-bierah fil-funeral tal-wisq mibki Mons. Dekan De Piro.

Il-Funeral sarlu fic-Cimiterju ta' l-Addolorata. Il-Katavru tal-Mons. Gie mehud mid-Dar ta' San Guzepp tal-Hamrun ghac-cimiterju l-Kbir, imsieheb b'ghadd kbir ta' motor cars u karrozzini, li fihom kienu l-irjus kbar kollha ta' Malta li setghu imorru, idba mill-istess Gvernatur, biex jaghtuh l-ahhar turija ta' qima u ta' gieh, li bil-wisq kienu jisthoqqlu.

Gemgha bla ghadd ta' nies, gew mill-Belt u minn bnadijiet ohra u kienu jistennewh hdejn ic-Cimiterju. Qassisin, patrijiet u sorijiet ta' kull ordni u Kongregazzjoni li hawn Malta; kjerici u seminaristi; ghadd bla tarf ta; tfal iltiema subien u bniet; irgiel u nisa, ghanja u foqra; bandisti tal-Baned ta' l-ibliet u ta' l-irhula bl-istendardi mghottijin bil-mustaxija sewda, eghliem ta' niket.

Il-purcissjoni funebri imxiet qajl qajl minn hdejn il-bieb tac-cimiterju ghall-Kappella. Hemda u swied il-qalb. Ma kontx tisma ghajr il-kant miksur tal-qassisin u t-talb hiemed tas-sorijiet, ta' mijiet ta' tfal u ta' l-insara l-ohra. Bosta kuruni tal-ward mizmuma minn irgiel jew tfal ittiehdu mal-funeral biex jitqieghdu fuq il-qabar tieghu, xbieha tal-kuruni ta' sebh li Alla hejjielhu fis-sema.

Wara t-tebut kienu mexjin nies bil-mijiet, u bosta nies maghrufin u rjus kbar, fosthom xi Ministri u Membri ohra tal-Parlament u l-Eccellenza tieghu l-Gvernatur u s-Segretarju tieghu. Fil-Kappella sarlu is-soltu talb ghall-mejtin u mbaghad gie mehud ghall-qabar tal-familja tieghu.

In-nies ingemghet madwar il-qabar fil-Kappella zghira, sakemm il-gisem tqieghed fil-qabar. Rassa liema bhala, kullhadd mibluh, bhal ras maqtugha, ghal din it-telfa ghal-gharrieda ta' wahda mill-ikbar kolonni qawwija li kienu jirfdu il-gid spiritwali temporali tal-gzira taghna.

Wara d-difna, n-nies baqghet ghal hin titnikker madwar il-qabar, bhal min ma tatiehx qalbu jiccaqlaq u jmur jhalli warajh dak it-tezor ghaziz li Malta mhux ghalkemm tikseb iehor bhalu.

Mons. De Piro halliena ghal dejjem! Imma nistghu nghidu li ghad li halliena, fl-istess hin ghadu maghna bit-tifkira ta' l-ezempji t-tajba tieghu, li minn kulhadd huma maghrufa u li jibqghu ghal zmien twil jissemmew. Mons. De Piro mis-Sema fejn jisab ma jinsiex lill-foqra li hsiebu dejjem fihom biex jghinhom mill-ahjar. Ma jinsiex lil Malta, art welidu l-ghaziza, li ghal imhabbitha, biex iragga l-paci fiha, meta naqset, ghamel sagrificcji kbar. Le, Mons De Piro ma mietx ghal kollox, imma r-ruh ghaziza tieghu tibqa' tghinna mis-sema u t-tifkira tal-ezempji tajba tieghu jaghmlulna l-qalb biex bhalu nahdmu bla biza' ghal Glorja tal-Kbir Alla, u ghall-gid tal-mahbuba Malta taghna.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

23 ta Settembru 1933

Editorjal

Minghajr qatt ma stennejniha kellna nilqghu bis-sabar l-ahbar tal-Mewt ta' wiehed mill-akba membri tal-kleru Malti, l-ahbar li tlifna lill-Mons. Gius. Dei March. De Piro, Canonku Dekan tal-Katidral.

Bniedem nobbli fit-twelid tieghu u fl-istat sacerdotali li ghazel, baqa nobbli sa l-ahhar mument ta' hajtu, fis-sentimenti, fl-imgieba u fl-ghamil kollu tieghu.

Nhar il-Hadd, 17 ta' dan, fil-waqt li kien jaqdi d-dmirijiet tieghu ta' qassis, f'mument l-aktar solenni, meta kien wasal biex jixhet il-Barka ta' Gesu fuq il-fidili li kienu migbura madwaru fil-Knisja ta' San Gejtanu l-Hamrun, Mons, De Piro hassu hazin ghall-mewt u sighat wara miet.

L-mewt tieghu halliet vojt kbir, vojt li Alla biss, fil-Providenza kbira tieghu, jista u jaf, jekk irid, jimlih.

Kulhadd jaf kif u kemm dan il-bniedem hadem u ghalkemm ta' 56 sena, kien ghadu jahdem ghall-glorja t'Alla u ghall-gid ta' l-erwieh.

Imrobbi sewwa fil-familja, hass li Alla sejjahlu ghalih biex jikkonsagra ruhu Lilu u ghax-xoghol tieghu, u hu bil-generozita kbira ta' qalbu kkorrisponda ghal din is-sejha. Sar qassis skond il-qalb t'Alla, pront li jaghmel kull sagrificcju, ta sahhtu u ta butu, ta hajtu basta li jara l-gid isir, id-deni jonqos, l-imdejqin jistabru, il-hziena jersqu lejn Alla.

Ghall-gherf u ghall-prudenza tieghu sewa bhala Segretarju lill-Mons. Isqof Dom Mauro Caruana. Mis-sena 1914 sa l-1918 hu kien Rettur tas-Seminarju Arciveskovili.

Imma l-aktar li kien maghruf u li ghamel gid kien fl-istituti li taghhom huwa ma kienx biss il-mexxej, imma sahansitra l-missier.

Kellu fdat f'idejh l-istitut Bonnici ghat-tfal ta' San Guzepp, l-istitut tax-xebbiet imsejjah Fra Diegu, l-Istitut taz-Zejtun iffundat mis-Sinjorina Curmi.

Kien il-missier taghhom ghaliex huwa mhux biss kien imexxi lil dawn l-Istituti, imma, kull fejn hass il-htiega, kien jghin ukoll minn butu tant li tfaqqar ghal dana l-iskop hekk nobbli.

Imma n-nies kbar kollha jhallu xi haga li ma tmut qatt warajhom u Mons. De Piro, ta' bniedem kbir likien, halla monument haj li jibqa jfakkarna dejjem fih - id-Dar tas-Socjeta ta' San Pawl Appostlu biex fiha jitghallum l-qassisin ghall-Missjoni.

U din n-nobbilta fit-twelid, fis-sentimenti, u fl-ghemil kollu tieghu kienet tiddi izjed ghall-umilta' li biha kien moghni dan il-bniedem qaddis. Min ma kienx jara fih il-bniedem ta' fiducja li mieghu jista' jiftah qalbu: Il-bniedem li minnu tista' tiehu l-parir it-tajjeb? Il-bniedem li jaf isabbar kemm bl-ghajnuna, kemm bil-kelma helwa tieghu? Il-bniedem kbir mal-kbar, c-ckejken mac-ckejknin? Il-kelma taghna mhix bizzejjed biex tipprova dan li qeghdin nghidu: dan jipprovawh il-fatti.

Sakemm l-gherf tal-bniedem jista' jgharrafna, ahna nghidu li dana l-bniedem kien qaddis u li Alla sejjahlu biex ifittex jaghtih il-premju li jisthoqqlu ghall-hidma qaddisa tieghu.

_________________________________________________________________________

28 ta' Ottubru 1933

Mons. E. Bonnici.

L-Istitut Wara l-Mewt ta' Mons. De Piro.

Dak l-imbierek ta' telephone, kos, fih komdita' kbira u tinqeda malajr u tiffranka hafna zmien; izda kultant idejjqek xi ftit, l-izjed meta jkollok tqum minn fejn tkun qieghed biex twiegeb ghas-sejha tieghu. Dak in-nhar kien ilu jcempel mis-setti mattinati; min ghal haga u min ghal ohra. F'xi nofs in-nhar cempila ohra.

Min hemm? Jien. Xi trid? Artikolu ghall-Lehen is-Sewwa fi zmien jumejn. Fuq hiex? Fuq hiex trid. Ara aghmlilna xi haga fuq l-Istitut li halla Mons. De Piro.

Ftehemna. Xi haga fuq l-Istitut. Jekk tibda tikteb ma tispicca qatt. Kienet tkun haga sabiha li kieku qieghed jikted l-istorja taghhom, minn mindu bdew sal-lum. Bhal dik li kien kited darba is-Sur Fons f'daqxejn ta' kbieb li minn ghalija sejjahlu l-Karita' f'Malta. Imma biex taghmel dan ma tridx li jtuk jumejn biss, ghalhekk din il-bicca xoghol inhalluha ghal haddiehor.

Wara xi jumejn mill-mewt ta' Mons. De Piro, kelli indur l-Istitut l-izjed biex infarraghom xi ftit u nghamlilhom ftit tal-qalb, ghalkemm kelli bzonn minn jaghmel il-qalb lili. Malli kond nidhol f'xi wiehed minnhom, kont inhoss bhal kesha fuqi, bhal ghoqla fi grizmejja, bhal roghda f'saqajja. Kont bhal wiehed li donnu qieghed ifittex xi haga ghaziza u ma jistax isibha. Thares lejn it-tfal, kont itlmahom ibexxqu fommhom biex jitlbuk tberikhom. Sthajjilthom ighidu f'qalbhom, x'hin lejmhuni: jigi min jigi m'hu hadd Mons. De Piro. Tajthom ragun u ghadirthom mhux ftit ghax meta tahseb li hafna minnhom jekk mhux kollha, gabarhom hu, lilu biss jafu, l-izjed fl-Istitut ta' Fra Diegu fejn kien ilu sitta u ghaoxrin sena, min jista ilumhom dawn it-tfal? Daqskemm tista tlum l-ulied li wara li tlfu l-ommhom jaraw mara ohra, ghalkemm din taghmel kemm tista biex iddur bihom daqs l-ohra.

Mal-bxara tal-mewt tieghu, f'dawn l-Isituti waqghet hemda kbira, hemda li tkexkex. Imqar waqt il-loghob taghhom, dawk l-imberkin ta' tfal mill-kbir saz-zghir, donnhom ma felhux jghajtu, jifirhu u jaqbzu bhas-soltu. Hassew ilkoll li fl-Istitut naqset xi haga, naqset xi haga kbira u din il-hemda fuqhom ghadha sal-lum. Donnhom qed jsitennew li tfegg xi ruh ohra tittanta timla l-vojt li halla warajh Mons. De Piro. Il-kbar fosthom, li ghandhom izjed ghaqal, ihossu li disgrazzja bhal din ghandha terfaghhom izjed il-fuq, tnebbahom li kif Alla kien li baghtu f'nofshom, Alla ukoll kien li hadu l-Genna mieghu u dik l-imhabba li biha kien kebbislu qalb li ftit minn dik l-imhabba li biha hi mimlija bla qies il-qalb t'Alla. Meta hu hekk ir-ruh thossha tintrefgha ghalkemm il-gisem jibqa ibati mhux ftit.

Kont qieghed darba, f'wahda minn dawn il-granet ghal habta ta' filghaxija, maghluq f'kamra wahdi f'Istitut minnhom, nithasseb fuq xi kwistjoni iebsa li kelli f'idejja x'hin bdejt nisma mill-boghod it-talb tat-tfal fil-kappella. Smajthom jitolbu flimkien u jghidu ma nafx ghal kemm il-darba "Sinjur tieh il-mistrieh ta' dejjem, …Sinjur tieh…." Dlonk waqaft minn dak li kont qed naghmel, tajjart, jew tar wahdu, il-hsieb li kelli f'mohhi u bdejt intiehem il-hlewwa ta' din it-talba li ghalmitna l-Knisja ghall-mejtin taghna. Sthajjilt lil dawk it-tfal kollha, ghalkemm ma kontx qieghed narahom b'ghajnejja, sthajjilthom fuq qabartu, donnhom iridu iqajmuh minn hemm biex iroddulu l-hajja ta' kemm kien thabat ghalihom; donni rajthom resqin wiehed wiehed ma genbu ibusulu idejh u jghidulu grazzi hafna, bhal ma jghamlu t-tfal kollha meta ittihom xi haga ghal qalbhom.

X'setghu issa jtuh dawk it-tfal kollha hlief l-ghajta taghhom, hlief it-talba taghhom, hlief il-karba taghhom? Ghidt bejni u bejn ruhi: zgur li Alla jismaghhom bhalissa lil dawn l-iltiema? Qeghdin jitolbu l-mistrieh ghal min ghadda hajtu jahdem bla mistrieh, qeghdin jitolbu bhala sinjal ta' tpattija u ta' qalb tajba. Li Alla jtih il-mistireh ta' dejjem. Li Alla ma jhallihx ibati fid-dinja l-ohra ghax f'din bata bizzejjed, li Alla ma jcahhadlux, anqas ghal ftit ta' zmien, mill-glorja tieghu, wara li hu ccahhad minn kollox f'din id-dinja, wara li ccahhad mill-ghana li kellu f'butu, mill-ghozza t'ommu u ta' niesu, mill-kumdita' li biha setgha ghadda hajtu kollha bla hsieb ta' xejn, u minn tant hwejjeg ohra tad-dinja.

Forsi u aktarx dawk it-tfal li kienu jghidu dik it-talba mhux kollha hasbu x'kienet tfisser il-kelma mistrieh li kienet hierga minn fommhom, izda Alla li hu All tal-mistrieh u tal-paci kien qieghed jifhem dak li tifhem il-Knisja meta titlob fuq il-mejtin taghha.

Ghidt f'qalbi: kemm hi xorti kbira li issib wara mewtek tant iltiema jitolbu il-mistrieh ghar-ruhek bhala radd ta' hajr ghal kull ma tkun ghamilt maghhom.

U din it-talba ghadha tinstema fl-Istituti kollha ta' kull filghaxija u ta' kull filghodu ghar-ruh Mons. De Piro, ghax bhalissa donnhom it-tfal u dawk ta' madwarhom ma jistghux jahsbu f'haga ohra x'hin jilmhu l-vojt li fih jinsabu.

Meta Alla jrid, nahsbu f'haga ohra.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

15 ta' Settembru, 1948.

Mons. E. Bonnici.

Pg 4

B'Tifkira ta' Mons. De Piro.

Nhar il-Hamis li gej, 16 tax-xahar, jinfetah qabru fid-dell tac-cipress tac-cimiterju. Ilu 15-il sena maghluq dak il-qabar, jghozz il-fdal tieghu. Iz-zmien t'Alla jimxi bil-mod, izda jasal fejn irid. Minn go dak il-qabar, sejjer jintrefa;, maghluq go tebut iehor, il-ghadam tieghu. Minn hemm ghall-Knisja ta' Sant'Agata ta' l-Imdina u minn hawn ghall-post tieghu f'Sant'Agata tar-Rabat sa ma Alla jsejjahlu biex izejjenu bil-gmiel ta' ruhu.

Mons. De Piro kien halla fit-testment: "Nista nindifen fil-Kattidral, izda rrid li s-Superjur tal-Kumpanija ta' San Pawl jiddisponi mill-katavru tieghi kif irid hu". B'hekk l-ebda xewqa ma wera, ghamel bixx att ta' ubbidjenza. Minn superjur tal-Kumpanija ried isir, wara mewtu, sudditu taghha f'dak li baqa' minnu fid-dinja. Bhalma f'hajtu kien jghid 'l Alla: aghmel bija dak li trid Int; wara mewtu dan l-att ta' sottomissjoni ghamlu lejn dak is-superjur li kien f'hajtu sudditu tieghu: "bil-katavru tieghi aghmel dak li trid int!"

U x'setghet trid il-Kumpanija ta' San Pawl hlief li tigbor fi hdanha, fid-dar taghha, that ghajnejha dak li fadal fid-dinja mill-Fundatur taghha?

Ghadda zmien bi zmien. Ghaddew sewwa sew hmistax il-sena. Izda l-hsieb ma baqax sejjer mar-rih. Waqaf u nhar il-Hamis ser isehh.

Mic-Cimiteru ta' l-Addolorata ghal Sant'Agata tar-Rabat. L-Istituti tal-Karita' li mexx f'hajtu, ikunu hemm, jimxu warajh, iwassluh sal-post. It-tfal, li fihom jinsabu llum, aktarx li ma jafuhx, forsi lanqas kienu ghadhom twieldu meta miet hu, jafuh biss b'ismu, fir-ritratti tieghu fl-istitut taghhom, fil-kliem ta' tifhir u qima li semghu fuqu. Jafuh fl-opri tieghu, ghax jekk illum dawn it-tfal jinsabu qalb dawk l-erba' hitan ta' hniena u mhabba nisranija, dan hu gej mill-hidma kontinwa bla mistrieh ta' xejn ta' Mons. De Piro.

Forsi dawn it-tfal ma jxerrdux demgha minn ghajnejhom, ghax ma garbux it-telfa tieghu, imma li kellhom nhar il-Hamis li gej, jingabru fit-triqat li mic-Cimiteru jiehdu ghar-Rabat u l-Imdina, t-tfal kollha, binet u subien, li trabbew fi zmienu go l-Istitut, illum forsi dawn missirijiet u ommijiet, kienet tixtered izjed minn demgha wahda. U li kienet ghadha hajja ommu, il-Markiza De Piro, zgur li nhar il-Hamis kif tilmah mit-tieqa taghha l-Katavru tieghu kienet terga' ttenni dawk l-istess kelmiet li kienet tghid kull darba li kienet tilmhu gej id-dar: gej il-fqir tieghi.

Meta dak in-nhar stess li miet, irhewli f'idejja l-hames Istituti li kellu hu, sa ma jaraw x'ser isir, u bdejt inzurhom wiehed wiehed u qalloeb ir-registri ta' l-amministrazzjoni taghhom, iltqajt, tista' tghid f'kull istitut, imqieghed fuq l-iskrivanija u miktub minn stess, avviz li kien jghid hekk: post ghal kull haga u kull haga f'postha. Dan, nahseb jien, kien is-sigriet ta' l-ezattezza tal-ghageb li sibt fil-kotba tieghu.

Post ghal kull haga u kull haga f'postha.

Ghalhekk, minn nhar il-Hamis li gej sa ma jrid Alla, il-fdal ta' Mons. De Piro jitqieghdu f'posthom fil-Knisja ta' Sant'Agata.

_________________________________________________________________________

IT-TIFKIRA tal-bniedem sewwa, ma tintemm qatt; huwa jibqa' jghix fl-opri li jkun halla u jibqa' mbierek minn dawk li jgwdu l-wirt tieghu. Dan it-tifhir tal-bniedem sewwa, jaqbel wisq ghal dak il- Ministeru t'Alla tant maghruf ghall-qdusija u ghall-hidma tieghu, li fis-17 ta' dan ix-xahar ta' Settembru, jahbat il-hmistax l-anniversarju tal-mewt tieghu. Monsinjur De Piro, kif kien ihobb li jsejhulu , billi l-umilta' tieghu gaghlitu dejjem iwarrab u jahbi t-titolu tan-nobilta' u tad-ddinjita' tieghu, li kienu jaghmluh wiehed mill-aqwa persunaggi ta' Malta.

Skop ta' dawn il-kelmtejn mhuc li tighata l-hajja u t-tifhir tal-fundatur, riformatur u direttur ta' ghadd ta' Istituti ta' beneficenza fiz-zewg gzejjer taghna; dan sar, u jsir u jibqa' jsir mill-ulied gheziez tal-Kumpannija Missjunarja ta' San Pawl, li huwa waqqaf, kif ukoll minn tant Istituti, li huma monument l-aktar sod li jzommu dejjem hajja l-fama tieghu; l-iskop ewlieni ta' dawn il-kelmtejn huwa li tinghata xhieda, pubblika u kif inhi tassew xierqa, ta' kemm Monsinjur De Piro baqa' u jibqa' fil-menti u fil-qalb ta' l-Istitut ta' l-orfni subien, imwaqqaf f'Ghajnsielem, mill-Wisq Reverendu Kullegg tal-Kappillani ta' Ghawdex taht l-isem ta' "Dar ta' San Guzepp", li Monsinjur De Piro dam ghal tmien snin jiehu hsiebha, bhala l-ewwel direttur, benefattur u missier mahbub taghha, li mill-bi8du taghha organizzaha b'ghaqal kbir, inawgraha b'festa kcira u taha dik ix-xejra li kien jaf jaghti hu, li biha d-Dar ghadha miexja tant tajjeb u ghaddejja dejjem 'il quddiem, that id-dipendenza ta' l-Isqof Djocesan ta' Ghawdex u t-tmexxija ta' Direttur, meghjun minn Assistant tieghu, zewg Sacerdoti mill-ahjar u mill-aktar haddiema, li fil-kliem u fil-ghemil taghhom ghadu jidher l-ispirtu ta' Monsinjur De Piro.

Jiena li qed nikteb, li ghaddejt zmien madwar Monsinjur De Piro fil-Kurja ta' Malta, staghgibt bosta drabi bil-hrara, bil-hegga u blimhabba li huwa kellu lejn id-Dar ta' San Guzepp ta' Ghajnsielem; mistieden minnu, that kmand li ma nonposx, kelli x-xorti nassisti bl-akbar pjacir, ghac-cerimonja tal-ftuh tad-Dar, li saret, fost festi kbar, nhar Lapsi, is-17 ta' Mejju, 1925 mill-Gvernatur ta' dak iz-zmien, war li giet imbierka mill-Isqof ta' Ghawdex illum Arcisqof ta' Malta, meta Monsinjur De Piro, b'ghajnejh jghumu fost bahar ta' dmugh ta' ferh u ta' kommozzjoni, wera, f'indirizz li hareg minn qalbu, kemm habb id-Dar; smajt ukoll minn Monsinjur De Prio, bi tbissima f'fommu, l-incident ta' meta kein fid-Dar ta' San Guzepp ta' Ghajnsielem, ilesti ghall-festa tal-ftuh taghha, u f'daqqa wahda, fil-waqt li kien qed jistrieh ftit, il-paviment tal-kamra cieda minn loku, u huwa, qalb ix-xorok u mbarazz iehor sab ruhu, bla hsieb fil-pjan ta' that, u gie mehlus minn korriment serju, kif stqarr huwa stess, bi grazzja specjali ta' San Guzepp, li kien tant ihobb.

Id-Dar ta' San Guzepp ta' Ghawdex ma nsiet qatt u qatt ma tinsa t-tifkira ghaziza u mbierka ta' Monsinjur De Piro: u ma jidholx fiha habib tieghu li ma jsemmuhx mieghu, bhala l-ewwel Direttur taghha; anzi juruh xi hwejjeg minn tieghu, il-kamra li kienet waqghet bih u sahansitra tifkira ta' din il-waqgha, li tikkonsiti f'disinn, impingi tajjeb hafna, li juri l-Monsinjur De Piro, niezel ghal isfel, wiehed mit-tant sagrificcji tieghu ghad-Dar mahbuba tieghu.

Sabiex imbaghad, jidher aktar car, fiz-zminijiet li ghad iridu jigu kemm id-Dar ta' San Guzepp ta' Ghajnsielem qatt ma nsiet u qatt ma tinsa lil Monsinjur De Piro, l-ewwel Direttur taghha, il-habrieki u mahbub minn kulhadd Direttur tal-lum haxeb u rnexxielu jaghmel fl-ewwel bitha ta' l-Istitut, sewwa sew fid-dahla tieghu, faccata tal-bieb ta' barra, monument b'tifkira ta' Monsinjur De Piro, etern daws l-irham u l-bronz li minnhom huwa maghmul, li juri fil-medaljun ta' fuq ir-ritratt ta' Monsinjur De Piro, twajjeb, dahkani, bhalma kien il-karattru tieghu, fil-medaljun t'isfel il-San Guzepp, imdawwar bit-tfal ta' l-Istitut, jifrah bihom u huma jifirhu bih, u fin-nofs, bejn iz-zewg medaljuni, kitba bil-Latin, li xxandar ir-rabta li torbot l-Isitut ma l-ewwel Direttur tieghu.

Fuq kollox, id-Dar ta' San Guzepp ta' Ghajnsielem mhix biss tiftakar dejjem, ta' kuljum u bosta drabi mal-gurnata f'Monsinjur De Piro, fit-talb u fis-sufragji li hija tghmel ghall-benefatturi taghha, hajjin u mejtin, izda wkoll ta' kull sena, fil-jum ta' l-anniversarju tal-mewt tieghu, nhar is-17 ta' Settembru, taghmel it-tifkira tieghu specjali u tapplikalu l-Quddiesa bit-Tqarbina tat-tfal, kif ukoll l-opri tajba kollha tal-gurnata b'sufragju tar-ruh imbierka tieghu, li fil-waqt li thares bil-hlewwa lejn l-Isituti kollha li huwa tant ibbenefika, thares b'harsa specjali lejn id-Dar ta' San Guzepp ta' Ghawdex, li kienet tant 'il gewwa fil-qalb kbira tieghu.

_________________________________________________________________________

Il-Qalb ta' Marija

Settembru 1956

Nru.21

Pg 2

Mons. De Piro

Missier u Habib

Fejn huma l-kbarat tan-nazzjonijiet? Lenin, Stalin, Hitler, u ohrajn bid-dittatorja kollha taghhom? Mietu u ma mewthom spicca kollox. Mhux biss, l-izjed hu li anki dawk stess li kienu jappogjawhom, issa lanqas biss ma jridu jisimghu aktar fuqhom. Imma mhux hekk fuq il-bniedem t'Alla. L-opri tieghu jibqghu. Hekk gara dejjem mal-medda taz-zmien. Miet Giovanni Bosco, il-Cottolengo, u ohrajn, imma ghadhom u jib qghu magharufin matul is-snin. U fic-cokon taghha, Maltata tista' tghodd ma dawn wiehed minn uliedha, il-mahbub Mons De Piro.

Ghaddew ga 23 sena, minn mindu halliena, imma, ghadu jghix fostna, blopri li halla b'mod specjali bis-Socjeta' Religjuza Missjunarja, li huwa waqqaf. L-eghmil tal-bniedem t'Alla, ma ghandux jindifen ma ghadmu, imma ghandu jibqa mnaqqax u mnizzel b-ittri tal-bronz fil-qalb ta' kull bniedem, biex jiswew ta' tqanqil ghall-ohrajn, u ta' hajr lil Alla.

Lil Mons. De Piro kienet tafu Malta kollha. Ghalkemm aktarx kont issibu maghluq fil-kamra li kellu f'kull Istitut li kien imexxi, mohhu, qalbu u butu kienu dejjem ireddnu fuq haga wahda; biex ighin il-foqra. Bl-umbrella that spalltu u b'xi ktieb f'idu, min kien jarah, kien jahsbu wiehed li ma ghandux x'jaghmel. Biss meta kont tersaq lejh malajr kont taqralu f'ghajnejh il-kotra ta' hsibijiet li kien ikollu. Hisiebu dejjem wiehed, kif ighin il-fqar u l-ulied il-haddiema. Kull min kien jersaq ghandu kulhadd kien johrog imfarrag. Iben, is-sinjuri, bin il-markiziz, ried ighix ta' fqir, u dan kienet wisq tajjeb ittennih is-Sinjura Ursola, meta tara lil binha Giuseppe riesaq lejha, "Hekku gej il-fqir tieghi".

Kienet is-sena 1907, u l-Isqof Pace sejjah liz-zaghazugh sacerdot, Dun Guzepp De Piro, u fdalu f'idejh l-Istitut ta' Fra Diegu. Kemm ferah b'din il-Missjoni, il-habib tal-fqar. Kemm kien iwissihom u jipprietkalhom biex dejjem jghixu fil-biza t'Alla, vera twissija ta' missier. Biss daqshekk, kien ghadu mhux bizzejjed ghall-qalb ta' Mons. De Piro.

Kienet is-sena 1922, u narawh Direttur ta' l-Istitut ta' San Guzepp (Hamrun). Dana kien ikun ga bizzejjed, ghax-xoghol ta' bniedem wiehed, ghax kulhadd jista jifhem kemm trid biex tahsbilhom ta' kuljum ghal ruhom u gisimhom lil dawk imsejkna orfni. Ma kien kuntent, ried jiftah, hdejn id-Dar ta' San Guzepp, Dar ohra ghat-trabi. U rnexxielyu, ghax ftit boghod, fetar Dar ghac-ckejknin, u fdaha f'idejn ix-xebbiet li dahlu fl-Istitut tas-Sinjorina Curmi taz-Zejtun.

F'Birkirkara jinsab Istitut iehor ghall-bniet imwaqqaf min-Sinjorina Guzeppa Psaila u msejjah Istitut "San Frangisk di Paula", Mons. De Piro dahal ghalih ukoll. F'Birkirkara stess dahal ukoll ghall-Oratorju Festiv, li hallih in-Nutar Casolani, lis-Socjeta' li waqqaf hu. Fih ta' kuljum jingabru wlied il-haddiema, ghad-duttrina u r-rikrejazzjoni onesta.

Haseb f'Ghawdex ukoll u fis-sena 1925, fetah l-Istitut ta' San Guzepp f'Ghajnsielem ghat-tfal orfni.

Biss l-aqwa u l-isbah opra, u li kienet il-mimmi ta' ghajnejh u li turi l-qalb kbira li kell ta' missier u habib tal-poplu, hija bla dubju ta' xejn is-Socjeta' Religjuza li waqqaf: il-Kumpannija ta' S. Pawl, l-ewwel Socjeta' Missjunarja f'Malta. Ma kien kuntent li jahseb f'Malta, imma ried ukoll jahseb f'dawk li jinsabu 'l boghod minn gziritna, u f'din il-missjoni huwa ried jaghti preferenza lill-Maltin ta' barra. Illum il-holma ta' Mons. De Piro sehhet. Illum din is-Socjeta' ta' San Pawl, ghandha Dar f'Melbourne fl-Awstarlia, fost il-Maltin fejn hemm tliet qassisin, u Dar ohra f'Perth, li ghandha Parrocca maghha, fejn hemm ukoll tliet qassisin, li lkoll qeghdin jahdmu bla heda ghall-gid tal-Maltin.

Kien il-jum 17 ta' Settembru, 1933, waqt li kien qieghed ma' Gesu Sagramentat, meta s-Sinjur ghogbu jsejjah li-serv fidil ghall-premju etern. Ghex ta' fqir fost il-fqar u ried imut ta' fqir. Miet fl-isptar Centrali fost l-imsejkna morda. Ghalhekk dan il-jum, ghandu jkun ghaziz, mhux biss ghall-fqar li kienu gheziez ghalih, imma sahansitra ghall-Maltin kollha ghax kien missier u habib ta' kulhadd.

_________________________________________________________________________

Tahdita Bijografika

Minn: Guz: Dimech Debono.

Maghmula minn fuq ir-Rediffusion f'eghluq il-25 sena tal-mewt ta' De Piro.

Monsinjur Guzeppi dei Marchesi De Piro.

Monsinjur Guzeppi De Piro kien iben in-Nobbli Alessandru De Piro D'Amico u martu, is-Sinjura Orsla Agius li lihom twieled gewwa l-Imdina nhar it-2 ta' Novembru, 1977.

Meta tfarfar beda l-istudju tieghu mehtieg biex jilbes it-toga, imma l-Madonna ta' Pompei nhar il-festa taghha fis-sena 1898 sejhitlu biex ikun Ministru ta' l-Iben Divin taghha billi mbaghad bdiet aktar tghogbu l-qdusija tas-Sacerdozju.

U ma dan kollu sa mill-1894 insibuh minn ta' l-ewwel bl-Istendard tal-Licea f'idu f'dimostrazzjoni ta' Protesta Religjuza.

Kellu 21 sena meta f'Ottubru tal l-1898 mar jistudja fil-Kullegg "Capranica" ta' Ruma fejn dam sal15 ta' Marzu, 1902 meta xewqtu li jsir Sacerdot sehhet minn idejn kardina fil-Bazilika ta' San Gwann fil-Lateran.

Hsieb Dun Guzepp kien li jibqa' Barra, imma Alla riedu li jerga' lura f'Artu biex jahdem shih ghal Artu u minn Artu ghal arijiet ohra.

Ghalhekk fit-2 ta' Marzu ta' dik is-sena l-Isqof Pietru Pace nduna li ghal jista jkun Missier mill-aqwa ta' l-iltiema.

Ghalhekk fdalu f'idejh l-Istitut ta' Fra Diegu meta f'daqshekk l-istess bhal San Gwann Bosco, hu kellu l-ghajnuna t'ommu bhala mara tassew qaddisa li kienet.

Fl-1909 hu ried jaghmel fatti x-xewqa li sa minn meta kien ghadu seminarista kellu biex ikun fundatrur ta' kongregazzjoni Missjunarja Religjuza l-aktar billi, bhalma stqarru l-Arcisqof prezenti taghna, "F'waqt li ghandna Kongregazzjonijiet maltin tas-Sorijiet, m'hawnx hlief dik ta' San Pawl ta' l-irgiel", jigifieri l-Kumpannija li f'dak iz-zmien kien ghadha biss mahsuba minn Dun Guzepp De Piro biex titwaqqaf.

Ghalhekk gharraf bil-hsieb tieghu lill-Isqof (aktar tard Kardina) Pietru La Fontaine f'waqt li kien fostna bhala Vizitatur Appostoliku. U minn ghandu qala' l-ghajnuna mehtiega biex il-Qdusija Tiegh, il-Papa San Piju X. gie mgharraf b'kollox…u mbaghad bil-ferha kollha ta l-approvazzjoni Tieghu.

Approvata u mbierka , kif sfat, mill-Papa, Dun Guzepp nhar it-30 ta' Gunju, 1910 ta l-hajja lill-opra tieghu billi beda bi tliet aspiranti; student u zewg fratelli katekisti.

Mill-banda l-ohra fl-1911 l-isqof ried li bhala hlas tal-hidma fejjieda tieghu jaghmlu kugitur tad-Dekan tal-Kattidral kif ukoll idahhlu fit-triq li jilhaq wiehed minn ta' madrar il-Papa ghax fehem wisq tajjeb kemm jiswielha ta' gid lill-Knisja bniedem hekk qalbieni li sa ghaqdiet sigrieti tal-mishutin ghamlu hilithom biex jigbduh maghhom.

Billi ghalih tista' wkoll tinghad il-frazi: "persuna ta' nisel nobbli, imma aktar nobbli fil-qdusija" li Berengosju qal ghall-imwielda principessa Sant'Elena, allura hu ta min ikun jaf sew li hu qatt ma habb l-unuri.

Imma jekk irnexxielu jisgicca mill-unuri li jkun wiehed mill-"Onorati" tal-"Kazin…", u xejn inqas meta aktar tard f'Ruma gie mistieden bgiex jidhol fl-"Accademia dei Nobili", b'dana kollu r-rabta ta' l-ubbidjenza gieghlitu jaccetta l-grad ta' Monsinjur li, kif sthoqqlu, kien inghatalu.

Fl-1914 hu ma ferahx bil-ftit meta mill-Isqof Portelli s-segwaci tieghu fil-"Kumpannija ta' San Pawl" inghataw il-libsa ta' missjunarji kif hija llum.

Meta fl-1915 lahaq l-Isqof Caruana, hu malajr ghazlu segretarju tieghu. U tliet snin wara ghamlu Rettur tas-Seminarju ta' l-Imdina.

Fl-1919 kellu sodisfazzjon jara l-ewwel wiehed minn fost il-missjunarji tieghu ordnat Sacerdot.

L-imsemmija opra tieghu baqghet dejjem gejja l-quddiem b'mod li fost l-akbar ferh tieghu rnexxielu jaraha mwaqqfa kanonikament mill-istess Isqof Caruana b'digriet ta' l-14 ta' Novembru, 1921.

Il-hsieb, li kellu jberren f'mohhu sa minn meta fl-1902 kien qieghed jistrieh f'Davos l-Isvizzera biex kieku jidhol fl-Istitut ta' San Guzepp li hemm mibni bejn Birkirkara u l-Hamrun, bed bil-mod isehh wara zmien.

Ibda biex, hu qaghad kemm il-darba flok Dun Gorg Bugeja meta dan id-Direttur ta' l-Istitut kien ikollu bzonn iwarrab xi ftit.

Fl-1922 hu nnifsu sar is-successur tieghu f'dik il-kariga billi t-twajjeb Dun Gorg meit fil-25 ta' Novembru ta' dik is-sena.

Aktar tard hu fetah dar ohra qrib l-istess Istitut ghat-trabi subien. Fl-istess zminijie gar li s-Sinjorina Curmi, fundatrici ta' l-Istitut "Gesu Nazzaren" fiz-Zejtun, kellha bzonn l-ghajnuna tieghu bhala l-benefattur ta' dawk it-tfal bniet migburin gewwa fih.

F'isem Kristu hu accetta t-talba taghha bil-qalb kollha; ha hsieb l-Istitut; giebu l-quddiem, u bhal dak ta' San Guzepp kabbru kemm felah biex kemm jista' jkun ma jikser qalb hadd minn dawk kollha li jkunu jinhtiegu l-farag li jingabru fihom.

Ghalkemm imghobbi bil-piz ta' tliet istituti tal-karita' u iehor tal-Missjoni, hu waqqaf Orfanatrofju f'Ghawdex nhar il-21 ta' Mejju, 1925 fuq talba li f'isem l-Isqof t'hemm kienet saritlu hames xhur qabel.

Istitut iehor, li kellu x'jaqsam meighu, u li giebu l-quddiem, hu l-Istitut "San Francesco di Paoli", imwaqqaf mis-Sinjorina Guzeppa Psaila gessa Birkirkara, u li skond xewqtu, wara mewtu ghadda f'idejn is-Sorijiet Missjunari ta' Gesu Nazzarenu.

Fl-1927 Monsinjur De Piro gie moghti f'idejh l-Oratorju ta' Birkirkara biex ikompli jservi ghall-Edukazzjoni Religjuza t'ulied il-Poplu barra milli xejn inqas beda jisa bhala Kullegg t'Edukazzjoni Avanzata ghal dawk li jixtiequ jsiru Missjunarji fil-Kongregazzjoni Missjunarja tieghu.

Altru li sewiex ta' xejn, imma sewa bil-bosta t-thabrik tal-Kanonku Penitenzjier Dun Mikiel Sammut biex fl-imsemmi subborg twelidu ra l-imsemmi post ta' fejda religjuza jiehu l-holqien tieghu mill-qalb twajba tan-Nutar M.L.Casolani.

Barra milli kien ukoll Direttur tas-Sacerdoti Adoraturi, u Rettur ta' San Kalcidonju id-Dar ta' l-Iritiri, hu gie fl-1932 maghzul wiehed miz-zewg Rapprezentanti tal-Kleru fis-Senat meta tghidx kemm il-darba gall-gid t'Artu u ghall-harsien ta' Dinu, htieglu jibqa' sas-siegha ta' bil-lejl u aktar ukoll fil-Parlament.

Aqwa minn hekk hu kien il-bejjieni li b'ghaqlu u sforz il-hegga tieghu twittew id-differenzi li fi zmienu kienu nqalghu bejn Knisja u Stat fejn imbaghad id f'id baqghu jahdmu ghall-Gens Kattoliku taghna.

Mertu iehor tieghu u illi, ghalkemm fl-1950 konna ahna li qajjimna l-kwistjoni ta' nteress nazzjonali dwar il-probabilita' li kien hemm Papa Malti jew ghall-inqas Papa mwieled f'Malta, imma b'dana kollu kien Monsinjur De Piro l-ewwel wiehed li minn Ruma wassal dan it-taghrif gewwa Malta fejn imbaghad ahna, li qeghdin inkellmukom, poggejnih quddiem ghajnejn il-Pubbliku Malti permezz ta' l-Istampa Lokali.

Meta nafu xi bniedem serju kien Monsinjur De Piro, allura hassejna lilna nfusna certi li min tah limsemmi taghrif ghalibn mhux ftit importanti, kienu Nies Awtorevoli, ghax mill-bqija ma kienx sa jemmen kollox bl-addocc.

U kemm dan id-dubju u din ix-xewqa ghad jistghu jsiru fatti hemm il-kas li b'minkejja ta' kemm il-darba fil-pinna tal-kittieba ta' kull gens instabet in-nazzjonalit' ta' kull Papa li s'issa sar, ir-Registri Ufficjali tal-Vatikan juru mod iehor ghax kif dan l-ahhar Patrick Crosse xandar, flimkien ma l-akbar ghadd ta' Papiet Taljani, 17 Francizi, 11 Griegi, 4 Germanizi, 3 Spanjoli, 3 Afrikani, 1 Ingliz, 1 Portugiz, u iehor Olandiz, jinsabu rregistrati zewg Papiet ohra li art twelidhom baqghet bla maghrufa…. ghall-inqas s'issa bla maghrufa, u li allura jisthoqq isir studju tassew kbir min-naha taghna l-Maltin ghal xi decizzjoni li xi darba tista' ssir dwar in-nazjonalita' forsi Maltija taghhom, specjalment war li ahna diga' fissirna x'inhi l-fehma ta' Nies Maghrufa…ta' Nies Awtorevoli gewwa Ruma dwar il-probabilta' li f'xi zmien kien hemm Papa malti bhalma Maltin kien hemm Princep, Duka u Vici-Rejjiet ta' diversi artijiet.

Imma biex inkomplu bis-suggett taghna halli nghidu li f'dik l-ahhar sen li konna semmejna Monsinjur De Piro haseb biex jibni l-Kunvent ta' Sant' Agata bal l-Casa Madre xierqa ghall-kongregazzjoni li kienet qeghda dejjem tikber tant li llum tghodd aktar minn 50 Sacerdot.

L-ewwel gebla tpoggiet fid-29 ta' Gunju, 1932, imma l-istess bhalma gralu fil-bini l-iehor mahsub ghax-xjuh li darba kienu tfal ta' l-istitut ta' San Guzepp, hu ma kellux ix-xorti jarah lest ghax nhar is17 ta' Settembru, 1933, jigifieri 25 sena ilu, f'waqt li kien qieghed jikkonduci l-ewwel festa tad-Duluri gewwa l-Hamrun, hassu hazin fuq it-targa ta' l-artal, u miet mal-lejl fl-ghomor ta' 56 sena.

M'ghandniex xi nghidu hu ma mietx kbir, imma biex lahaq safa Appostlu ta' Gesu' Kristu u Missier l-iltiema hu kien ghex bizzejjed la Alla ma ppermettiex li jmut b'mard jew b'disgrazzja zmien qabel, waqt li jkun se jaghmel xi opra fejjeda bhal meta darba sfrondat l-art bih ghall-kamra ta' that fl-Istitut t'Ghawdex.

Hu gie midfun fil-Kappella tal-Familja gewwa c-Cimiterju ta' l-Addolorata, imma 15 il-sena wara, hekk kif il-Kumpannija, frott tal-hidma tieghu, kellha superjur wiehed minn uliedha stess, maljar hasbet biex il-fdal tieghu gie midfun qribhom go sarkofagu gdid li ghamlulu f'Sant' Agata stess biex il-prezenza tieghu f'nofshom izzid theggihom imorru missjunarji f'artijiet imbeghda kif hekk kienet ix-xewqa li fisser waqt mewtu.

U hutna mbeghda f'Tunes, Lixandra, l-Amerika u l-Awstralia qeghdin diga' jhossu l-effetti tajba ta' hidmiethom, li, kif ghedna, kienet l-istess xewqa tieghu… l-istess xewqa patrijottika tieghu…l-istess xewqa qaddisa tieghu.

_________________________________________________________________________

Il-Qalb ta' Marija

Lulju 1960

Kienet Holma.

Kienet holma imma, l-ewwel bicca bini tad-dar ta' S. Agata kienet lesta u Mons. G. DePiro ma xi membri tal-Kumpanija kien hemm, kif kien jaghmel soltu darba fil-gimgha. Kien filghaxija meta bis-serjeta' kollha qal lil ta' madwaru li kellu holma, ftit stramba, imma li xtaq jghidilhom.

"Sibt ruhi fuq vapur, konni mixjin, meta f'daqqa wahda grat xi hsara fl-iskrun; jiena nzilt mal-gemb u bdejt nithabat biex nirrangah, imma ma lhaqtx naghmel dan ghax magenbi sibt 'xebba' li qaltli 'itla', halli f'idejja, issa nkompli mmexxi jiena'. Mons G. DePiro qal li kienet holma, imma hawn, li min jafu jaf kemm kien serju, ghalkemm sejhilha holma, that certa mportanza meta ried jirrakkontha lill-membri tal-Kumpanija; barra dan propju ftit granet wara Mons. DePiro miet u d-dghajsa ckejkna tal-Kumpanija kellha tghaddi f'idejn haddiehor. Issa ahna bl-ebda mod ma rridu nesageraw il-holma, pero' lanqas hadd ma jlumna jekk, wara li nafu mill-famuz holm ta' San Gwann Bosco, u war li nikkunsidraw ic-cirkustanzi kollha naslu ghall-konkluzjoni li ghalkemm f'holma dik ix-xebba setghet kienet il-Vergni Marija li lejha Mons. DePiro kellu kull qima.

U ma setax ma jkunx hekk; difatti kien f'riglejn Marija Sultanta tar-Ruzarju li fit-8 ta' Mejju 1898, waqt is-supplika, fil-Knisja tal-Gizwiti, il-Belt, Mons. DePiro hass il-vokazzjoni sacerdotali, meta kien diga ta bidu ghall-istudju tal-Ligi.

Aktar l'quddiem inisbu dejjem izjed tikber fih din l-imhabba Marjana, u narawh f'entuzjazmu ta' venerazzjoni u fiducja, ipoggi f'idejn Marija Assunta Probandat tal-Kumpanija, u kien dak in-nhar stess, fis-sena 1932, li ghan-nom tal-kumpanija talab lil Mons. Arcisqof Dom M. Caruana biex iressaq quddiem il-Q. T. il-Papa t-talba biex jghaddi 'l quddiem id-definizzjoni ta' Marija S.S.ma.

Lejn il-Vergni Marija Mons. DePiro kien ihares sa minn dejjem bhala l-"Ghassiesa" tal-Kumpanija, u jghidulna l-kbar taghna li kienu ghadhom joqghodu l-Imdina meta l-Fundatur kien soltu jghid li malli jidhol il-bieb kien ikun jaf x'ma hemmx, "ghax il-Madonna qaltli", u kien ikun qieghed jirreferi ghall-kwadru sabih u ghaziz hafna ghalin, li allura kien imdendel fl-intrata.

Marija ma naqset qatt lis-serv fidil taghha, anzi riedet li jkun propju waqt li qed jaghmel festa lilha, tad-Duluri, li tigi biex tigbor ir-ruh ta' dak l-iben ghaziz.

Mons G. DePiro miet u l-Kumpanija?… hafna hasbuha tispicca hija wkoll, u forsi kellhom ragun imma l-fatti wrew il-kuntrarju; kien hemm xi hadd li qaghad imexxi, iva, hija bla dubju ta' xejn ix-"Xebba", tal-'holma' , hija l-Vergni Mbierka, li l-Fundatur hallielna fir-regola li ghandha tkun il-mudelll taghn u li ghandna nippriedkaw dejjem id-devozzjoni taghha.

"Issa halli f'idejja", qalet ix-'Xebba', u d-dghajsa baqghet sejra, anzi f'dawn l-ahhar zminijiet Marija ghogobha tonorana biz-zjara taghha l-izjed sensibbli.

Meta l-Wisq Rev. Dun M. Callus gie maghzul mill-E.T. l-Arcisqof bhala superjur tal-Kumpanija, huwa xtaq li l-ewwel haga li jaghmel tkun li jigbor f'Sant' Agata l-fdal ghaziz tal-Fundatur u hekk Mons. DePiro rega gie fostna.

Imma mieghu giet, biex nghid hekk, ukoll il-Vergni Mbierka, meta gie moghti lill-Kumpanija mill-Familja Cirillo, kwadru ghaziz hafna tal-Qalb bla Tebgha ta' Marija; u kemm barka tas-Sema ma nizlitx fuqna u fuq kull min resaq lejn din ix-Xbieha prodigjuza fiz-zmien li ilu fil-knisja taghna.

Meta filghaxija jinzel il-lejl u tasal biex taghlaq il-gurnata, boghod mit-taqlib u l-bluha tad-dinja, nara l-Komunita' ta' Sant'Agata, Superjur, Studenti, Novizzi u Fratelli katekisti, jingabru madwar il-qabar tal-Fundatur wara dik il-Qalb ta' Omm li meta kellu jigi nieqes il-Missier ma sabitx bi tqila li tiehu f'idejha x-xorti taghna, allura nifhmu li din tal-Fundatur ma kienitx biss holma.

Tkun talba siekta din ta' kull filghaxija, talba libera, qasira jew fit-tul, tkun talba tal-qalb, talba ta' l-ulied, talba li tkompli tmexxi d-dghajsa ckejkna taghna fl-ibhra miftuha, fejn is-Sinjur joghgbu jsejhilna biex nahdmu fil-qasam tieghu.

Hekk il-holma saret realta.

_________________________________________________________________________

Artiklu

Francis Darmanin S.S.P.

Pg. 257

It-Tieni Sacerdot Malti

Li se tfakkar il-"Christus Rex"

Fundatur tas-Socjeta' Ta' San Pawl.

Din is-sena l-Christus Rex, ghaqda tas-Sacerdoti, maghrufa hafna ghall-gid spiritwali li qieghda thalli fil-kamp ta' l-Apostolat, ghogobha taghzel lil Mons. Giuseppe De Piro biex turih lill-poplu bhala sacerdot, patrijott u cittadin Malti.

Min hu Mons. De Piro? X'ghamel li ismu ma jmut qatt?

Mons. De Piro twieled fl-Imdina fit-2 ta' Novembru, 1877, min-Nobbli Alessandru Dei Marchesi De Piro u Ursola Agius. Ta' 11-il sena beda l-istudju tieghu fil-Liceo. Kif spicca l-istudji sekondarji z-zaghzugh Guzeppi ssokta jistudja ghal avukat. Imma l-bniedem jipproponi u Alla jiddisponi.

Kien fit-8 ta' Mejju, 1898, u bhas-snin l-ohra, l-istudenti ta' l-Universita' kienu migura fil-knisja tal-Gizwiti sabiex jaghmlu s-Supplika tal-Madonna ta' Pompei. U hekk waqt it-talba l-Madonna tisraqlu qalbu. Guzeppi hass is-sejha, fehma u wieghed li jitlaq l-istudji tal-ligi u jaqbad ta' l-Artal.

Ghalhekk ta 21 sena beda l-istudji ghal qassis fil-Kullegg Capranica f'Ruma. Ix-xewqa tieghu nqatghet fil-15 ta' Marzu, 1902, meta gie ordnat sacerdot fil-Bazilika ta' San Gwann Lateran.

Hawn Dun Guzepp beda x-xoghol ghas-salvazzjoni ta' l-erwieh. Mons. G. Pace sejjah lil Dun Guzepp u fit-2 ta' Awissu, 1907, tah f'idejh l-Istitut Fra Diegu, li kien safa bla Direttur. Hu mexxa dan l-Istitut ghal 26 sena.

Fl-1909 gietu x-xewqa li jwaqqaf Socjeta' Missjunarja u fl-istess hin wera l-hsieb tieghu lil Kardinal Pietru La Fontaine li weghdu li jressaqqlu x-xewqa nobilissima tieghu ghand il-Qdusija Tieghu l-Papa, li dak iz-zmien kien San Piju X. U hekk sehhet ix-xewqa tieghu u fit-30 ta' Gunju, 1910, twieldet is-Socjeta Missjunarja ta' San Pawl bil-barka tal-Papa San Piju X.

Fis-sena 1911 Dun Guzepp ha l-pussess ta' Monsinjur fil-Kattidral ta' l-Imdina. Malli Mons. Caruana lahaq Isqof ta' Malta fl-1915, huwa sejjah lill Mons. G. De Piro u ghamlu Segretarju tieghu, post li dam jokkupa sa l-1918. Kif spicca minn Segretarju, l-Isqof ghamlu Retur tas-Seminarju fejn dam sentejn.

Wara l-mewt ta' Dun Gorg Bugeja, Direttur tad-Dar ta' San Guzepp tal-Hamrun, l-Isqof qieghed lil Mons. De Piro Direttur, fejn baqa' sa kemm miet. Fl-istess waqt kellu wkoll f'idejh l-Istitut ta' Gesu Nazzarenu li hemm iz-Zejtun, imwaqqaf mis-Sinjorina Curmi. Huwa ghen hafna wkoll fit-twaqqif tas-Socjeta' tas-Sorijiet tan-Nazzarenu. Wara talba li ghamillu s-Segretarju ta' l-Isqof ta' Ghawdex, huwa waqqaf id-Dar ta' San Guzepp li hemm f'Ghajnsielem fil-21 ta' Mejju, 1925, li kienu jiehdu hsiebha l-membri tas-Socjeta' ta' San Pawl li huwa kiem waqqaf. Barra minn dan kellu wkoll f'idejh l-Istitut "S. Francesco di Paola" ta' Birkirkara, imwaqqaf mis-Sinjorina Guzeppa Psaila.

Fl-1932 Mons. Arcisqof Caruana ghazlu bhala rapprezentant tal-Kleru Malti fis-Senat. Nghidha kif inhossha, din il-kariga sefghet ghalih f'martirju li bih Alla riedu jtemm hajtu biex ikun tassew vittma tal-karita' u ta' l-ubbidjenza. Mhux darba u tnejn giel li dam sas-siegha ta' bil-lejl imqajjem u filghodu kmieni ghall-hamsa kont tarah gharkupptejh jaghmel il-meditazzjoni. Kemm dam fis-senat irnexxielu b'ghaqal kbir u dehen tassew qaddis, igib il-paci politico-religjuza li tant kienet mixtieqa. Kemm tabilhaqq kienu jibuh shabu tas-Senat intwera bic-car f'mewtu u fil-funeral li sarlu wara.

Ghandha ragun Malta tfakkar il-hajja ta' Mons. Giuseppe De Piro, ghaliex fih hi rat sacerdot tassew qaddis, wiehed mill-aqwa patrijotti u veru cittadin dehen taghha.

Kien il-jum tas-17 ta' Settembru, 1933, li Mons. G. De Piro ma kellux jara tintemm. Dak in-nhar saret il-festa tad-Duluri ghall-ewwel darba fil-Hamrun u Mons. G. De Piro kien ir-ruh u l-mexxej ta' din il-festa. In-nies kienu jistaghgbu kif dan il-bniedem seta jiflah ghal tant xoghol. Il-Madonna, li darba serqet il-qalb ta' Mons. De Piro u wrietu t-triq tas-Sacerdozju, hekk issa f'din il-festa ghaziza taghha serqitu minn fostna u wrietu t-triq eterna li ghaliha hadem tul hajtu kollha bla waqfien. Miet fl-Isptar Centrali, qalb hafna tfal morda u mcahhda minn dik l-hena li jhoss fundatur fuq is-sodda tal-mewt imdawwar minn uliedu.

_________________________________________________________________________

Artiklu

6 ta’ Frar 1961

Bro. Francis Darmanin S.S.P.

Garrejnieh l-Ahhar Darba.

MONSINJUR G. DE PIRO miet fis-17 ta' Settembru 1933 u gie mitfun fic-cimiterju ta' l-Addolarata. Fl-1948 is-Superjur Dun M. Callus S.S.P. xtaq li l-Fundatur ikun midfun go Sant'Agata, il-post fejn kien hu stess. Ghalhekk dal-hsieb twettaq u gie poggut f'sargofagus.

Xi sena u nofs ilu, Rev. Fr. S. Tomlin, Fr. Master tan-Novizzi u Studenti gietu li-idea li jhaffer Kripta fejn kien poggut il-Fundatur. Saru il-pjanti mill-Kavallier Bonello u x-xoghol beda tiela gmielu. Kemm l-istudenti u kemm in-Novizzi b'sagrificcji kbar hadu parti kbira ta' garr tat-terrapien, thaffir u konkriet. Kemm hi sabiha tara lil kulhadd taht l-inizjattiva tal-Brothers taghna imidd idu ghax-xoghol!

Wara li sar l-ewwel qabar gie poggut Dun G. Spiteri S.S.P. fil-5 ta' Lulju 1960, l-ewwel sacerdot mejjet tal-Kumpannija. Wara hafna tbatija u zmien il-Kripta kienet kwazi lesta, meta nhar il-Hamis 26 ta' Jannar 1961 gie it-trasportat il-fdal tal-Fundatur mill-kamra ta' barra. Kellna ngorruh hemm ghal ftit xhur biex inkunu nistghu nahdmu ghax il-Kripta saret fil-post fejn kien qieghed hu gos-sargufagus.

Bros. Albert, Vincent, Thomas u zewg Fratelli Katekisti Bros. Calcedon, u Lawrence, raw il-Fudatur. L-ewwel tlieta iffirmaw bhala xhieda fid-dokument li gie mqieghed fit-tebut.

Dawl li refghuh kienu Bros. Alber, Bincent, Thomas, Norbert, William, Dennis, Michael, u Francis. Bro. David kien il-"photographer". Kien hemm prezenti wkoll il-"Padre" u l-komunita' kollha. Wara li nizzilnieh tkantat il-"Libera". Imbaghad Fr. Tomlin bierek u incensa il-fdal u gie maghluq fis-sargofagus. Ix-xoghol sar mill-imghallem Anglu Quattromani u nepputih Salvu. L-iskultura tas-sargufagus saret mill-iskultur Montabello. Il-Padre qalilna biex nghidu Pater Noster u Requiem ghar-ruh Dun Guzepp u hekk twettqet wahda mill-holmiet sbieh tal-ghaziz Fr. Master.

Huwa hsieb sabih ukoll ta' Fr. Tomlin li nigibu lil Fra Gilormu Gatt S.S.P. l-ewwel Fratell u Membru mejjet tas-Socjeta' mic-Cimiterju tal-Addolorata u hekk titwettaq il-holma, "Ulied mal-Missier Taghhom".

_________________________________________________________________________

OPERAII AUTEM PAUCI

Bulettin ta' l-Unjoni Pontificja Missjunarja tal-Kleru f'Malta.

Ottubru-Dicembru, 1961

Id-Direzzjoni.

Pg. 1

B'Tifkira tal-Fundatur tas-SOCIETAS SANCTI PAULI.

Socjeta' Maltija mwaqqfa bie skop ghal kollox missjunarju, hija dik maghrufa minna bhala "Societas Sancti Pauli". In-nies taghraf lil dawn il-missjunarji bhala "Ta De Piro". Dawn is-Sacerdoti Maltin jidhlu f'din il-Kumpanija bl-iskop li jmorru fl-arijiet tal-Missjoni jew kwazi missjunarji.

Il-Fundatur.

Min waqqaf din il-Kumpanija ta' Sacerdoti huwa l-mibki Monsinjur Guzeppi De Piro, li, flimkien ma l-istess uliedu, u mal-"Christus Rex", ridna ahna wkoll infakkru f'din ir-Rivista taghna. F'parti ohra qeghdin ingibu xi haga minn hajtu, miktuba minn wiehed li jaf sewwa l-Kumpanija u lill-Fundatur. Hawn nistghu si ftit nistudjaw lil din il-figura nobbli tas-Sacerdot Malti li ndahal ghal din il-bicca xoghol. li jkompli izid mal-monumenti sbieh u qalbiena li waqqaf il-Kleru Malti matul is-sekoli.

Kleru Qalbieni.

Ighidulna x'ighidulna l-ghedewwa tar-Religjon taghna, izebilhuna kemmm izebilhuna, ahna nistghu dejjem niftahru b'wiccna minn quddiem, li l-Kleru Malti ghandu fost il-fili tieghu, nies qalbiena li habbew lil Malta daws u iktar mill-aqwa Maltin li qatt dehru fuq din il-gzira. Illum insemmu biss lil Mons. De Piro.

L-Emigrazzjoni Maltija.

Meta l-Maltin bdew, sistematikament, ihallu x-xtut ta' din il-gzira biex ifittxu hozhom f'art 'l boghod, il-Knisja hadet hsiebhom ukoll. Mill-art tal-Fidi, mill-art ta' San Pawl, minn art mija fil-mija Kattolika, dawn hutna Matin kellhom isibu ruhom f'artijiet kwazi ghal kollox pagani u protestanti. Mons. De Piro ma hasibx biss li jhajjar lil xi hadd imur, imma ghal dan il-ghan waqqaf Kumpannija shiha ta' Sacerdoti. U kienu u ghadhom dawn is-Sacerdoti li qeghdin jiehdu hsieb il-Maltin fl-art gdida li laqghethom.

Qassis Missjunarju

Mons. De Piro, diga' missjunraju f'pajjizu, kien ihares iktar 'il boghod mix-xtut taghna. Kien ihares lejn il-medda kbira ta' artijiet fejn il-Vangelu ta' Kristu kien ghadu mhux imxandar. Kien jisma fih l-ghajta ta' dejjem iktar qawwija u penetranti tal-Imghallem tieghu. "Xterdu mad-dinja, ghallmu l-gnus kollha". Ried li s-Socjeta tieghu tiehu l-isem mill-kbir missjunarju li kkonveta lil Malta: San Pawl. Ried li s-Sacerdoti li jwiegbu ghas-sejha tieghu, jkunu missjunarji, ried li huma wkoll iharsu bhalu lejn il-miljuni li ghadhom mhumiex fil-merhla wahda ta' Kristu. Il-Kumpanija ghadha zaghzugha. Hija tittallab vokazzjonijiet iktar. Biex tkun tista tibghat lil uliedha ukoll f'artijiet ghal kollox missjunarji. Dan kien il-ghan tal-Fundatur u nitlobu 'l Alla li jsehh ma jdumx.

UT FLOREAT

Ix-xewqa taghna hi li din il-Kumpanija tikber. Malta minn dejjem kienet generuza mal-Missjonijiet. Ghajnuna materjali tat dejjem. Personal tat ukoll. Imma forsi f'dan il-kamp ta' personal ghadha ma tatx bizzejjed. J'Alla Malta taghti iktar, iktar haddiema fl-ghalqa kbira ta' Kristu. Is-Socjeta' ta' San Pawl, imwaqqfa mill-qaddis Monsinjur De Piro, ghad tista taghti sehem kbir. Meta qeghdin infakkru lill-qalbieni Fundatur taghha, ejjew nitolbu flimkien ghal iktar haddiema fl-ghal tas-Sinjur.

_________________________________________________________________________

Bro. Vincent Magro S.S.P.

Mons. G. De Piro, Qassis li Ghamel Gieh lil Malta.

Malta fic-cokon tagha tat nies kbar lill-Knisja Mqadds, bhalma kienu Mons. E. Dandria, Fra Diegu (appostlu tal-Karita), Mons. G. De Piro u ohrajn. Mons G. De Piro ghamel dejjem li sta' biex jghin lil kulhadd minghajr ebda distinzjoni ta' hadd. Hu kien l-intermedju bejn il-Knisja u l-Istat fis-snin 1932-33.

Mons. G. De Piro twieled l-Imdina fit-2 ta' Novembru, 1877, u gie mrobbi fil-biza' t'Alla minn genituri tassew tajbin. Ghall-ewwel kellu hsieb isir avukat, imma mbaghad Alla sejjahlu ghal warajh. Il-kors tieghu sacerdotali ghamlu Ruma fil-Kullegg "Capranica". Fl-1902, huwa gie ordnat sacerdot minn idejn Kardina fil-Bazilika ta' San Giovanni Laterano. Lura lejn Malta ntefa' b'ruhu u b'gismu ghax-xoghol. Diga' fl-1907 gie afdat lilu l-Istitut ta' Fra Diegu (Hamrun) li kienet bicca xoghol kbira ghalih wara hames snin biss li kien ilu jqaddes. Il-karigi li l-Awtoritajiet Ekklezjastici fdawlu f'idejh kienu hafna. F'idejh kellu t-tregija ta' dawn l-Istituti li gejjin: San Guzepp (Hamrun), tan-Nazzarenu (Zejtun), tal-Karita' ta' San Francesco di Paola (Birkirkara), u hu stess waqqaf l-Istitut ta' San Guzepp f'Ghawdex fis-sena 1924. Barra minn din ir-responsabilta' kollha, ghal xi zmien kien Segretarju ta' l-E. T. Mons. Arcisqof M. Caruana, imbaghad mill-1918 sa l-1920 kien rettur tas-Seminarju.

Bhala tpattija l-E.T. Mons. Arcisqof M. Caruana lil Mons. G. De Piro ghamlu Kugitur tad-Dekan tal-Katidral. Dawn il-karigi kollha juru l-fiducja kbira li kellhom fih l-Awtoritajiet Ekklezjastici.

Kif diga semmejna fil-bidu l-iktar bicca soghol li swietlu nkwiet kienet dik meta hu gie nlahhaq mill-E. T. Mons. Arcisqof M. Caruana bhal Rapprezentant tal-Kleru Malti fis-Senat.

Tassew li Mons. De Piro ghandna ghax niftahru bih ahna l-Maltin ghall-gid kbir li ghamel maghna fiz-zmien l-imghoddi, izda l-gid li ghamel hu, ghadu haj fil-Kumpanija Missjunarja ta' San Pawl li hu stess waqqaf fl-1910. Il-hsieb tal-waqfien taghha kien li Mons. G. De Piro jibghat missjunarji f'dawk il-postijiet kollha fejn m'hemmx qassisin bizzejjed, dejjem bi prefernza fejn jinsabu l-emigranti hutna l-Maltin. Dan il-hsieb bil-ghajnuna t'Alla u war hafna provi il-Kumpanija ta' San Pawl qieghda twettqu bis-shieh. Il-Kumpanija ga ghandha zewgt idjar go Perth u go Melbourne (l-Awstralja), u ohra go Windsor (il-Kanada). Hafna jghidulek li kieku l-qassisin taghna ma marrux f'dawn il-postijiet, kieku llum il-Maltin tilfu l-fidi ghal kollox. Il-Kumpanija ta' San Pawl ghandha wkoll tliet idjar hawn Malta: St. Agatha's (Rabat), San Guzepp (Hamrun), u l-Oratorju Birkirkara.

Nistqarru bejn u bejn ruhna: "Kienx bniedem kbir Mons. G. De Piro? Jisthoqqlu jew le tifhir lil dan il-qassis Malti hekk ta' hila u dehen?" Din kienet ir-ragun li "Christus Rex" din is-sena ghazlitu bhala l-qassis li ghandu jigi maghruf minn kull Malti ta' din il-Gzira taghna.

_________________________________________________________________________

Ghawdex

15 ta' Novembru, 1961

N. Bonavia S.S.P.

Pg. 2.

Monsinjur G. De Piro u l-Istitut ta' Ghawdex.

F'dawn il-granet f'Malta l-ghaqda ta' "Christus Rex" sejra turi (din is-sena) lil Mons. G. De Piro bhala Figura Nazzjonali. Hija haga tassew sabiha li ntaghzel dan il-bniedem. Dan il-bniedem li huwa tant maghruf mix-xjuh kien jahasra qed jintesa miz-zghar. Sacerdot li tant ghamel gid ghal Malta u Ghawdex. Huwa maghruf bizzejjed ghall-imhabba li kellu lejn l-iltiema u gha dak il-Monument haj tal-Fidid taghna, is-Socjeta Missjunarja ta' San Pawl li huwa waqqaf.

Izda ma' Ghawdex Mons. G. De Piro ghandu x'jaqsam b'mod specjali, ghaliex fl-1925 f'isem l-Ecc. tieghu Mons. Arcisqof M. Gonzi, quddiem il-Gvernatur Sir Waloter Congreve fetah l-Istitut ghaziz ta' San Guzepp f'Ghajnsielem.

Kif beda l-istitut:

Il-Knisja bhala Omm hanina minn dejjem xtaqet li tiehu hsieb l-iltiema f'Ghawdex; ghalhekk naraw l-Arcisqof Mons. P. Pace diga b'dan il-hsieb iberren f'rasu. L-Isqof ta' warajh Mons. G. M. Camilleri O.E.S.A. ma halliex dan il-hsieb jghaddi mar-rih u infatti flimkien ma' l-Arcipriet u l-Kappillani ta' Ghawdex qatghuha li jwaqqfu Istitut fil-Villa Gauci biex b'hekk ikunu bdew xi haga. Izda l-prividenza riedet li jkun haddiehor li jiftah l-istitut propju ta' ta' Ghawdex. Le mhux fil-Villa Gauci, izda fid-dar stess li fiha darba kien joqghod il-maghruf Ballijju ta' San Gwann.

Il-Waqa Tal-Monsinjur:

Mons. Arcisqof M. Gonzi li dak iz-zmien kien Isqof ta' Ghawdex, sejjah lil missier il-fqar Mons. G. De Piro (ghax hekk kienu jzommuh f'Malta) biex jiehu hsieb jiftah Istitut sewwa gewwa Ghawdex. Mons De Prio bniedem ta' qalb tad-deheb ma ghidux kemm ferah meta l-Isqof tah din l-ahbar. Izda ghalih kienet haga difficli li jkun jista jlahhaq ma' Ghawdex ukoll, ghax f'Malta huwa kien diga' qieghed jiehu hsieb ta' diversi Istituti. Izda dak li jrid Alla jsir. Ghalhekk wara Mons. De Piro mar Ghawdex u beda t-tiswija tad-dar. Waqt dan iz-zmien gara fatt li jure kemm id-dimonju ma hax pjacir b'dan ix-xoghol. Mela darba waqt li Mons. De Piro kie qieghed jistrieh f'wahda mill-kmamar ta' fuq waqa' s-saqaf bih. Alla ried li ma baqax mejjet b'dik il-waqa'. B'dana kollu ma sofriex hlief il-ksur ta' siequ u xi ftit gerhat ohra. Minkejja dan il-fatt, il-Monsinjur li kien ser jiftah l-Istitut privatament qal li jrid jifthu b'Solennita' l-aktar kbira. Ghalhekk nhar Lapsi ta' l-1925, l-Ecc. tieghu l-Arcisqof Gonzi u l-Gvernatur Sir Walter Congreve waslu f'karozza wahda biex jifthu ufficjalment l-Istitut Djocesan ta' Ghawdex. Kien hemm prezenti wkoll ghal din ic-cerimonja hafna dinjitarji kemm Ekklesjastici kif ukoll Civili.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Monsinjur De Piro sejjah biex jiehu hsieb dan l-Istitut lill-gheziez uliedu, il-membri tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Dawn il-membri kienu mharrgin sewwa fix-xoghol ghax kien ilhom hafna jahdmu qal l-Iltiema ta' l-Istitut ta' San Guzepp il-Hamrun. Sa mill-bidu nett tat-twaqqif tal-Istitut f'Ghawdex il-Monsinjur gharaf l-importanza tax-xoghol. Ghalhekk f'qasir zmien waqqaf is-sengha tal-hajjata, mastrudaxxa u tal-Iskarpan. Kull meta kien jigi Ghawdex Monsinjur De Piro kien dejjem jigi mghobbi b'xi haga. Darba fost l-ohrajn wasa b'qartas mhux bhla tas-soltu, f'dan il-qartas kien hemm strument tal-banda u dak in-nhar dan it-twajjeb missier qal li jrid iwaqqaf banda. Intant strument wara l-iehor il-banda twaqqfet. U min jaf kemm kellu progetti ohra l-Fundatur ghall-Istitut, imma Alla qallu bizzejjed. Kien sew sew is-17 ta' Settembru 1933 meta r-ruh ta' dan il-bniedem qaddis ittajret bejn is-smewwiet biex tiehu l-premju li kien jisthoqqilha. Monsinjur De Piro miet f'riglejn l-artal wara l-purcissjoni tad-Duyluri gewwa l-knisja tal-Hamrun. Ezatt kif xtaq hu ghax dejjem kien jitlob; "sinjur aghmel mmut vicin tieghek f'riglejn l-artal".

L-Istitut u l-Kleru ta' Ghawdex.

Wara l-mewt tal-Fundatur il-membri tas-Socjeta ta' San Pawl baqghu jiehdu hsieb tal-Istitut huma. Izda wara sena minhabba hafna xoghol li kellha Malta, dis-Socjeta ta' San pawl kellha thalli dan l-Istitut. Ghalhekk l-Arcisqof sejjah lil Dun Guzepp Galea Rapa u hatru l-ewwel Direttur tal-Istitut ta' Ghawdex. Dan kien fl-1934. Din l-ghazla kienet tassew minn Alla ghax Dun Guzepp sa mill-ewwel wera l-kapacita' u l-imhabba tieghu lejn l-Istitut. Dan jixhdu x-xoghol li ghamel bhal ma huma d-dormitroju, ir-refittorju, is-sala tat-tijatrin u hwejjeg ohrajn. Izda l-ikbar opr li ghamlu Dun Guzepp hi bla dubju ta' xejn il-bini tal-Istitut il-gdid, u li hija haga kollha kemm hi tieghu. Illum ma' Dun Guzepp hemm Dun Gwann Galea li ilu mill-1934, il-Kanonku Emanuel Galea li jiehu hsieb l-istamperija, Dun Tarcis Attard prefett tat-tfal, u hemm ukoll xi Sorijiet Agostinjani.

Monument lil Mons. De Piro.

Il-Kleru ta' Ghawdex ried jaghmel xi haga biex Mons. De Piro fundatur tal-Istitut jibqa' imsemmi ghal dejjem bhala benefattur kbir tat-tfal iltiema f'Ghadex. Ghaldaqsthekk ghamlulu Monument fil-bitha tal-Istitut il-qadim, u li kien gie mikxuf fid-9 ta' Mejju 1948 mill-Ecc. Tieghu Mons. G. Pace Isqof ta' Ghawdex. Ghal din l-okkazjoni kien hemm prezenti ghadd kbir ta' Kappillani u Kleru, flimkien ma' rapprezentanza sabiha ta' nies Ghawdxin. Il-Monument huwa xoghol tal-Professur Pisi, biex b'hekk Mons. De Piro ma ' jintesa qatt u l-Ghawdxin kollha jibqghu jiftakru f'dan il-Benefattur kbir ta' wliedhom.

_________________________________________________________________________

Il-Qawmien

16 ta' Novembru, 1961

Norbert Bonavia S.S.P.

Pg. 2

Mons. G. De Piro.

Din is-sena l-ghaqda ta' 'Christus Rex', ippropniet lil Mons. Guz\eppi De Piro bhala figura nazzjonali. Kienet ghazla tassew sabieha l-ghaliex dan il-bnedem huwa veru ezempju ghal kulhadd kemm fil-hajja privata tieghu, u kemm fil-hajja pubblika. Huwa hadem f'diversi kampijiet ta' xoghol ghall-gid ta' art twelidu u tal-Knisja.

Hadem fl-istituti tal-karita'. Hekk per ezempju, insibuh bhal direttur fl-istitut ta' Fra Diegu u ta' San Guzepp il-Hamrun. Insibuh bhala wiehed li hadem kemm felha ghat-twaqqif ta' l-isititut tan-Nazzarenu taz-Zejtun u ta' San Frangisk di Paoli f'Birkirkara. U mbaghad insibuh bhala fundatur fl-istitut ta' San Guzepp ta' Ghawdex. Dan ta' l-ahhar, kien l-Arcisqof taghna li talbu biex iwaqqfu. Dan sar fi zmien meta f'malta kellu diga' f'idejh erba' istituti u s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl li kien ghadu kif waqqaf.

Xoghol iehor likellu kien il-Parlament. Mons. Isqof Mauru Caruana ghazlu biex ikun rapprezentant tal-Kleru fis-Senat. Dan kien post delikat hafna imma huwa gharaf jaqdi dmirijietu sewwa. Min ma jfitakarx x'ghamel Mons. De Piro, fil-kwistjoni bejn Lord Strickland u l-Knisja? Il-paci u l-ftehim kien kollu xoghol tieghu.

Minn barra dan Mons. De Piro kien ukoll, segretarju generali ta' l-isqof Mauru Caruana, Rettur tas-Seminarju u Dekan tal-Katidral. Dawn il-karigi gew moghtija lilu bl-ubbidjenza, ghax hu dejjem hass li ma kien den ta' dawn il-karigi. Anki l-unur li jkun Monsinjur irrifjutah u ghamel kemm felah biex ma jiehdux, izda l-isqof obbligah.

Opra ohra kbira li ta lill-Knisja u lil Malta Mons. De Piro hija s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Din kienet l-aqwa opra ta' hajtu, u kemm swietlu lill-ghaziz fundatur din is-socjeta' taghna! Bizzejjed li wiehed ikun qara xi hajja ta' qaddis li kien fundatur ta' xi Ordni jew Socjeta' biex ikun jista' jifhem ftit xi tfisser tkun fundatur ta' Ordni jew Kongregazzjoni Religjuza. Mosn. De pro hass li malta ghandha tkun tafulu lil Alla tal-Fidi taghha hekk providenzjali. Ghalhekk waqqaf l-unika kongregazzjoni Religjuza Maskili ta' Malta. lil uliedha ziedilhom vot mat-tlett voti Evangelici, il-vot tal-Missjoni, biex imorru f'kull parti tad-dinja, bie prefernza ghax-xoghol qalb l-Emigranti Maltin. Illum wara erbghin sena mit-twaqqif Kanoniku taghha s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, barra li ghandha tlett djar hawn Malta, fosthom l-istitut ta' San Guzepp tal-hamrun li ilu ghandha minn zmien il-fundatur, ghandha wkoll zewg djar l-Awstralja u ohra l-Kanada fejn hemm l-iktar emigranti Maltin.

Mela hija haga tassew sabiha li din is-sena gie maghzul Mons. Guzeppi De Piro biex Malta kollha terga' ggedded il-memorja ta' dan il-bniedem u timitah. Ghalhekk nixtieq inheggeg lil kulhadd jiehu parti fic-celebrazzjonijiet li sa jsiru ad unur tieghu. L-Istitut Kattoliku fil-hamsa u ghoxrin ta' Novembru sejra ssir Akkademja u fil-Motherhouse tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl ir-Rabat ghall-okkazjoni sejra tinfetah ghall-pubbliku parti gdida mid-dar fit-18 u 19 ta' dan ix-xahar, wara li tkun imbierka mill-Arcisqof.

_________________________________________________________________________

Il-Berqa

Is-Sibt, 2 ta’ Dicembru, 1961

Minn N.N.

Pg…

Socjeta’ Maltija tal-Emigranti.

Ghaqda missjunarja ta’ San Pawl.

"Nahsbu f’hutna ta’ barra". Dawn il-kliem hargu mill-qalb imhegga ta’ Mons. Guzeppi De Piro. Huwa kien bniedem li jilmah fil-boghod u gie ghall-konkluzjoni li ghandu jkun hemm Socjeta’ Maltija ta’ Sacerdoti u Brothers li jkollha hsieb specjali tal-emigranti Maltin. Kien ghadu jistudja ghal sacerdot meta dan il-hsieb beda jberren go mohhu. Izda kellu jistenna disa’ snin sakemm il-hsieb tieghu twettaq fl-1910 bil-barka tal-Qaddis San Piju X, u F’Gunju ta’ l-1921 ir-regoli gew approvati u s-Socjeta’ Missjunarja ta’ San Pawl giet imwaqqfa.

Il-progress li s-Socjeta’ kienet qieghda taghmel narawh imfisser f’ittra li l-Arcisqof Mawru Caruana kien baghat lil Mons. De Piro f’gheluq il-25 sena li kien ilu jqaddes. L-ittra tibda hekk: "Hadt tassew gost meta rajt li s-Socjeta’ ta’ San Pawl, ghall-missjonijiet ta’ barra, sejra gmielha ‘l quddiem that il-ghajnejn tieghek li bdejtha, waqqafta u qieghed tmexxiha".

U bhala awgurju ghall-gublew tieghu sacerdotali, l-Arcisqof issokta jiktiblu: "…nixtieqlek li dak li zrajt u li nibet u li msoqqi bil-gharaq tieghek, kiber u beda jaghti l-frott, meta taghlaq il-50 sena tal-quddiesa tieghek tarah sigra, tara wkoll hafna xtieli mehudin minn dis-sigra u mhawlin band’ohra, saru sigar u li fuqhom marru jittajru biex jistkennu l-ghasafar ta’ kull gens u li dak in-nhar inti tisma’ dawk l-ghasafar jghannu bla mistrieh, donnhom jizzu hajr ‘l Alla talli mhabba fik sabu l-kenn, id-dawl u l-hajja."

L-awgurju twettaq izda mhux ghal kollox. Ghax Mons. De Piro miet fl-1933 u ma setax jara s-sena 1952, is-sena tal-gublew sacerdotali tieghu. Imma l-parti l-ohra sehhet tassew ghax fl-1952, is-Socjeta’ kienet diga’ baghtet xi whud mill-membri taghha l-Awstralja u b’hekk bdiet thawwel xtieli ohra f’artijiet imbeghda.

Fil-Kostituzzjoni "Exsul Familia", li l-Papa Piju XII kien hareg fl-1952, huwa wera x-xewqa li l-emigranti jkollhom maghhom sacerdoti ta’ l-istess ilsien taghhom, sacerdoti li jkunu jistghu jifhmuhom ahjar fid-diffikultajiet taghhom. Hutna l-Maltin emigranti ghandhom ukoll maghhom sacerdoti Maltin.

Il-Hadd, 13 ta’ Jannar, 1952, ma ghandu jintesa qatt mill-emigranti Maltin ghaliex kien il-jum li fih giet miftuha l-ewwel Dar tal-Missjoni gewwa l-Awstralja, f’Melbourne, mill-E.T. l-Arcisqof Mannix, Dar li ghandha dan il-hsieb specjali - li tahdem fost l-emigranti Maltin.

L-Arcisqof ta’ Perth, Mons. Redmond Prendville, f’ittra tieghu tat-18 ta’ April tal-1956, ghogbu jafda f’idejn is-Socjeta’ ta’ San Pawl id-direzzjoni "in perpetuum" bil-"cura animarum" tal-Parrocca gdida ta’ Swanbourne, Western Australia, fil-waqt li l-Maltin li jinsbu tant f’Perth kemm ukoll f’dak l-Istat jibqghu that il-kura ta’ l-istess Socjeta’.

Fl-1958 is-Socjeta’ hawlet fergha ohra gdida f’kontinent iehor. Din id-dar, li qieghda f’Windsor, Ontario, Kanada, fiha 2 sacerdoti u Lay-Brother. Bhad-djar l-ohra ta’ l-Awstralja sservi wkoll bhal centru ghall-Maltin.

Illum is-Socjeta’ tghodd fuq is-60 membru u ghandha 3 djar hawn Malta: - Il-Motherhouse Sant’Agatha, fejn jitrawmu l-futuri missjunarji, sacerdoti u brothers: l-Istitut ta’ San Guzepp, il-Hamrum: u l-Oratorju B’Kara. Ghandha wkoll 3 djar ohra barra minn Malta, li diga semmejna izjed ‘l fuq. Hija baghtet diga 14-il- missjunarju, 1 l-Abbissinja, 3 fil-Kanada u 10 fl-Awstralja: li qeghdin 3 f’Perth u 7 f’Melbourne.

Ghalhekk hija gaga ta’ konsolazzjoni x’hin tiftakar li hawn Socjeta’ Maltija li qeghda trawwem novizzi u studenti bil-hsieb li tibghathom ma’ hutna li biex isibu x’jieklu hallew art twelidhom u ‘l mieshom.

Ghalhekk kienet profezija dik ta’ l-Arcisqof Caruana meta qal lil Mons. De Piro… "tara wkoll hafna xtieli mehudin minn din is-sigra u mhawlin band’ohra, saru sigar u li fuqhom marru jittajru biex jistkennu l-aghsafar ta’ kull gens ighannu bla mistrieh donnhom jizzu hajr ‘l Alla talli mhabba fik sabu l-kenn, id-dawl u l-hajja".

Naghmel ghalhekk, appell lill-Maltin kollha specjalment lil dawk li ghandhom nieshom emigranti, biex ighinu lil din is-Socjeta’ l-ewwel bit-talb (ghax dan hu l-aqwa ghajnuna) u mbaghad billi jghinu l-Vokazzjonijiet permezz tal-propaganda u fl-ahhar, ghax necessarja hafna, l-ghajnuna materjali, biex dan ix-xoghol nobbli li zera’ u saqqa bil-gharaq tieghu Mons. De Piro jkompli jikber ghall-glorja t’Alla u ghall-gid ta’ l-erwieh, specjalment ta’ hutna l-emigranti.

 _________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

It-Tlieta, 28 ta’ Novembru, 1996

Minn 'Wiehed Minnkom'

Pg 3.

Il-Veri Hbieb ta' L-Emigranti.

Socjeta' li ghad Tikber Sewwa.

Meta thares lejn l-istatistika tal-Gvern u tfittex kemm emigranti hallew pajjizma ssibl li mill-gwerra 'l hawn telqu madwar 77, 700 ruh sa l-ahhar ta' Settembru li ghadda. Izda ahna naqrawx qalb dawk in-numri l-istroja u l-problem spritiwali li ghandu jew ser ikollu kull wiehed minnhom. Kemm minnhom ghandhom bzonn ta' qassis li jiehu hsiebhom? Kollha kemm huma.

Fost dawk l-emigranti, matul dawn l-ahhar hmistax il-sena, hallew pajjizhom tnax-il qassis u tliet frajiet ta' Socjeta' relugjuza b'vokazzjoni missjunarj. Qabdu tliet triqat tal-bahar ghal kollox differenti: it-triq tal-Punent lejn il-Kanada, it-triq tal-Lvant lejn l-Awstralja u t-triq ta' l-Afrika lejn l-Abissinja.

Dawn il-missjunarji tal l-emigrant telqu mid-dar taghhom ta' Sant'Agata u huma membri tas-socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Xoghol ta' Snin.

Il-missjunarji ta' ordni religjuz ma jsirux bil-bakketta magika. Jithawlu u jitilghu ftit ftit, sena wara l-ohar, bhal dawk is-sigar li thawlu u ghadhom telghin malli tidhol fil-kunvent ta' Sant'Agata. Anzi l-ewwel zerriegha taghhom, l-weewl zerriegha ta' sigar li ghandha futur kbir, zeraghha Monsinjur De Piro. L-idea ta Monsinjur De Piro, li jwaqqaf din is-Socjeta', gietu fl-1910 u l-Papa qaddis Piju X, fl-istess sena berikha. Izda din iz-zerriegha, bhaz-zerriegha kollha, li taghti frott tajjeb, damet zmien twil bhal midfuna fid-dlam. Fl-1921 l-Arcisqof Caruana approva s-Socjeta'. Sitt snin wara, pijonier ta' mijiet ohra li ghad iridu jimxu warajh, Fra Guzepp Caruana, telaq lejn l-Abissinja. Telaq wahdu u ghal sebgha u ghoxrin sena baqa' wahdu. Is-Socjeta' ma rnexxilhiex tibghat missjunarju iehor. Fra Guzepp li ghamilha ta' kollox, minn spizjar sa mastrudaxxa, minn bennej sa infermier, ghandl-unur li zamm il-bandiera tperper u salva l-idea missjunarja tas-Socjeta'.

Imbaghad giet il-gwerra. U Sant'Agata saret kamp ta' l-internament. Internati, suldati, bahrin, pulizija, bombi fuqha, shelters fil-katakombi. Izda z-zejt fil-lampa ta' quddiem l-atar baqa jixghel dejjem. L-idea missjunarja ma ntfiet qatt.

Fl-1948 telaq l-ewwel grupp ta' sacerdoti ghall-Awstralja u fl-1958 telaq l-ewwel grupp ghall-Kanada.

Is-Superjur, Dun Mikiel Callus, li tant hadem u kabbar is-Socjeta' tista' tghid minghar hadd ma nduna, ghaliex hadem bie spritu ta' umilta' nisranija, seta jiftah quddiemu l-mappa u jimmarka kull fejn is-Socjeta kienet qieghda tahdem u kull fejn ghad trid tahdem.

Il-Missjunarji ta' San Pawl kienu gargu mill-katakombi u kienu qabdu t-riqat tad-dinja. Fi zmien ghaxar snin mill-1948 sal l-1958, kienu fethu djar f'Melbourne, f'Perth u f'Windsor ta' Ontario.

Il-Futur hu taghhom.

Meta, ftit granet ilu, gie inawgurat il-gewnah gdid tal-Kunvent ta' Sant'Agata, mort bl-idea li ser nara bhal dormitorju ghan-novizzi godda. Kien ili ma mmur snin. U sibt mhux biss Kunvent gdid ikbar, nadif, organizzat, imma hajja u spirtu gdid ukoll. Fin-novizzi u fil-qassisin godda hemm l-ispirtu ta' min ihoss li ghandu l-futur tieghu. hemm l-entuzjazmu. Hemm il-fidi. U tidher, ghax thossha, li hemm il-grazzja ta' Alla. Il-grazzja ta' Alla dejjem thossha meta tiltaqa' maghha. U l-Providenza ta' Alla, specjalment il-Providenza tal-vokazzjonijiet godda, ta' l-ghoxrin student u tat-tletin aspiranti, kwazi tmissha b'idejk.

Mort rajt il-kappella gdida tal-Madonna, li ghaliha hemm devozzjoni kbir minn Malta kollha, u sibt gojjell artistiku. Il-kappella b'armonija ta' kuluri ta' irham mill-isbah, giet ideata mill-kavalier Vincenzo Bonello! Ftakart meta konna flimkien ghaxrin sena ilu u meta, qabel ma tlaqna ghall-ewwel vjagg li seta' kien il-qabar taghna, konna tlabna flimkien ma' l-ohrajn u ma' Dun Mikiel Callus f'dik l-istess Knisja. Minn hemm haduna f'nofs l-Afrika. Donnu destin li kull min jidhol Sant'Agata jrid jaqbad it-triqat tad-dinja.

Jemigraw maghhom.

Izda l-missjunarji ta' San Pawl, li jridu jahdmu u jghixu, jimxu u jmexxu l-emigranti Maltin, u maghhom emigranti Taljani, Francizi, Irlandizi, ma jitrawmux qal il-katakombi ta' Sant'Agata. Jitrawmu jew qalb it-tfal ta' San Guzepp tal-Hamrun, jew qalb it-tfal ta' l-Oratorju ta' Birkirkara. U hemmhekk, avolja qalb it-tfal, bl-isfond tal-hajja taghhom u ta' nieshom, jitghallmu iktar u jiedu esperjenza ikbar tal-hajja, specjalment tal-hajja taz-zghazagh milli jistghu jiehdu mill-kotba kollha tal-librerija tal-Kunvent. Studju, Sports, banda, Scouts, snajja, teatrini, aptit u l-allegrija ta' min hu taht l-ghoxrin sena. Fl-Oratorju organizzaw brigat bil-banda taghha. Kollha ideat u attivitajiet li jemigraw maghhom ghal qalb iz-zghazagh u t-tfal ta' l-emigranti Maltin.

Sal-lum is-Socjeta' ghandha 26 qassis u 12 il-missjunarju. Izda Dun Mikiel Callus jista jahseb ghal passaporti godda u jaqbad jimmarka fuq il-mappa tal-Kanada u ta' l-Awstralja ic-centri godda li s-Socjeta ta' San Pawl tiftah fihom.

U kultant jinzel sal-kripta u jiehu l-pariri minn Monsinjur De Piro.

Il-pariri ta' Monsinjur De Piro huma cari: aktar vokazzjonijiet u iktar missjunarji qal l-eluf u l-eluf ta' emigranti Maltin. U mbaghad jasal iz-zmien tal-Missjonijiet l-ohra. Hafna jiddependi mill-ghajnuna u mill-"borse di studio" li jghatu l-hbieb ta' din is-Socjeta'.

U s-sigar godda li thawlu fid-dhul ta' Sant' Agata, ghad jikkbru u jaghtu l-frott huma wkoll. Is-sigar li jikbru huma simbolu tal-futur.

-_________________________________________________________________________

Lil Hutna

Dicembru, 1961.

Bernard Mangion S.S.P.

Pg. 62

Mons. De Piro u l-Emigranti.

Kull min jiftakar lil Mons. G. De Piro, jiftakru bhala bnedem mill-izjed attiv, li kien igawdi l-fiducja u r-rispett tas-superjuri ekklezjastici tieghu. Bizzejjed insemmu xi ftit mill-hidma tieghu ta' gid ghal Malta, specjalment ghall-fqar taghha; kien Direttur ta' mhux inqas minn hames Istituti tal-karita'; Segretarju ta' l-Isqof Caruana; Rettur tas-Seminarju; rapprezentant tal-Kleru fis-Senat; Direttur tal-Lega tas-Sacerdoti Adoraturi; ko-fundatur tas-Sorijiet Missjunarji ta' Gesu Nazzarenu. Izda l-aqwa bicca xoghol li ghaliha haseb sa minn meta kien ghadu jistudja ghal sacerdot, hija bla dubju ta' xejn is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Bhala Socjeta' Maltija, b'ideal Missjunarju, zgur li ma setax isib patrun ahjar mill-Appostlu tal-Gnus. Ra mill-boghod kemm kien se jbati l-emigrant Malti mighajr sacerdot malti u ghalhekk mimli bi spirtu tassew Pawlin iddecieda li bhalu f'hutna ta' barra kienet l-ghjta kontinwa tieghu. Ghalhekk ix-xoghol qalb l-emigranti ghamlu l-fini principali tas-Socjeta' tieghu. Ghax, x'jiswa li ndahhlu fil-Knisja Nsara godda jekk imbaghad nitilfu lil dawk li huma diga Nsara? Is-Socjeta' ta' San Pawl, mimlija bl-ispirtu missjunarju u bl-imhabba ghal "hutna ta' barra", tal-Fundatur taghha, qieghda twettaq xoghol ta' fejda fost l-emigranti taghna. Meta wiehed ihares lejn il-gid li qieghda taghmel din is-Socjeta' zgur li ghandu jghodd lil Mons. De Piro bhala l-ikbar benefattur ta' l-emigrant Malti.

Kien fl-1948 meta l-ewwel membri tas-Socjeta' - Fr. Wistin Grech u Bro. Pantalleresco - bdew il-hidma taghhom fl-Awstralja. Wara hafna tbatija u qtigh ta' qalb fl-1951 fethu l-ewwel dar, is-St. Mary's Mission House gewwa Melbourne - u kemm kienet mixtieqa u ghal qalb il-Maltin din id-dar juri l-fatt li mill-ewwel saret ic-centru taghhom, centru li fih isiru attivitajie spiritwali u wkoll rikreattivi. Fl-1952 mar gewwa l-Awstralja fuq talba ta' l-Arcisqof ta' Melbourne, Fr. Galea. Ix-xoghol dizinteressat taghom gibed l-ammirazzjoni ta' l-Awtoritajiet Ekklezjastici li wrew ix-xewqa li jkollhom fosthom membri tas-Socjeta' ta' San Pawl. Matul is-snin in-numru tas-sacerdoti tas-Socjeta' beda jikber u mieghu bdiet tikber l-attivita' missjunarja. Izjed ma jmorru qassisin l-Awstralja, izjed jinfethu orizzonti godda.

B'sinjal ta' rikonoxxenza tax-xoghol imwettaw mill-membri tas-Socjta' fid-Djocesi tieghu, l-Isqof ta' Perth, fl-1956 ta f'idejn il-kura tas-Socjeta l-parrocca ta' Swanbourne. Wara biss 13 il-sena s-Socjeta' ckejkna ta' San pawl ghandha fl-Awstralja, is-St. Mary's Mission House ta' Melbourne b'erba sacerdoti u brother u s-St. Mell's Mission House u l-parrocca ta' Swanbourne f'Perth bi tliet sacerdoti u brother, filwaqt li sacerdot iehor jahdem bhal social worker f'Sale. Is-Socjeta' taghna ghanha wkoll dar ohra - is-St. Paul's Mission House f'Londra, Ontario il-Kanada, fejn hemm jahdmu il-membri tas-Socjeta', Fr. Mizzi u Fr. Grech, waqqfu ghaqda ghall-Maltin, il-"Malta United Society", li ghandha l-"Malta United Buletin" bhal organu taghha, b'Fr. Mizzi editur.

L-ispazju ma jippermettilix li nikteb fuq dak kollu li ghamlet u qieghda taghmel is-Socjeta' ta' Mons. De Piro ma' "hutna ta' barra". "B'hekk Mons . De Piro jkun jista jinghadd ma' dawk l-erwieh qaddisa li skon l-espressjoni liturgika, zejnu l-Knisja ta' Kristu b'familji godda ta' erwieh haddiema". (Mons. Isqof Galea). Il-qalb kbira tas-Socjeta' ta' San Pawl tiftah il-bibien taghha biex, mimlija bi qlub zghazagh u generuzi tkompli tkabbar il-hidma taghha fost hutna ta' barra.

_________________________________________________________________________

Il-Berqa

Is-Sibt, 2 ta' Dicembru 1961

Artiklu minn N.N.

Socjeta' Maltija tal-Emigranti

Ghaqda missjunarja ta' San Pawl.

"Nahsbu f'hutna ta' barra". Dawn il-kelmiet hargu mill-qalb imhegga ta' Mons Guzeppi De Piro. Huwa kien bniedem li jilmah fil-boghod u gie ghall-konluzjoni li ghandu jkun hemm Socjeta' Maltija ta' Sacerdoti u Brothers li jkollha hsieb specjali tal-emigranti Maltin. Kien ghadu jistudja ghal sacerdot meta dan il-hsieb beda jberren go mohhu. Izda kellu jistenna disa' snin sakemm il-hseib tieghu twettaq fl-1910 bil-barka tal-Qaddis San Piju X, u f'Gunju ta' l1912 ir-regoli gew approvati u s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl giet imwaqqfa.

Il-progress lis-Socjeta' kienet qieghda taghmel narawh imfisser f'ittra li l-Arcisqof Mawru Caruana kien baghat lil Mons. De Piro f'gheluq il-25 sena li kien ilu jqaddes. L-ittra tibda hekk: "Hadt tassew gost meta rajt li s-Socjeta' ta' San Pawl, ghall-missjonijiet ta' barra, sejra gmielha 'l quddiem that il-ghajnejn tieghek li bdejtha, waqqaftha u qieghed tmexxijha".

U bhala awgurju ghall-gublew tieghu sacerdotali, l-Arcisqof issokta jiktiblu: "…nixtieqlek li dak li zrajt u li nibet u li msoqqi bil-gharaq tieghek, kiber u beda jaghti l-frott, meta taghlaq il-50 sena tal-quddiesa tieghek tarah sigra , tara wkoll hafna xtieli mehudin minn dis-sigra u mhawlin band'ohra, saru sigar u li fuqhom marru jittajru biex jistkennu l-ghasafar ta' kull gens uli dak in-nhar inti tisma' dawk l-ghasafar ighannu bla mistieh, donnhom jizzu hajr 'l Alla talli mhabba fik sabu l-kenn, id-dawl u l-hajja."

L-awgurju twettaq izda mhux ghal kollox. Ghax Mons. De Piro miet fl-1933 u ma setax jara s-sena 1952, is-sena tal-gublew sacerdotali tieghu. Imma l-parti l-ohra sehhet tassew ghax fl-1952, is-Socjeta' kienet diga baghtet xi whud mill-membri taghha l-Awstralia u b'hekk bdiet thawwel xtieli ohra f'artijiet imbeghda.

Fil-Kostituzzjoni "Exul Familia", li l-Papa Piju XII kien hareg fl-1952, huwa wera x-xewqa li l-emigranti jkollhom maghhom sacerdoti ta' l-istess ilsien taghhom, sacerdoti li jkunu jistghu jifhmuhom ahjar fid-diffikultajiet taghhom. Hutna l-Maltin emigranti ghandhom ukoll maghhom sacerdoti Maltin.

Il-Hadd 13 ta' Jannar, 1952, ma ghandu jintesa qatt mill-emigranti Maltin ghaliex kien il-jum li fih giet miftuha l-ewwel Dar tal-Missjoni gewwa l-Awstralia, f'Melbourne, mill-E.T. l-Arcisqof Mannix, Dar li ghandha dan il-hsieb specjali - li tahdem fost l-emigranti Maltin.

L-Arcisqof ta' Perth, Mons. Redmond Prendville, f'ittra tieghu tat-18 ta' April tal-1956, ghogbu jafda f'idejn is-Socjeta' ta' San Pawl id-direzzjoni "in perpetuum" bil-"cura animarum" tal-Parrocca gdida ta' Swanbourne, Western Australia, filwaqt li l-Maltin li jinsabu tant Perth kemm ukoll f'dak l-Istat jibqghu that il-kura ta' l-istess Socjeta'.

Fl-1958 is-Socjeta' hawlet fergha ohra gdida f'kontinent iehor. Din id-dar, li qieghda f'Windsor, Ontorio, Kanada, fiha 2 sacerdoti u Lay-Brother. Bhad-djar l-ohra ta' l-Awstalia sservi wkoll bhala centru ghall-Maltin.

Illum is-Socjeta' tghodd fuq is-60 membru u ghandha 3 djar hawn Malta: - Il-Motherhouse Sant'Agatha, fejn jitrawmu l-futuri missjunarji, sacerdoti u brothers: l-Istitut ta' San Guzepp, il-Hamrun: u l-Oratorju B'Kara. Ghandha wkoll 3 djar ohra barra minn Malta, li diga semmejna izjed 'l fuq. Hija baghtet diga 14 il-missjunarju, 1 l-Abbissinja, 3 fil-Kanada u 10 fl-Awstralia: li qeghdin 3 f'Perth u 7 f'Melbourne.

Ghalhekk hija haga ta' konsolazzjoni x'hin tiftakar li hawn Socjeta' Maltija li qeghda trawwem novizzi studenti bil-hsieb li tibghathom ma' hutna li biex isibu x'jieklu hallew art twelidhom u 'l nieshom.

Ghalhekk kienet profezija dik ta' l-Arcisqof Caruana meta qal lil Mons. De Piro…"tara wkoll hafna xtieli mehudin minn din is-sigra u mhawlin band'ohra, saru sigar u li fuqhom marru jittajru biex jistkennu l-aghsafar ta' kull gens ighannu bla mistrieh donnhom jizzu hajr 'l Alla talli mhabba fik sabu l-kenn, id-dawl u l-hajja".

Naghmel, ghalhekk, appell lill-Maltin kollha, specjalment li dawk li ghandhom nieshom emgranti biex ighinu li din is-Socjeta' l-ewwel bit-talb (ghax dan hu l-aqwa ghajnuna) u mbaghad billi jghinu l-Vokazzjonijiet permezz tal-propoganda u fl-ahhar, ghax necessarja hafna, l-ghajnuna materjali, biex dan ix-xoghol nobbli li zera' u saqqa bilgharaq tieghu Mons. De Piro jkompli jikber ghall-glorja t'Alla u ghall-gid ta' l-erwieh, specjalment ta' hutna l-emigranti.

_________________________________________________________________________

Malta Missjunarja

Frar 1962

Francis Darmanin S.S.P.

Pg. 27

Gej Sacerdot Malti Maghna?

Fit-8 ta' Dicembru telqu minn Malta 379 emigrant Malti fuq il-vapur "Fairsea". Kienet xena ta' qsim il-qalb meta fid-dwana ngabru l-qraba u l-hbieb taghhom biex isellmulhom ghall-ahhar darba. Kien hemm ukoll xi membri tas-Socjeta' ta' San Pawl biex isellmu ghal dar'ohra lil Dun Karlu Caruana S.S.P. Waslet is-siegha tal-firda u war li ghannaq lil ommu u l-hutu u qrabatu bis lil hutu membri tas-Socjeta'.

Ftit wara dehru telghin il-vapur u dik ix-xena ma tintesha qatt. it-tixjir ta' l-imkatar u d-dmugh imsieheb mal-biki kien jaqsamlek qalbek. Il-vapur kien lest. Beda jhaddem il-makni. U hutna l-emigrant taw l-ahhar harsa fuq ix-xtut ta' art twelidhom. L-emigranti sejrin, telqu, iva mhux qed jidhru izjed, le qalbhom maqtugha. Hares daqxejn madwarek ghaziz emigrant u hemm tara bniedem mieghek, iva gej mieghek u se jibqa' mieghek anki meta tasal fid-destin tieghek. Gej propju ghalik. Minhabba fik telaq lil niesu, l-art li welditu, telaq kollox ghax ihobbok.

Din hija t-tieni darba li Dun Karlu Caruana S.S.P. se jara x-xtut ta' Awstralja. F'Mejju ta' l-1954, mal vapur "Sydney" kien mar ghall-ewwel darba. Huwa kien kappillan t'abord u l-"Welfare Officer". Mar f'Melbourne biex hemm jinghaqad mas-sacerdoti l-ohra shabu li qeghdin jahdmu fost il-Maltin. Minn dak in-nhar ghaddew seba' snin ta' hidma ta' tbatija u ta' sagrificcju li jitnizzel biss fil-ktieb tal-Mulej. Fit-28 ta' Mejju ta' din is-sena gie hawn Malta biex jara lill-familja tieghu.

Fr. Caruana hekk kif spicca l-istudji tieghu u gie ordnat sacerdot, gie mqieghed fil-qasam ta' l-Apostolat. Fr. Caruana nghata b'ruhu u gismu biex iwettaq il-missjoni tieghu. Ghalkemm sahhtu ma kinitx fl-aqwa taghha, hu dejjem ghamel hiltu biex jara ferhanin il-mijiet ta' tfal li ta' kuljum kienu jingabru fil-bitha ta' l-Oratorju Festiv li s-Socjeta' ta' San Pawl ghandha f'Birkirkara. Dan jixhduh is-Superjuri tieghu, il-katekisti u l-genitur tat-tfal.

M'ghaddhiex zmien wisq meta s-Superjuri ghazluh bie ikun wiehed mill-Assistenti tal-kummisjoni ta' l-Emigranti. U hawn Fr. caruana wera kemm kienet ghal qalbu din il-missjoni. Huwa thabat u habrek, dar hafna postijie jaghmel tahdidiet u konfernzi lill-emigran prospettive. U zgur li huwa stess qatt ma kien jobsor li kellu jkun snin war Kappillan tal-Maltin fl-Awstralja.

Ghalkemm din l-ahhar kiene ta' bilfors tweggaghlu ftit qalbu, ghalix kienet tfisser firda mill-gheziez genituri tieghu, niesu u aret twelidu, huwa kien ferhan li gie maghzul biex iwettaq l-ideal ta' zoghzitu li jkun Missjunarju u huwa kien wiehed mill-"pioneers" tas-Socjeta' taghna.

F'Melbourne, Fr. Caruana kien maghruf tajjeb hafna fost il-Maltin, specjalment fost dawk ta' North Fitzroy, Fitzroy, Collingwood, Carlton, Alton, Kensignton u Pascoe Vale. Huwa kien tabihaqq jaghraf jisraq il-qalb ta' kulhadd kbar u ghar u lil kollha kemm huma bil-kelma t-tajba kien iressaqhom lejn is-sagramenti Mqaddsa.

M'ghaddhiex zmien wisq u Fr. Caruana gie maghzul biex ikun l-ewwel Kappillan tal-maltin fid-Djocesi ta' Sale. U dak li l-Maltin f' Melbourne tilfu fil-persuna ta' Fr. Caruna sabuh il-Maltin ta' Morwell East, Yalbourne, Moe u Newborough.

Il-kliem sabih li hareg mill-qalb ta' l-isqof ta' Sale, Dr. Lyons, qabel ma' Fr. Caruana halla d-Djocesi tieghu, juri bid-deher kemm il-missjoni tal-ghaziza Socjeta' taghna giet apprezzata fil-persuna ta' dan is-sacerdot zelanti. U l-istess osservazzjonieti saru minn Fr. O'Dwyer, Kappillan ta' Moe, minn Fr. O'Regan, Kappillan ta' Morwell East u minn Fr. Walsh Kappillan ta' Yolbourne. Qabel ma gie Malta sarlu 'party' f'giehu u sar xi prezentazzjonijiet min hutna l-emigranti, minn Dr. John Wiseman f'isem in-nies tal-parrocca ta' Morwell East, u minn Mr. Theo Van Der Zalam f'isem il-Catholic Youth Associations.

Wara li qatta l-vaganzi hawn Malta, Fr. Caruana rega mar fl-Awstralja izda mhux f'Melbourne imma fil-Parrocca ta' Perth li fit-18 ta' April tal-1956 l-Arcisqof ta' Perth, Mons. Redmond Prendiville kien ghogbu jafda f'idejn is-Socjeta' ta' San Pawl. L-ideal li ghalih qeghda tghix is-Socjeta' ta' San Pawl jidher li qieghed jigi mahdum b'ghaqal kbir ghax fl-ghot ta' din il-Parrocca s-Socjeta' rat ir-rikonoxxenza tas-Servizzi li l-membri taghha qeghdin jaghmlu ghall-Maltin Emigranti f'Victoria u Western Australia.

In-numru tas-Sacerdoti u Lay-Brothers tas-Socjeta' taghna qieghed ejjem jizdied skon il-holma tal-Fundatur Mons. G. De Piro, li jara 'l ulied tieghu jahdmu fost huthom l-emigranti Maltin. kellhom bzonn hutna l-emigranti jaghrfu japprezzaw l-iedal nobbli ta' dawn il-qalbiena, li qeghdin ihallu pajjizna mhux biex jaghmlu futur ghall-familji taghhom, imma ghall-uniku gid ta' huthom il-Maltin.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 2 ta' Ottubru, 1965

Dun Bernard Mangion, S.S.P.

Pg 3.

Mons. Giuseppe De Piro

Missier il-Foqra u l-Emigranti.

X'kont int ghal Malta tixhdu Hi:

Missierhom u Ommhom jistqarruk il-fqar, l-iltiema.

Jekk Malta tilfet fik qaddis, jien nghidlek:

Is-sliem ghalik, O Missjunarju, sliem.

(Karm. Vassallo, 1935)

Fis-17 ta' Settembru, 1933, il-mewt hasdet minn fostna, lil Mons. Guzeppi De Piro, fl-eta zghira ta' 56. F'dik il-gurnata Malta tifet figura nazzjonali, stmata minn kulhadd: il-foqra, l-iltiema u l-emigranti tilfu missier, il-kleru Malti tilef gawhra.

Kien bniedem ta' qalb nobbli u kbira. L-imhabba tieghu lejn il-proxxmu kienet thaddan lil kulhadd, imma b'mod specjali lil dawk li l-izjed kienu batuti u minsija. Il-missjoni kienet l-ieal tieghu u minhabba ifh Malta tista' tiftahar li hij wkoll bhall-pajjizi akbar minnha ghandha Socjeta' Maltija li l-ghan pricipali taghha hu l-missjoni. Bhala patrun taghha huwa ghazel l-ikbar missjunarju tal-knisja, l-Appostlu Missierna San Pawl. Il-karba tieghu kienet: "Wasalt biex immut u ghadni ma rajt l-ebda sacerdot minn tieghi fil-missjoni". Illum mill-genna zgur li jhares kuntent meta jara mhux biss sacerdot wiehed imma hafna li flimkien mal-brothers tas-Socjeta' tieghu jinsabu mxerrdin fl-Awstralja u l-Kanada.

Fl-1923 kiteb: "Galabarba il-fini ta' l-Istitut taghn huwa l-missjoniet ta' barra 'aktarx' li l-weewl ma jibdw iservu ikunu l-Maltin imbeghda minn pajjizhom". L-'aktarx' ta' l-1923 illum ilha li saret realta'. Il-missjunarji tas-Socjeta' ta' San Pawl, is-Socjeta' ta' Mons. DePiro, mimlijin bl-ispirtu tal-Patrun taghhom san Pawl li fil-missjonijiet tieghu dejjem fittex l-ewwel lil hutu l-Lhud, xterdu ma l-Awstalja u l-Kanada biex jaqdu lill-gheziez "huthom ta' barra".

Hafna kienu l-opri tieghu li Malta hadet gid minnhom, imma zgur li l-ebda wahda ma tisboq dik tat-twaqqif ta' din is-Socjeta' Providenzjali. Il-mejjet Arcisqof ta' Melbourne Dr. Mannix, fl-okkazjoni tal-ftuh ufficjali ta' l-ewwel dar tas-Socjeta' ta' San Pawl gewwa d-Djocesi tieghu qal: "Jiena ma stajtx ma nkunx milqut mit-triqat gholja tal-Providenza. Mons. De Piro… kien mahluq biex jaghmel hwejjeg kbar u specjali li l-missjunarji Maltin kellhom iwettqu fl-Awstalja. Meta l-maltin jigu fuq din l-art gdida, hija haga kwazimehtiega li barra l-qassisin Awstarljani ikollhom ukoll qassisin Maltin li jafu l-istess ilsien u drawwiet taghhom, u jistghu jghinuhom sabiex ikunu jistghu jibqghui mixjin fit-triq it-tajba. Mons De Piro ippreveda dan il-bzonn u qala' l-approvazzjoni mill-Awtoritajiet ta' Ruma biex wettaq il-hsieb tieghu. Ahna f'Melbourne inhossuna xxurtjati hafna li qeghdin ingawdu wkoll il-frott ta' l-opra tal-Fundatur."

Barra din is-socjeta' li tant swietlu xoghol u dmugh, insibuh f'elf bicca xoghol ohra. L-imhabba, l-ubbidjenza u r-rispett lejn l-awtorita' ekklezjastika qatt ma hallewh jghid le, ghax-xewqat tas-superjuri tieghu.

Kien bniedem qaddis onest u biezel u ghalhekk fl-ghazla ghal xoghol delikat u importanti kien imfittex hafna. "Il-Providenza kienet fdatlu f'idejh bosta xoghlijiet li jaqghu that l-ghajnejn. B'dik il-mixja serja u umli, u b'dik it-tbissima li turi l-qalb tajba u li tghamillek kuragg, kont tarah minn zmien ghall-iehor issa sejjer lejn is-Seminarju fejn kien Rettur, issa lejn il-Kurja bhala Segretarju Generali ta' l-Isqof, issa qalb il-Missjunarji jew Sacerdoti Adoraturi, li taghhom kien is-Superjur, issa fis-Seant fejn kien rapprezentant tal-Kleru, issa fil-funzjonijiet tieghu ta' Dekan tal-Kattidral, issa jiggerra bejn l-Istituti tal-Karita', San Guzepp, Fra Diegu, San Frangisk Di Paola, Gesu' Nazzarenu, li kienu kollha fdati f'idejh". (Mons. Isqof Galea).

L-orfni u lfqar kien verment il-mimmi ta' ghajnejh. Flusu ma kienux ghajr ghall-karita'. Mijiet ta' Maltin ibbenefikaw minn din il-qlb twajba u generuza, tant li bla tlaqliq nistghu nghid li kien is-sacerdot tal-poplu. Mhux ta' b'xejn meta titkellem ma wiehed xi ftit anzjan bil-ferh u b'sens ta' kburija jghidlek li kien jafu, kien kellmu, kien zewgu, etc.

Din l-istess imhabba tieghu lejn l-imsejkna u l-batuti ried li tixxettel ukoll fil-qlub ta' uliedu, membri tas-Socjeta' religjuza tieghu. Fost ix-xogholijiet li riehom jidhlu ghalih insibu l-kura ta' djar ta' tfal ltiema u djar ohra ta' beneficenza. Tant ried li f'din il-haga inkunu perfetti, li quddiem diversi talbiet ghax-xoghol taghhom huma ghandhom jaghzlu li jahdmu l-ewwel qalb l-umli u l-imsejkna.

Kien bniedem li jar 'l boghod ghax l-gher tieghu kien immexxi mill-imhabba tieghu lejn Alla u lejn il-proxxmu. Il-htiega ta' l-opri li huea beda ghadha tinhass. Illum meta eluf ta' Maltin qed ihallu x-xtut taghna biex jaqiglhu l-ghixien taghhom, ghandna nharsu lejn Alla u nirringrazjawh talli nqeda b'Mons Buzeppi De Prio biex f'Malta titwaqqaf socjeta' religjuza missjunarja li qed toffri l-energija taghha ghall-kura spiritwali ta' hutna emigranti.

_________________________________________________________________________

Maltese Herald

L-Erbgha, 8 ta' Dicembru, 1971.

N.N.

Pg. 2

F'Malta….Hamsin Sena Ilu.

"Malta hija kbira f'uliedha." qal wiehed mill-kittieba taghna. Wiehed minn dawn l-ulied kien minghajr dubju, Monsinjur Guzeppi De Piro, sacerdot bin in-Nobli li qatta' hajtu mal-fqar u ma l-iltiema tad-Dar ta' San Guzepp tal-Hamrun u ta' divesi istituti ohra ta' Malta u Ghawdex. Sacerdot li habb bil-fatti lill-art twelidu u li serviha anke fis-Senat. Din il-kariga sefghet ghalih ta' martijru li bih Alla ried jtemm snin hajtu biex ikun tabilhaqq vittma tal-karita' u ta' l-ubbidjenza. F'dik is-sena li dam fis-Senat huwa hadem kemm felah biex tirranga ruhha l-kwistjoni plitiku-religjuza li kienet inqalghet u b'dehen tassew ta' qaddis, mignjar qatt ma ndahal fil-politika, ghara jaqdi x-xoghol li kien fdalu Mons. Arcisqof.

Imma l-akbar opra li permezz taghha Mons De Piro wera l-kobor ta' l-imhabba tieghu lejn art twelidu u lejn ulieha, kienet it-twaqqif tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Il-belt antika ta' l-Imdina, dejjem kiene marbuta ma' l-istorja t'art twelidna. Fiha l-Malti kiteb l-istrorja t'artu. Mons De Piro, ezattament hamsin sena ilu, ghazel din il-belt biex jikteb pagna ohra fl-istorj ta' Malta. Imdawwar ma ftit zghazagh, kollha herqanin biex jghinu lil huthom li jhallu Malta, gewwa wahda mid-djar storici ta' din il-belt antika, ta bidu ghat-twqqif tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Hija haga maghruf ali kull hseib qaddis dejjem sab xi tfixkil. Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl ma kienetx eccezzjoni. Mons De Piro flimkien ma l-ulied spiritwali tieghu sofrew hafna minn dawk li ma fehmuhomx. Kien hafna r-rimarki u azzjonijiet li setghu qatghulhom qalbhom li jzommu hajja din il-familja religjuza gdid a fi hdan il-Knisja. Biex insemmu kaz wiehed biss, nikkwotaw sentenza ta' persuna li kellha certa influenza fil-gzira dak iz-zmien. "Ma nafx ghalfejn din is-Socjeta' qieghda tezisti!".

Il-hsieb tal-Fundatur, meta waqqaf din is-Socjeta' kien li l-membri taghha jahdmu biex ikompli jikber u jinxtered ir-renju ta' Kristu, ghalhekk ried li l-membri ta' din is-Socjeta' Missjunarja, minn barra li jaghmlu t-tliet voti essenzjali ta' l-ubbidjenza, tal-faqar u tal-kastita', jaghmlu wkoll il-vot tal-missjoni li bih jiddikjaraw ruhom lesti biex imorru f'kull naha tad-dinja fejn l-ubbidjenza tibghathom.

Mons. De Piro, li kellu qalb ta' "generozita" li tghaggeb, ma habbx lill-Maltin ta' Malta biss, izda mhabbtu lahqet ukoll lil dawl li qeghdin f'art il-barranin, 'l boghod minn nieshom u mnghajr sacerdot. "Nahsbu f'hutna ta' barra", kien ta' spiss itenni. Huwa halla miktub fil-Kostitutzzjonijiet tas-Socjeta' tieghu, "…ghalhekk is-Socjeta Missjunarja ta' San Pawl ghal dik li hi missjoni taghti prefernza lill-emigranti Maltin".

Iz-zmien li Alla l-Imbierek silef lil Mons. De Piro, kien zmien qasir hafna. Miet tnax-il sena wara t-twaqqif tas-Socjeta', fl-eta' ta sitta u hamsin sena. Miet u ma kellux ix-xorti li jara lill-membri tieghu jahdmu fost huthom ta' barra. Imma bhal dik iz-zerriegha li tmut biex taghti l-hajja, hekk gara mill-mewt ta' dan il-Fundatur qaddis.

Wara l-ahhar gwerra, il-Maltin bdew ihallu Malta b'numru kbir. Dun Mikiel Callus, l-ewwel Superjur naghzul minn fost il-membri ta' l-istess Socjeta' haseb biex iwettaq il-hsieb ta' Mons. De Piro. Fl-1 ta' Lulju, 1948, Dun Wistin Grech halla Malta ghall-Awstralja biex jizra' l-ewwel zerriegha ta' xoghol qalb il-Maltin Emigranti. Dun Wistin dam l-Awstralja ghal dis' snin u war mar jiftah ukoll l-ewwel missjoni tas-Socjeta' fost il-Maltin tal-Kanada.

Iz-zerriegha li zera' Dun Wistin Grech illum kibret b'ghoxrin sigra li jinsabu imxerrdin fl-istati ta' Victoria, West Australia u N.S.W. fl-Awstalia u Ontario, il-Kanada. Il-Malti Emigrat u s-sacerdot tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl insibuhom dejjem flimkien. Ma tghaddix sena li ma naqrawx fil-gazzetti li xi sacerdot ta' din is-Socjeta' se jhalli Malta biex jahdem qalb l-emigranti Maltin.

Il-Malti li halla art twelidu fors iqatt ma haseb, li Sacerdot patriott Malti, hamsin sena ilu kien diga qieghed jahseb fih u waqqaf ghalih Socjeta' Maltija ta' Missjunarji biex jghinuh f'dak kollu li jkollu bzonn.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

15 ta' Settembru, 1973.

Minn Wiehed Minnkom

Pg. 5

X'jistenna l-Poplu mill-Kleru.

Monsinjur De Piro.

Nhar it-Tnejn 17 ta' Settembru wiehed minn dawn il-qassisin, li kienu qassisin mija fil-mija, Monsinjur De Piro jaghlaq tletin sena mejjet. Kien jappartjeni lil wahda mill-familji l-aktar ghalja ta' pajjizna. Telaq kollox u bi spirtu enor u kontinwu ta' sagrificcju, iddedika hajtu ghall-iltiema ta' San Guzepp u ghas-Socjeta' ta' San Pawl li waqqaf f'Sant'Agata. L-opra tieghu kompliha qaddis iehor, Dun Mikiel Callus.

Waqt li l-vokazzjonijiet naqsu u xi drabi nixfu, l-vokazzjonijiet ghas-Socjeta' ta' San Pawl immoltiplikaw ruhhom. Ghad li hemm ukoll fatturi ohra jigbdu z-zghazagh, b'danakollu s-sejha ta' zewg qaddisin tinhass.

Monsinjur De Piro ra l-boghod. Intebah li l-emigranti Maltin kellhiom bzonn tal-qassis missjunarju li jmur jiehu hsiebhom. Fehem illi f'pajjizna, wkoll tletin sena ilu, l-emigrazzjoni kien se jkollh tikber. U haseb ghaliha.

Is-Socjeta' ta' San Pawl, li llum saret tiddependi bhala Socjeta' Missjunarja rikonxxuta direttament mill-Kongregazzjoni ta' Ruma, tant qeghda tikber u tixtered illi, ghad li ktibt fuqha drabi ohra, ma nistax inlahhaq maghha. Issa, f'dawn l-ahhar sentejn, regghet hadet zvilupp kbir. U gheluq it-tletin sena mill-mewt ta' Monsinjur De Piro, inhoss li ghandi malli nsib iz-zmien, immur inzur il-qabar tieghu f'Sant'Agata, d-dar li salvatli hajti fil-gwerra, sabeix nara b'ghajnejja u nkun nista' nerga' nikteb fuq din l-opra sublimi ta' Monsinjur De Piro, wiehed mill-qassisin li, fuq kollox, kellu spiritwalita' profonda.

_________________________________________________________________________

Artiklu

Ottubru 1977

ta' Br. Saviour Sammut M.S.S.P.

"Henjin dawk li jghammru f'darek;

huma jfahhruk ghal dejjem.

Henjin dawk li jsibu l-qawwa taghhom,

li ghandhom ghal qalbhom il-pellegrinagg ghat-tempju".

"Huma u ghaddejja minn wied niexef,

ibidluh f'nixxieghat ta' ilma;

u x-xita bikrija ibiddluh f'ghadajjar.

Jimxu minn belt ghal belt,

sa ma jidhru quddiem Alla f'Sijon."

(Salm 84 (83) 5-8)

Dawn il-hsibijiet tas-salmista lili jiffigurawli lil Guzeppi De Piro, kemm bhala sacerdot kif ukoll bhal fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. L-istat sacerdotali jixhed il-hegga qawwija ta' l-individwu li jghix qrib il-Mulej. Dan huwa jaghmlu billi jaghtio ruhu ghas-servizz tieghu: kemm fil-kult litrugiku, kemm fix-xandir tal-kelma tieghu, u wkoll fl-attenzjoni tal-qdusija personali u ta' l-ohrajn.

Ghax Guzeppi waqqaf f'hajtu komunit' religjuza, huwa ta lill-Knisja l-milja tad-dedikazzjoni tieghu. Mhux biss kien kuntent bis-servizz tieghu fejjiedi u numeruz, iwsq izjed ta' tant responsabilta; izda halla gawhra Maltija warajh. Fetah socjeta' biex tilqa' fiha lil kul min ried jinghata lill-Mulej sa jkun dispost ghal kull fejn hu jenhtiea fil-mixja 'l quddiem tal-Knisja fejn ghadha hi ma waslitx! Din il-familja ta' missjunarji hi l-eku haj ta' sacerdozju genwin u li twettaq fil-milja kollha tieghu.

Guzeppi DePiro sa lahaq sacerdot m'hu xejn aktar minn kull zaghzugh iehro ta' tmiem is-seklu dsatax. L-uniku distintiv partikulari kien tal-familja tieghu - in-nobilta' Makezi DePiro D'Amico Inguanez Navarra. Izda l-kwalitajiet sbieh li kienet imzejna din il-familja b'mertu kbir tas-sinjr Ursula, ftit li xejn ittimbrawha b'dak id-dieher fuqani li soltu nattribwixxu lil din il-klassi ta' nies. Fidili lejn ir-religjon u prattikanti, semplici fil-hajja ta' kuljum, minghajr kburija u presunzjoni, il-Markiza Ursula gharrfet ittella' lid-disgha wlieda, irgiel u nisa ta; karattru, mahbubin minn kulhadd, lesti li jghinu lill-batut, imzejna b'vera nobilta' tal-qalb u l-mohh!

Gewwa d-dar, Guzeppi, bhal hutu kien hu wkoll imidd idu fil-htigijiet ta' kuljum: jixtri jiknes. Bhal tfal ohra ma naqsux il-brikkunati tieghu; bhal meta kien jixxabbat mal-kopla tal-Katidral ghall-bejtiet, u wara jerga' ghal fuq il-bejt tad-dar. Sintendi, minghajr ma jhalli lil ommu tintebah b'li ghamel! L-iskola mar il-liceo u li wasslitu ghall-universita' fejn beda l-kors tal-ligi ghal avukat. Qeda d-dmir tieghu lin-Nazzjon u ghamel erba snis lieva fil-Milizja Maltija. Lura fuq l-istudju, sakemm nhar it-8 ta' Mejju 1898, ha l-akbar decizjoni ta' hajtu. Halla l-kors tieghu fil-ligi u ddecieda li jsir qassis.

U hekk kien. Il-preparazzjoni tieghu fl-Universita' Gregorjana wasslitu fuq l-artal. Dan sehh nhar il-15 ta' Marzu, 1902 fil-Lateran. F'Malta beda s-servizz tieghu fil-Qrendi (fejn mar l-aktar mimhabba f'sahhtu). Hames snin wara twettqet wahda mill-holm tieghu; gie moghti l-kura ta' l-istitut, mhux le dak ta' san Guzepp izda ta' Fra Diegu il-Hamrun. Ftit ftit ix-xoghol tieghu f'dan il-qasam socjali tkattar. Insibu direttur ta' l-istitut ta' San Guzepp, il-Hamrun; ta' Gesu' Nazzarenu, iz-Zejtun; ta' San Guzepp, f'Ghawdex; u San Frangisk De Paule, Birkirkara.

Barra l-qadi ta' servizzi ohra kemm istituzzjonali, kemm ekklezjastici, u wkoll personali, Mons. DePiro qeda lill-Knisja f'karigi governattivi: Insibuh membru ta' kumitat turistiku fil-Ministeru ta' Informazzjoni Pubbliku; membru fil-kumitat nazzjonali "Pro Maltesi Morti e Feruti il 7 e 8 Giugno"; membru ta' l-Assembeja Nazzjonali ta' l-1919; u wkoll fil-Parlament Malti ta' 1919-1921. U fl-1932 kien wiehed mir-raprezentanti tal-Knisja fil-Parlament.

Izda dak li tassew jonora lil Mons. DePiro mhux ghajr it-twaqqif tas-Socjeta Missjunarja ta' San Pawl. Din kienet holma li nibtet f'Capranica fejn ghadda s-snin taz-zmien l-istudju tieghu ghal sacerdot. Aktar ma mexa 'l quddiem u ghix is-sacerdozju tieghu din kibret u thegget f'qalbu. Sa ma fl-ahhar ra l-bidu taghha, kanonikament, nhar l-14 ta' Novembru, 1921. Minn issa 'l quddiem din saret qalbu. Ma hedhiex sabiex jaraha tibda tiehu l-hajja u tpoggi fil-konkret l-iskop taghha: L-ewwel missjunarju hall Malta ghall-Abissinja sitt snin biss wara. Hu stess haseb biex imur ukoll fl-art tal-missjoni. Kien ga ddecieda dwar dan izda l-mewt ghallarrieda li giet fuqu waqqfet kull pjan li kellu. Dan gara xahar biss qabel lahaq wettaq dak li ried! Miet fis-17 ta' Settembru 1933.

Hesrem hall din il-hajja. Waqt li kien qed imexxi funzjoni religjuza l-okkazjoni ta' Marija Addolorata fil-parrocca tal-Hamrun, matul l-ghoti tal-Barka Sagramentali, hassu hazin. Bil-giri ttiehet l-isptar centrali, il-Furjana, fejn ftit wara miet. Malta kollha bkiet. Bkewh dawk l-iltiema fl-istituti flimkien mas-sorijiet u l-fratelli taghhom; bkewh dawk il-foqra li dejjem fittxewh u l-erwieh li sabu fih farag u ghajnuna; bkewh hutu u l-familjari mal-kleru kollu Malti; bkewh l-awtoritajiet ekkklesjastici u wkoll civili; bkewh "Uliedu fi Kristu" fin-nieqa tas-Socjeta' ta' San Pawl. ghalkemm grajjet it-tieni gwerra dinjija nessiet 'l Mons. Guzeppi DePiro, izda z-zmien li gie warajjha rega' ta l-hajja lix-xitla li kien halla u li tixhed qdusitu u eghmilu.

Illum il-gurnata, uliedu fis-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl jimlew qalbhom bil-ferh ghat-tifkira ta' Missierhom DePiro. Jafu lilu b-binja tal-hsieb ta' Alla dwarhom u l-vokazzjoni taghhom. Il-fedelta' fil-minsterju sacerdotali li jaraw fil-fundatur taghhom hu ghalihom il-fundament biex jibqghu maghqudin shih u jkomplu dak li Alla ried minn Mons. DePiro, u llum, minnhom!

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

Il-Hamis, 27 ta' Ottubru, 1977

Dwardu Fenech OSA

Pg. 6.

Il-Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

It-2 ta' Novembru ta' din is-sena jahbat l-ewwel centinarju mit-twelid ta' Monsinjur Guzeppi De Piro, fundatur tas-Socjeta' ta' San Pawl li llum, wara ghargfien internazzjonali taghha mill-Vatikan, him maghrufa bl-isem ta' Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. It-titlu 'Missjunarja' kellu jizdied biex tohrog ahjar in-natura ta' din l-ghaqda, u biex tinghazel mis-Socjeta' tal San Pawl ta' origini Taljana. Illum din is-Socjeta' Maltija hi mifruxa f'bosta pajjizi. Bizzejjed insemmu li d-djar taghha huma mxerrda f'postijiet imbieghda bhall-Awstralja; il-Peru' u l-Kanada u hemm progetti ta' iktar espansjoni. In-Novizzjat ta' l-ghaqda qieghed fiz-Zebbug, Ghawdex, filwaqt li d-dar centrali qieghda r-Rabat Malta.

Min Kien.

Mons. Guzeppi Dei Marchesi De Piro D'Amico Inguanez Navarra twieled fl-Imdina min-Nobbli Alessandru u Ursula, imwielda Agius Gauci. Hu kien is-seba wiehed minn disat ahwa, li kollha twieldu Malta, minbasrra marija Tereza, Karmenu u Santinu li t-tlieta twieldu Firnze. L-ghada tat-twelid tieghu, jigifieri, fit-3 ta' Novembru 1877, Guzeppi tghammed mill-Arcipriet il-Kan. V. Magri fil-Katidral ta' l-imdina u nghata wkoll l-ismijiet: Ganni, Frangisku, Paskal, Dwardu u Nikola. Bhala parrinijiet kellu lill-Baruni Alessandru Sciberras D'Amico u Marija Anna Agius.

Ta' hdax-il sena, Guzeppi dahal student fil-Liceo tal-Belt u kemm dam hemm ha hafna premjijiet daqqa fil-Germaniz, daqqa fid-disinn, daqqa fil-pittura, u daqqa f'suggett iehor. Hu tghallem il-pittura taht Guzeppi Cali' (1846-1930). Mill-11 ta' Ottubru 1892 sat-23 ta' Dicembru 1896 hu kien kadett fil-Militia ta' Malta, u fl-istess intervall, sewwa sew fl-1894, hu ghadda mill-ezami tal-Matrikola. Bejn l-1894 u l-1897 hu ghamel kors fl-Universita' fil-Fakulta' ta' l-Arti u x-Xjenza u tghallem il-Latin, l-Ingliz u t-Taljan bil-Letteratura taghhom, Filosofija Intellettwali u Morali, Matematika, Fizika u Ekonomija Politika. Hu beda wkoll il-kors tal-Ligi fl-1897, imma s-sena ta' wara kellu jmur Ruma fejn kellu missieru qed imut. Dan kien f'Jannar. Fit-30 ta' April 1898 hu kien ma studenti ohra fil-Knisja tal-Gizwiti, il-Belt, waqt in-novena tal-Madonna ta' Pompej, u talab lill-Madonna biex iddawlu fuq is-sejha tieghu. Hekk wasal biex fit-8 ta' Mejju ta' l-istess sena qataghha li jsir qassis. Hu tghallem fl-Universita' Gregorjana u kien ordnat sacerdot fil-15 ta' Marzu 1902 minn Mons. Capetelli fil-Lateran.

Socjeta'.

Kien fis-sena 1950 li Dun Guzepp De Piro ddiskuta ma' diversi qassisin l-idea li kienet gietu sa mill-ewwel sena (1898-99) ta' l-istudji tieghu ghas-sacerdozju li jifforma Socjeta' Missjunarja. Fl-1907 hu mar fid-Dar ta' San Guzepp biex ikellem lil Dun Gorg Bugeja fuq il-hsieb tieghu. Tkelloem ukoll ma Dun Gwann Mano, maghruf ghall-hidma tieghu fost it-tfal f'hal Tarxien, fil-post fejn illum hemm il-knisja, l-Oratorju u d-dar ta' l-Agostinjani. Kellem ukoll lil Dun E. Vassallo u lil ohrajn.

Fit3 ta' Awissu 1907, l-Isqof Pace qabbdu jiehu hsieb l-Istitut ta' Fra Diegu tal-Hamrun li qabel kien f'idejn il-Patrijiet Frangiskani Minuri. Dan ix-xoghol ghamlu mill-qalb, imma xorta baqa jhoss li kellu jwaqqaf Socjeta' ghall-Missjonijiet. ghalhekk fid-29 ta' Settembru 1908 hu fetah qalbu ma l-Isqof Pietru Pace (1831-1941), u ghall-ewwel darba wrieh x'kien jixtieq jaghmel. L-Isqof qabel ma l-idea. L-istess ghamel Mons. La Fontaine, Vizitatur Apostoliku, li gharraf b'dan lill-Papa Piju X, u dan baghat il-benedizzjoni Appostolika tieghu. L-ewwel dar tas-Socjeta' fethet ufficjalment fit-Triq San Rokku, fl-Imdina fit-12 ta' Gunju 1909.

Kien l-Isqof Dumnikan Mons. Anglu Portelli (1852-1927) li wara l-mewt ta' Mons. Pietru Pace hareg il-permess fis-6 ta' Ottubru 1914 li tinghata l-libsa religjuza lill-membri tas-Socjeta'. Mill-1915 sal-1918 il-fundatur kien segretarju generali ta' l-Isqof Dom Mawru Caruana O.S.B. Mill-1918 sal-1920 hu kien Rettur tas-Seminarju l-Kbir fl-Imdina. Fl-4 ta' Frar 1921 is-Sagra Kongregazzjoni tar-Religjuzi tat il-permess lill-Isqof Mawru Caruana biex jipprocedi ghall-erezzjoni kanonka tas-Socjeta'. Fis-26 ta' April ta' l-istess sena, Mons. De Piro fetha dar gdida ghas-Socjeta' fil-Palazz Xara, fl-Imdina. L-Isqof Caruana mbaghad hareg digriet fl-14 ta' Novembru, biex waqqaf kanonikament l-ghaqda ta' De Piro. Fit-23 ta' Novembru tal-1922, Mons. De Piro sar Direttur tad-Dar ta' San Guzepp, u fit-22 ta' Dicembru ta' l-istess sena lahaq Direttur ta' l-Istitut tan-Nazzarenu fiz-Zejtun. Fit-8 ta' Mejju 1923, il-Kappillan tar-Rabat Dun E. Bonnici ta l-knisja ta' S. Agata lis-Socjeta'.

L-ewwel surmast tan-Novizzi u Moderatur ta' l-istudenti kien Patri E. Bugeja O.S.A. Patrijiet ohra taw ukoll l-ghajnuna taghhom, u fost dawn kien hemm, per ezempju, il-Gizwiti u d-Dumnikani. Min-naha l-ohra membri tas-Socjeta' ta' San Pawl taw ukoll l-ghajnuna taghhom lil ohrjan. Hekk, nghidu ahna, fid-19 ta' Gunju 1927 Bro. Guzepp Caruana telaq lejn l-Abissinja biex ighin lil Patri Anglu Mizzi O.F.M. Kapp.

Miet fl-1933.

Mons. Guzeppi De Piro miet fis-17 ta' Settembru 1933 wara li hassu hazin fil-knisja ta' San Gejtanu l-Hamrun, u ttiehed l-Isptar Centrali tal-Furjana. Hu kien ghad ghandu 56 sena, imma l-opra tieghu kienet kbira. Hu kien ghen ukoll fl-inkwiet tas-Sette Giunio u fil-kwistjoni ta' Sir Gerard Strickland.

_________________________________________________________________________

The Maltese Herald

It-Tlieta, 1 ta' Novembru, 1977

Fr. George Scerri

Pg. 6.

Ic-Centinarju tat-Twelid ta' Mons. Guzeppi De Piro.

Nhar it-2 ta' Novembru jahbat l-gheluq il-mitt-sena mit-twelid ta' Monsinjur Guzeppi De Piro, li twieled l-Imdina mill-familja nobble De Piro, tant maghrufa f'Malta.

Hu beda l-istudju tieghu fil-Liceo il-Belt Valletta. Kien dejjem minn ta' quddiem fl-istudju u meta kien ghad ghandu 14-il-sena beda jhoss il-Vokazzjoni ghal sacerdot. Imma, kif kienet id-drawwa ta' dak I-zzmien il-familji Nobbli kienu jibghatu lill-uliedhom ghal xi zmien fis-servizz tal-Milizja, fejn huwa ghadda erba snin. Wara dan beda jistudja l-ligi Civili fl-Universita ta' Malta. Fit-30 ta' April 1898 waqt li kien qed jaghmel in-Novena tal-Madonna ta' Pompej, li s-soltu jaghmlu l-istudenti tal-Universita ha decizjoni li jkompli jistudja ghal sacerdot. F'Settembru mar joqghod Ruma fil-Kullegg Capranica biex ikompli l-istudju tieghu fl-Universita' Gregorjana. Fil-15 ta' Marzu 1902 gie ordnat Sacerdot fil-Bazilika tal-Lateran Ruma.

Wara li spicca l-istudju tieghu rritorna lejn Malta, u ma' diversi sacerdoti hbieb tieghu, fosthom Dun Gorg Bugeja, Direttur tal-Istitut ta' San Guzepp wera l-hsieb li kellu sabiex iwaqqaf socjeta ta' Sacerdoti biex imorru jahdmu fil-Misjonijiet. Dan is-sacerdot ghalkemm gej minn familja nobbli dejjem mexa ta' bniedem umli u fittex li jghin il-haddiem, il-fqir u l-orfni. Fit2 ta' Awissu 1907, l-Isqof Pace ghamlu Direttur tal-Istitut ta' Fra Diegu tal-Hamrun, u wara ftit taz-zmien wera lill-Isqof Pace bix-xewq li kellu li jwaqqaf Socjeta' Missjunarja. F'Novembru 1909 gie Malta l-Vizitatur Apostoliku, Monsinjur La Fontaine u Dun De Piro wrieh ix-xewq tieghu li jwaqqaf Socjeta Missjunarj. Dan inkoraggieh hafna u meta rritorna Ruma tkellem mal-Papa Piju X u qallu bil-hsieb ta' Dun De Piro, u l-Papa stess baghat il-Barka tieghu lil dawn is-sacerdoti likellhm jiffurmaw din is-Socjeta'. Sentejn wara il-Papa baghat il-Barka Apostolika lil Dun De Piro u lis-Socjeta' li waqqaf.

L-ewwel dar tas-Socjeta' kienet l-Imdina u l-ewwel zewg membri bhala postulanti dahlu fit-30 ta' Gunju 1909,u minn dak in-nhar is-socjeta' bdiet miexja 'l quddiem.

Fl-1920 Dun Guzepp De Piro lahaq Monsinjur Dekan tal-Katidral. Din il-kariga zdiedet mal-hafna karigi gholjin li kellu bhala Rettur tas-Seminarju, Membru tal-Kamra Pontificja, Direttur tad-Dami tal-Karita' u Direttur tal-Assocjazzjoni tas-Sacerdoti tal-Adorazzjoni Perpetwa. Fl-1922 gie mahtur Direttur ta' San Guzepp tal-Hamrun u tal-Istitut ta' Gesu Nazzarenu taz-Zejtun. Fl-1925 waqqaf l-Istitut ta' San Guzepp, Ghajnsielem Ghawdex.

Fost dan ix-xoghol kollu li kellu afdat f'idejh Monsinjur De Piro l-aktar li kellu ghall-qalbu kienet is-Socjeta' Missjunarja li waqqaf ghax fiha kien jara l-possibilta' li l-quddiem jkun jista' jibghat sacerdoti jahdmu fil-missjoni. Fl-1927 talbuh biex jibghat xi missjunarji gol-Abissinja u l-ewwel wiehed li mar kien Brother Joseph Caruana li qatta hajtu kollha jahdem qalb is-Somali. Hu miet sentejn ilu.

Fis-sena 1932, l-Arcisqof Caruana ghazel lil Mons. De Piro biex ikun ir-rapprezentant tieghu fis-Senat ta' Malta u wara gie nnominat kappilla ta' l-istess Senat. Wara hafna tahbit kellu ix-xorti li jara l-Motherhouse ta' Sant'Agata imbierka mill-Isqof Caruana. Fl-24 ta' Lulju 1933 marru joqghodu hemm l-ewwel ftit membri tas-Socjeta'. Erba' xhur waraf dan Alla ghogbu jsejjahlu biex jiehu il-hlas tal-opri tajba li kien ghamel. Fis-17 ta' Settembru 1933 waqt li kien se jaghti l-Barka Sagramentali hassu hazin f'riglejn l-artal tal-Parrocca tal-Hamrun. Minn hemmhekk gie mehud l-Isptar Centrali tal-Floriana fejn miet qalb it-tfal li tant kien ihobb. Kellu funeral mill-isbah u attendew bosta nies prominenti inluz il-Gvernatur Sir David Campbell.

Izda x-xoghol li kien beda ma spiccax mal-mewt tieghu, ghax ix-xewqa tieghu li "Nahsbu f'hutna ta' barra" gie mwettqa meta fl-1948 zewg sacerdoti u brother hallew Malta biex jigu jahdmu fost il-Maltin tal-Awstralja. Dawn bdew ix-xoghol taghhom gewwa Melbourne. Illum is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl ghandha 15 il-sacerdot u seba studenti jahdmu fost il-Maltin ta' Melbourne, Sydney u Perth.

Ghalhekk hu xieraq f'din is-sena tac-centinarju tat-twelid ta' Monsinjur De Piro niftakru f'dan il-bnedem li tant hadem ghall-fqir, ghall-orfni u ghall-haddiem f'Malta u li permezz tas-Socjeta' li waqqaf ghadu jahdem ukoll fost il-Maltin hawn fl-Awstralja.

Biex jigi ccelebrat dan ic-Centinarju go Melbourne sejra ssir quddiesa koncelebrata fil-Parrocca ta' Saint Bernardette's North Sunshine nhar il-erbgha 2 ta' Novembru fis-7.00pm. Il-prim Celebrant se jkun l-Isqof J. O'Connell flimkien mas-sacerdoti tas-Socjeta'. Mal-Awstralja kollha kull fejn hemm id-djar tas-Socjeta' se jsiru celebrazzjonijiet simili.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

L-Erbgha, 2 ta' Novembru, 1977

…………….

Pg. 4

Hidma b'tifkira tal-fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Matul dan ix-xahar is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl se torganizza diversi attivitajiet biex tfakkar il-100 sena mit-twelid ta' Monsinjur Guzeppi De Piro, fundatur taghha.

Bhala bidu ta' dawn l-attivitajiet sar seminar ghall-membri kollha tal-M.S.S.P. li jisabu f'Malta dwar l-ispiritwalita' ta' Monsinjur De Piro.

Mons. De Piro hu deskritt bhala qassis li ghadda hajtu kollha jahdem bla waqfien ghall-foqra, l-orfni u l-haddiema.

Huwa kien Rettur tas-Seminarju u Segretarju tal-Kurja ta' l-Arcisqof. Huwa kien jiehu hsieb hamest id-djar ghat-tfal iltiema u sfortunati.

Mons. De Piro kien ha sehem attive biex jintemm l-irvell tas-Sette Giugno 1917. Ta s-sehem tieghu wkoll fl-Assemblea Nazionale biex tingieb il-Kostituzjoni tal-1919-21. Fl-1932 huwa hadem biex il-Gvern Ingliz jaghti l-elezzjonijiet lill-poplu Malti u kien ukoll medjatur fl-inkwiet politiko-religjuz fi zmien Lord Strickland.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, li waqqaf Mons. De Piro, ghandha l-hidma taghha mifruxa f'hafna artijiet tad-dinja. Minbarra djar f'Malta u f'Ghawdex, is-Socjeta' ghandha djar ohra fl-Awstralja, fil-Kanada u fil-Peru'.

_________________________________________________________________________

Pastor. (Rivista Pastorali)

Novembru 1977

Dun James Bonello, M.S.S.P.

Pg. 260

Mons. Guzeppi De Piro

Qassis ghal Zmienna.

"Bniedem nobbli fit-twelid tieghu u fl-istat sacerdotali li ghazel, baqa' nobbli sa l-ahhar mument ta' hajtu, fis-sentimenti, fl-imgieba u fl-eghmil kollu tieghu." Dan il-kliem editorjali ta' Lehen is-Sewwa tat-23 ta' Settembru, 1933, kien jigbor fih dak li gurnali ohrajn kitbu fuq Monsinjur Guzeppi De Piro immedjatatment wara l-mewt tieghu ta' malajr nhar is-17 ta' Settembru ta' l-istess sena izda fuq kollox kien ifisser ukoll dak li kien ihoss verament il-poplu Malti fil-fond ta' qalbu lejn dan is-sacerdot li habta u sabta kellu jsib ruhu mifrud minnu meta kien ghad kellu biess sitta u hamsin sena. Mal-mijiet ta' tfal li kienu sabu ruhom orfni ghat-tieni darba bil-mewt ta' dan il-qassis li kienu sabu ruhom orfni ghat-tieni darba bil-mewt ta' dan il-qassis li kien jiehu hsiebhom verament bhala t-tieni missierhom, is-Socjeta' ta' San Pawl sabet ruhha mighajr il-missier taghha wkoll, ftit biss wara t-twaqqif taghha.

Mons. De Piro kien halla vojt kbir f'qalb il-poplu Malti kollu li qajla seta' jimtela malajr. Ghax tassew li hu kien nobbli fit-tweld tieghu, imma nistghu nghid li l-hajja sacerdotali li huwa ghex u l-apostolat kontinwu li huwa wettaq favur s-sezzjonijiet kollha tas-socjeta' Maltija ghamlu minnu bniedem wisq iktar nobbli fil-vokazzjoni tieghu sacerdotali. Kien tassew xempju ta' sacerdot li l-kleru Malti gahndu ghalfejn ihares lejh bi gratitudni u ammirazzjoni, bhalma jhares lejn il-figura ta' Dun Gorg Preca, il-Kappillan karlu Manche' u numru ta' qassisin ohrajn Maltin li f'hajjithom riedu tassew ighixu s-sacerdozju taghhom fil-milja kollha tieghu.

Il-figura ta' dawn is-sacerdoti Maltin bhalna jehtieg li nzommuha kontinwament quddiem ghajnejna fi zminijietna meta xi whud minna jista' jigihom id-dubju jekk il-qassis ghadx ghadu daqstant apprezzat fid-dinja ta' llum. L-istima u l-imhabba li l-poplu wera lejn dawn is-sacerdoti nahseb li fuq kollox huma gejjin minn fatt wiehed komuni ghalihom ilkoll. Il-poplu fittex xi haga go fihom u sabha u ghalhekk ma ddisappuntawhx. Fihom il-poplu kien jara tassew il-bniedem ta' Alla u hajjithom stess iktar minn kull haga ohra li kienu wettqu kienet il-kawza ta' l-akbar ammirazzjoni u edifikazzjoni. Hajjithom f'kelma ohra kienet tassew hajja evangelika, rifless ta' dik l-imhabba shiha li huma kellhom lejn Alla u li kull wiehed minnho0m fissirha b'mod prattiku f'imhabba lejn ghajru skond il-karizma personali tieghu.

Trobbija Nisranija.

Ezatt mitt sena ilu, fit-2 ta' Novembru, twieled Guzeppi De Piro fil-belt ta' l-Imdina, is-seba' minn disa' wlied tan-nobbli Alessandro De Piro u Ursola Agius. Tghammed il-jum tal-ghada fil-Katidral u l-parrinijiet tieghu kienu l-Baruni A. Sciberras D'Amico u Marianna Agius. Guzeppi sab fil-familja tieghu mhux biss l-ghozza u l-imhabba , imma wkoll trobbija Nisranija mill-ahjra.

Is-Sinjura Kika, kif kienet maghrufa omm Guzeppi, kienet mara relugjuza hafna u ta' dixxiplina. Ghalkemm fid-dar kellha s-sefturi kienet tkun trid li t-tfal taghha kollha, subien u bniet, jaghmlu xi bixxa xoghol fid-dar. Ix-xoghol ma kenitx thares lejh bhala xi dizunur. Mhux biss, izda lit-tfal taghha kienet tqabbadhom jitghallmu xi sengha u Guzeppi fil-fatt tghallem is-sengha ta' landier.

Beda l-Kors tal-Ligi.

Guzeppi studja l-Liceo, il-Belt, fejn huwa hejja ruhu ghall-ezamijiet tal-matrikola. Fis-sena 1897 huwa beda l-kor regulari tal-Ligi, imma f'dan il-kors ma tantx kellu jdum wisq ghax matul in-novena tal-Madonna ta' Pompej, li ghamel flimkien ma' shabu universitarji, huwa kien qieghed jitlob lill-Madonna turih x'kien irid Alla minnu. Fit-8 ta' Mejju, nhar il-festa tal-Madonna, hass li seta' jiehu decizjoni u meta gharraf lil ommu li xtaq jibda l-kors tat-Teologija hija berkitu u inkaraggietu fid-decizjoni tieghu.

Mar Ruma jistudja fl-Universita' Gregorjana filwaqt li kien residenti fil-kullegg tal-Capranica. F'Dicembru ta' l-1901, waqt li kien qieghed jaghmel l-irtir bi thejjija ghall-ordinazzjoni tad-djakonat, ha wahda mid-decizjonijiet importanti ta' hajtu. L-Isqof Pace kien ilu zmien ihajjar lil guzeppi de Piro biex ikompli l-istudji ekkelzjastici fl-Accademia Ecclesiastica biex ikun jista jaqbad il-karriera diplomatika. Hu min-naha tieghu kien ilu zmien jixtieq li, meta jigi lura Malta, imur joqghod fl-Istitut ta' San Guzepp ma' Dun Gorg Bugeja. F'dan l-irtir halla miktubin ir-ragunijiet favur u konta ral-ghazla definittiva li kellu jaghmel. Izda r-ragunijiet ghalix ma xtaqx jaqbad il-karriera diplomatika ghalih kienu aktar konvincenti.

Fost il-ghaxar ragunijiet li kiteb ghaliex m'ghandux jaqbad din it-triq, uhud jixhdu s-sens kbir u profond li kellu lejn il-hajja umli li dejjem wera tul il-hajja sacerdotali tieghu kollha. Li kellu jaqbad il-karriera diplomatika keinbhal donnu se jqieghed lilu nnifsu ghall-wiri filwaqt li kie jaf fic-cert li Kristu jhobb 'il dawk l-erwieh li jhobbu jinhbew minn ghajnejn in-nies. Meta jieqaf jahseb fuq in-nuqqasijiet tieghu, jara kemm huwa ma kienx jisthoqqlu ghajr swat u altru li mhux xi prelatura u xi kariga diplomatika. Ghalih il-hsieb biss li se jsir sacerdot kien diga' xi haga kbira zzejjed. Meta fil-fatt baghat risposta lill-President ta' l-Accademia Ecclesiastica li mhux se jaccetta jkompli l-istudji tieghu hemm, hass konsolazzjoni kbir meta ftakar li bhal Gesu' kien ghazel il-kuruna tax-xewk u mhux dik tal-ward.

Fid-Dar ta' San Guzepp.

Meta Dun Guzepp De Piro gie biex jaghzel ghal liem xoghol kien se jinghata, insibu li r-ragunijiet li ghalihom ried jibda jahdem fid-Dar ta' San Guzepp jixhtu daw qawwi fuq it-tip ta' hajja li ghex: xtaq jghix flimkien ma' sacerdoti ohrajn li kienu diga' qeghdin imexxu d-Dar ta' San Guzepp; xtaq ipatti ghan-nuqqasijiet tieghu, l-iktar dawk li kienu ta' xi hsara ghall-proxxmu; seta' jimita iktar mill-qrib lil Gesu'; ghax li kellu jghix ma' tal-familja seta' jqieghed lilu nnifsu fil-periklu li jorbot qalbu mal-flus, u l-flus kienu jimlewlu hsibijietu u jehdulu hafna minn hinu; fid-Dar ta' San Guzepp seta' b'mod iktar facli jezercita l-virtu' tal-faqar, ghalkemm ma' kein marbu tbil-weghda tieghu; u b'xi mod seta' wkoll jitharreg iktar fil-virtu' ta' l-ubbidjenza.

Fqir Fost il-Fqar.

Dawn il-hsibijiet li Guzeppi De Piro gab quddiem ghjaneh fil-bidu tal-hajja sacerdotali tieghu kellhom isrvuh bhala l-principji li fuqhom ried ifassa hajtu. nafu mill-hall li ghex li dawn ghalih ma kienux pricipji fiergha, imma gwida tassew ta' hajtu. Il-wiehed u tletin sena tieghu ta' sacerdozju kienu mimlija kollha bl-appostolat, specjalment fost il-fqar ta' pajjizna.

Mhux biss hadem ghalihom u habbhom, izda hu li kollox seta' ghenu biex ighix hajja ta' kumdita' u lussu, ghazel li jghix ta' fqir fost il-fqar. Mhux ta' b'xejn li met ommu kienet tarah gej kienet dejjem tghid: "Gej il-fqir tieghi". Il-karita' ma kienx jaghmilha biss mat-tfal ta' l-istituti, izda ma' kull min kien jersq fuqu biex jitlobhiehlu. Mhux l-ewwel darba li kien jispicca bla flus fil-but u kien ikollu jitla' lejn l-Imdina bil-mixi.

Hajtu ma tantx kien fiha mistrieh. Kien Dekan tal-Kapitlu tal-Katidral. Ghal xi zmien okkupa l-karigi ta' Segretarju ta' l-Isqof u ta' Rettur tas-Seminarju. Kien difettur tad-"Dame della Carita", ghaqda li kienet tifttex tghin lill-fqar u li ommu kient il-presidenta taghha; ghen fil-bini tas-Santwarju ta' Pinu, Ghawdex; ha sehem importanti fl-Assemblea Nazzjonali ghalll-formulazzjont tal-kostituzzjoni l-gdida ta' Malta tal l-1921 u iktar tard fis-sena 1932 tal l-ghajnuna tieghu ukoll biex fix-xahar ta' Gunju ta' dik is-sena jsiru elezzjonijiet hielsa. Servawkoll bhala rapprezentant ta' l-Isqof fis-Senat.

Barra minn dan, kien membru ta' diversi ghaqdie ohra. U dan kollu kien jaghmlu barra xoghlijie ohra li keinu jedulu hafna zmien. Sal-gurnata tal-mewt tieghyu kien direttur ta' hames istituti differenti tat-tfal. Kien ukoll qieghed jghin lis-Sinjorina Guzeppina Curmi twaqqaf kongregazzjoni religjuza ta' sorijiet fl-Istitut ta' Gesu Nazzarenu, iz-Zejtun.

Is-"Sette Giugno"

Matu hajtu kollha Mons. De Piro ghara joqghod 'il boghod mill-politika met fi zmienu diversi sacerdoti prominenti kienu qeghdin jiehdu parti attiva fiha. U minhabba li hu qatt ma esprima ruhu politikament kien mizmum b'rispett minn kulhadd. dabn ir-rispett li dejjem kien igawdi mal-poplu u ma' l-awtoritajiet, swielu biex itaffi xi ftit mill-qilla tal-poplu fir-rewwixta tas-"Sette Giugno" meta f'waqt minhom ghall-kelma teighu l-poplu mghaddab tferrex u rega' lura lejn daru fil-kalma.

Snin wara, il-personalita' dinjituza u fl-istess hin umli tieghu ghamlitu l-persuna idejali biex ikun il-medjuatur pricipali biex tissewwa l-kwistjoni plitiko-religjuza kbira ta' zmien Lord Stickland. Kienu l-inizjattiva tieghu u t-tattika tieghu, imma fuq kollox is-sincerita' tieghu, li ghamluh persuna accettabli ghaz-zewg nahat. Hadd iktar minnu ma kien igawdi l-fiducja tan-nahat kollha u kellu l-kwalitajiet mehtiega bie iressaq iz-zewg nahat lejn xulxin b'success. Fi zminijiet imqallba u ta' firda Mons. De Piro kien baqa' jghix il-hajja sacerdotali tieghu bie spritu kbir ta; sagrificcju ui mis-sacerdozzju tieghu ghamel pont ta' ghaqda bejn is-sezzjoniniet kollha tas-socjeta' Maltija.

Interess fil-Missjonijiet.

Dak li ghidna sa issa fuq Mons. Guzeppi De Piro kien iktar minn bizzejjed biex jimla l-hajj ta' bniedem habrieki. Imma min ikun verament ihobb il-generozita' ma tantx ikun jaf jaghmel limiti. Imferrex matul hajtu kollha, Mons. De Piro kellu interess kbir iehor ghal qalbu u dan kien l-interess fil-missjonijiet. Kien ghadu lanqas biss qaddes meta hu hass xi haga go fih x'tghidlu li Alla qed isejjahlu biex mill-Istitu ta' San Guzepp jifforma socjeta' missjunarja Maltija li permezz taghha Malta jkollha hi wkoll l-istitut taghha propju li jiehu hsieb jibghat il-missjunarj f'artijiet tal-missjoni.

Fil-kitbiet tieghu nsibu car u tond li s-socjeta' li kellu jwaqqaf kien fi hsiebu socjeta li tibghat il-missjunarji qalb l-infidili, imma minhabba f'diversi diffikultajiet li kellu jhabbat wiccu maghhom, biex ikun jista' jiffacilita' t-twaqqif tas-socjeta tieghu, fil-bid lill-kongregazzjoni tieghu ried ukoll jorjentaha lejn il-maltin li dak iz-zmien kienu qeghdin isiefru lejn l-Afrika ta' fuq. Imma fil-fatt lill-ewwel missjunarju teighu, Fra Guzepp Caruana, baghtu fl-Abissinja. U sewwa sew ftit gimghat biss qabel il-mewt tieghu kien qieghed ihejji kollox biex hu stess iwassal tliet sacerdot tas-socjeta' u erba' sorjiet Frangiskani fil-missjoni ta' l-Abissinja.

imma l-Providenza kienet qieghda thejjih ghal vjagg itwa ghax nhar is-17 ta' Settembru 1933, filwaqt li kien qed jiccelebra l-fest tad-Duluri, li saret ghall-ewwel darba fil-Hamrun bis-sahha tieghu, waqt li kien qieghed fuq l-artal biex ighati l-Barka Sagramentali, hassu hass hazin u miet ftit wara fuq sodda go sala tat-tfal fl-isptar Centrali, il-Furjana. "Ghex ghat-tfal u miet mat-tfal", kien il-kumment ta' wiehed mill-professuri li assistewh sa l-ahhar.

Il-hajja sacerdotali tieghu kienet taf il-bidu taghha lill-Madonna ta' Pompej u Alla ried li hu jtemmha waqt li qed jiccelebra l-festa tad-Duluri tal-Madonna. Il-hajja ta' attivita' kbira ta' Monsinjur Guzeppi De Piro kellha dejjme bhala sisien taghha r-rabta mal-volonta' ta' Alla u l-ghaqda mieghu fit-talb u kien propju f'mument ta' talb li Alla sejjahlu ghalih.

Bil-mewt tieghu Malta tilfet wiehed mill-ulied ewlenin taghha. Il-funeral li sarlu wiehed jista' jiddeskrivih bhal avveniment nazzjonali li fih hadu sehem il-kategoriji kollha tas-socjeta' Maltija. Kien il-mod kif il-poplu Malti ried jghid grazzi pubblika lil min f'hajtu nes ghal kolox lilu nnifsu biex haseb f'haddiehor.

Illum, ezatt mitt sena mit-twelid ta' dan il-bniedem li sta' facilment gahdda mill-hajja bla tahbit ta' xejn, imma li ried fuq kollox isegwi mill-qrib il-hajja evangelika ta' faqar fil-hajja sacerdotali attiva tieghu, il-Maltin anzjani ghadhom izommu f'mohhom u f'qalbhom tifkierie mill-iktar sbieh tieghu. Il-generazzjonijiet il-godda ftit li xejn jafu fuqu. Id-diversi karigi lihu okkupa mtlew minn personalitajiet ohrajn.

Imma l-ispirtu li qanqal lil Mons. De Piro ghadu ma mietx, ghalu qieghed jinghx mill-membri tas-socjta' missjunarja li waqqaf hu stess. Gralu bhall-qamha li kellimna fuqha Kristu fl-Evangelju. Meta hu miet u tqieghed that it-trab, war snin, is-sigra li kien hawwel hu ssahhet, kibret u bdiet taghti l-frott u llum tinsab mferrxa fl-Awstalja, il-Kanada, il-Peru' u fid-djar li ghandha f'Malta u Ghawdex. Minghajr ma kien ippjanat lijkun hekk, dakinhar tat-2 ta' Novembru, li jahba ezattament eghlu il-mitt sena mit-tweld ta' Mons. De Piro, wiehed mill-missjunarji tieghu ghandu jkun fl-ajru fi triqtu biex jinghaqad ma' erba' shabu ohra fil-missjoni li s-Socjeta' Missjunarja ta' San pawl ghandha gewwa l-Peru'. Fil-vokabularju Nisrani l-kliem kumbinazzjoni u konicidenza ma tant jaghmel sens. Fatt bhal dan ma huwa xejn hlief prova ohra ckejkna li ghadu jbierek ix-xoghol fejjiedi li Mons De Piro beda matul hajtu.

_________________________________________________________________________

L-Orizzont

L-Erbgha, 9 ta' Novembru, 1977

Fr. Norbert Bonavia M.S.S.P.

Pg. 11

Nota ta' l-Editur: Mons. Guzeppi De Piro.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, fix-xahar ta' Novembru qed ticcelebra gheluq il-mitt sena mit-twelid tal-fundatur taghha: Monsinjur Guzeppi De Piro.

Mons. De Piro kien qassis li hajtu ghaddiha f'hidma bla waqfien ghall-foqra, l-orfni u l-haddiema. F'hajtu ghamel zmien Rettur tas-Seminarju; Segretarju tal-Kurja ta' l-Arcisqof; kien jiehu hseib hamest idjar ghat-tfal iltiema u sfortunati; kellu parti attiva biex jintemm l-irvell tas-"7 Giugno 1919"; fl-Assemblea Nazionale biex tingieb il-Kostitutzzjoni ta' l-1919/21; fl-1932 ta sehmu biex il-Gvern Ingliz jaghti l-elezzjonijiet lill-poplu Malti, u ghamilha ta' mejatur fl-inkwiet politiko-religjuz fi zmien Lord Strickland.

Barra minn hekk hu waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl li l-hidma taghh hi mifruxa f'hafna artijiet mad-dinja. Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, minbarra f'Malta u f'ghawdex, ghandha djar ohra fl-Awstralja, fil-Kanada u fil-Peru'.

Bhala tifkira ta' dan l-ewwel centinarju, is-Socjeta' Missjunarja ta' san Pawl bhalissa qed torganizza bosta attivitajiet.

-------------------------------------------

Il-Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Kieku ma hawn xi nies li jaghtu kaz ta' dati mportanti - bhal, inghid ahna, meta spiccat il-gwerra, meta hadna l-Indipendenza, meta Matla saret Repubblika - dawn id-dati jintilfu u maghhom jintilef hafna gid.

Wahda mid-dati mportanti li tajjeb din is-sena ma nhallux ghaddejjha hija t-2 ta' Novembru, 1877. Dak in-nhar twieled Mons. Guzeppi De Piro.

Ghal xi whud Mons. De Piro hu maghruf bizzejjed, izda hafna ohrajn ma jfaux min kien dan il-bniedem li f'hajtu hadem kemm felah, ghamel gid madwaru, ma' kull min kellu x'jaqsam mieghu, u anke haseb biex jaghmel il-gid barra minn pajjizu, li ftit johlmu li jwettquha.

Mons. De Piro twieled l-Imdina minn familja nobbli u sinjura. Biss din il-hajja hu ma ridhiex. Ghalhekk war lis ar qassis huwa sar midhla ta' l-istitut ta' San Guzepp f'Santa Venera. Dan ix-xoghol kien ghal qalbu ghax din kienet il-kwalita' ta' hajja li ried jghix: ta' fqir mal-fqar.

Wara l-mewt ta' Dun Gorg Bugeja, sar direttur ta' dan l-Istitut. Hekk ukoll gara wara l-mewt ta' Fra Diegu: l-Isqof fdalu t-tmexxija ta' l-Istitut ta' dan il-Fratell qaddis.

Biss ma kienx kuntent: ma' dawn it-tnejn huwa zied tlieta ohra, biex b'hekk kellu that il-kura tieghu hames istituti.

Ghal dawn l-istituti huwa berbaq kull sold li kellu, ghax dak iz-zmien l-istitu kienu mimlijin tfal. L-ghaxqa tieghu, jghidulna dawk li jiftakruh kienet issa jqassam il-helu lil danw it-tfal, issa jaghtihom xi gugarell - imbasta jarahom kuntenti.

F'hajtu sab hin ukoll biex jghin fill-formazzjoni tas-sacerdoti, ghax huwa kien Rettur tas-Seminarju. Is-Sacerdoti, li fi zmienu kienu seminaristi, jghidulna li kull meta kien ikollu ghalfejn jikkoregihom kien ikollu dejjem tbissima fuq xoftejh, imbaghad kien jispicca jghidilhom: "Kunu sacerdoti qaddisin".

Mons. De Piro li jghid kien jipprova jpoggieh fil-prattika. Bie aktar jitqaddes hu u jqaddes lil ohrajn, kien membru ta' l-ghaqda "Sacerdoti Adoraturi" u membru fil-Missjoni li tant taghmel gid sal-lum f'kull parrocca.

L-Arcisqof Mauro Caruana, li gharaf fih bniedem mimli talenti u ta; natural habrieki, ghazlu bhala Segretarju fil-Kurja, pozizzjoni li kif jaf kulhadd hija delikata u iebsa. Ghalhekk kienet haga sewwa li dan il-bnedem jigi moghti l-unur li jkun Dekan tal-Kapitlu Metroplita.

Hafna drabi jigri li nies li jkollhom hafna x'jaghmlu aktar isibu min jaghtihom x'jaghmlu. Hekk kien Mons De Piro, ghalix ma dak ix-xoghl kolli li kellu, l-Arcisqof ghazlu bhala rapprezentant tal-Kleru fis-Senat.

Anke hawnhekk Mons. De Piro ma qaghadx bi kwietu. Dak kolli li kien jara ta' gid kienifahhru imma fejn ikun hazin jieqaflu. Il-pariri ghaqlin tieghu swew mhux ttit f'dan ix-xoghol gdid. Kien igawdi fama kbira mal-poplu Malti u ghalhekk sewa hafna l-indhil tieghu biex jikkalma lill-poplu fir-rewwixta tas-7 ta' Gunju, 1919.

Imma l-ikbar opra li ghaliha jibqa zgur imsemmi hi s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Minn mindu kien ghadu seminarista f'Ruma, kien dejjem iredden f'mohhu l-hsieb li Malta ghandha x-toffri lid-dinja, mhux deheb jew zejt if jaghtu artijiet ohra, imma l-fidi.

Ghalhekk huwa haseb biex iwaqqaf kongregazzjoni ta' l-irgiel, l-unika wahda Maltija, biex il-membri taghha jwaslu l-fidi fejn hemm nuqqas ta' sacerdoti. B'dan l-ideal car quddiemu beda jigbor iz-zghazagh.

Il-Qaddis Papa Piju X gharaf il-hsieb ta' Mons. De Piro, u kitiblu ittra biex ibierek lilu u l-membri tieghu, u fl-istess hin iqassilhom qalbhom. Imheggin biex il-messagg ta' Kristu jasal lil min hu ghtxan ghalih, Mons. De Piro baghat bhala l-ewwel misjunarju tieghu fl-Abissinja lil Fra Guzepp Caruana.

Lil min ihobbu, insibu fl-Iskrittura, Alla jsejjahlu kmieni, u lil Mons. De Piro l-Mulej sejjahlu meta kellu biss sitta u hamsin sena. Miet f'riglejn l-artal waqt li kien qieghed jaghti l-barka sagramentali fil-knisja ta' San Gejtanu, il-Hamrun nhar is-17 ta' Settembru, 1933, war l-purcissjoni tad-Duluri.

Il-funeral li kellu kien xhieda bizzejjed tar-rispett li kienet iggiblu Malta kollha. Bizzejjed insemmu li ghall-funeral kien hemm mill-izghar sa l-oghla persuna f'Malta. Fuq fomm kulhadd kienet tinstema' l-kelma: miet 'Missier il-Fqar'.

Ezempju tieghu u regoli li halla Monsinjur Guzeppi De Piro lill-membri tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, is-socjeta' li waqqaf hu nnifsu, huma gawhar prezzjuzi li fuqhom iridu jfasslu hajjithom. Permezz taghhom huma jridu jkomlu jzommu haj l-ispirtu tal-fundatur imhabba u hidma fil-hdan tal-Knisja ta' Kristu.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

L-Erbgha, 16 ta' Novembru, 1977

………..

Pg. 4

Imfakkar Mons. De Piro.

Bhala parti mic-celebrazzjonijiet ta' gheluq il-100 sena mit-twelid ta' Mons. Guzeppi De Piro, nhar il-Hadd ghadd ta' membri tal-kleru regolari u djocesan ghaddew nofs ta' nhar flimkien fid-Dar ta' Sant' Agata, ir-Rabat.

Il-laqgha giet organizzata mis-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl u mis-Socjeta' tal-Kleru Christus Rex.

Wara li daru d-Dar u l-wirja mhejjija ghall-okkazjoni, is-sacerdoti semghu diskors minn Dun Stanley Tomlin, Superjur Generali tal-M.S.S.P. Huwa qar telgramm tal-Papa li fih fahhar u bierek il-hidma tas-Socjeta'.

Is-Superjur Generali qal li Mons. De Piro rnexxielu jghaqqad flimkien hajja ta' hidma kbira u hajja ta' talb. Il-holma tieghu kienet minn dejjem li jwaqqaf socjeta' missjunarja Maltija. Huwa kien ihoss li Malta ma setghetx taghti lill pajjizi ohra ghana materjali, imma setghet tibghat hafna sacerdoti biex iwasslu l-fidi f'artijiet ohra.

Fr. Tomlin kompla jghid li l-fundatur ma halliex gid materjali lis-Socjeta' tieghu ghax miet fqir imma hallielha wirt spiritwali mill-isbah. Huwa nissel fis-Socjeta' spirtu ta' mhabba u servizz lejn xulxin. Huwa nsista wkoll fuq spirt ta sevizz lej il-Knisja u l-poplu Nisrani.

Mimlija b'dan l-ispirtu s-Socjeta' dejjem hadmet mignhar ma fittxet l-interssi materjali. Hija qieghda zzomm l-uniku kullegg f'Malta minghajr hlas. Fl-Awstralja hija tat bicca art, li hu kkalkulat li tiswa kwart ta' miljun dollaru Awstraljan, biex jinbena centru ghall-Maltin.

Is-Superjur Generali tal-M.S.S.P. qal li s-Socjeta' m'ghandhiex x'jaghmel tajjeb izda dejjem afdat fil-Provvidenza t'Alla u l-Provvidenza qatt ma naqset.

Is-Socjeta' dahlet fil-qalb tal-Maltin u dan jidher mill-ghadd kbir ta benefatturi generuzi li ghandha.

Dun Tomlin temm id-diskors tieghu b'appell herqan lill-kleru biex isir jaf aktar lis-Socjeta' u b'mod specjali, biex jahdem ghall-vokazzjonijiet fi hdanha.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 19 ta' Novembru, 1977

Victor Livori M.S.S.P.

Pg. 2.

MONS. GUZEPPI DEPIRO

Mitt sena minn twelidu (1877 - 1977)

Fit-2 ta' Novembru, 1877, twieled ghad-dell tal-Katidral tal-Imdina Mons. Guzeppi DePiro. F'Gheluq ic-centinarju mit-twelid tal-Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja taghna, huwa xieraq li nfakkru l-poplu Malti f'Mons. DePiro. Dan ma nixtiqux naghmluh biex inkunu ktibna xi haga ghall-okkazzjoni, izda biex kull min jaqra dan l-artiklu u jislet xi taghlima mill-hajja ezemplari ta' Mons. DePiro, u japplikaha ghal hajtu.

Kif jindika kunjomu, Mons. DePiro kien wild in-nobbli, izda ghalkemm kien jaghmel parti minn klassi nobbli, huwa neza' l-privileggi u l-ghana li twieled fihom u ghazel minn jeddu li jghix hajja l-aktar fqira ma' l-ghorba u l-iltiema. Mons. DePiro kien iben nobbli mhux l-aktar ghax wiret in-nobbilta' ta' nisel missieru, izda ghaliex kien nobbli fl-opri ta' hniena li kien jaghmel, li ma kellhomx limit. In-nobbilta' li llum il-gurnata nammiraw f'Mons. DePiro hija din in-no0bbilta ta; karattru li gharaf irawwm fih sa minn ckunitu. L-ghemil ta' hniena u mhabbas li kien wettaq kullu fjen kien ikun huma xhieda awtentika ta' kemm Mons. DePiro kellu sentimenti nobbli. Jekk inharsu madwarna u nirriflettu ftit fuq il-hajja privata ta' kull wiehed minna, nintebhu kemm il-hajja taghna hija nieqsa minn sentimenti hekk nobbli. Jekk niflu l-bzonnijiet u l-esigenzi tas-socjeta' in generali naraw kemm illum id-dinja ghandha bzonn ta' nies mimlija bl-imhabba bhalma kien Mons. DePiro.

Ta' qaddis li kien, in-nobbilta' li biha kien moghni Mons. DePiro kienet tiddi fl-umilta' tieghu. Huwa kien ezempju awtentiku ta' hajja nisranija u meta lahaq il-milja tan-nobbilta tieghu u gie ordnat sacerdot huwa spikka fost il-ministri t'Alla bil-qdusija sacerdotali li kien jghix. Il-karita' li kien jaghmel Mons. DePiro kienet bla qies. Qatt ma gara li xi hadd talbu xi ghajnuna u dan m'ghamilx l-ahjar li seta' biex ikun kollox ghal kulhadd. Mons. DePiro ma kien marbut mal-gid materjali ta' din id-dinja. Kien ghalhekk li qatt ma sabha bi tqila biex jghin u jaghti kulma kellu ghall-fqar u ghall-batuti. X'dinja ahjar nghixu fiha kieku, bhal Mons. DePiro naghrfu niccahhdu mill-gid materjali ta' din id-dinja u neqirdu l-egojizmu li ma jhalliniex ninghataw ghall-ohrajn!

Hidma bla serhan.

Fost it-taghlimiet sbieh li hallielna J. F. Kennedy insibu wahda li tghid: "Tistaqsix x'lest li jaghmel il-pajjiz ghalik izda ghid x'lest li taghmel int ghal pajjizek". Jekk naghtu daqqa t'ghajn lejn il-hidma bla serhan li wettaq Mons. DePiro naraw kemm kien lest li jaghti kulma kellu ghall-progress ta' art twelidu. Ghad li kien minn nisel nobbli, Mons DePiro ma sabhiex bie tqila li fl-1892 jidhol fil-'Militia' fejn dam ghal aktar minn sentejn. Ftit snin wara Mons. DePiro gie ordant sacerdot gewwa Ruma u fl-1906 diga' kellu parti attiva fil-"Missjoni l-Kbira" li giet imwaqqfa biex trawwem spirtu missjunarju fost il-Maltin. Fl-1907 Mons. Isqof Pace fdalu f'idejh id-direzzjoni tal-Istitut Fra Diegu. B'hekk bdiet titwettaq ix-xewqa ta' Mons. DePiro, li jahdem qalb l-iltiema. L-imhabba u d-dedikazzjoni ghal dawn it-tfal iltiema narawha fl-ghemil tieghu waqt li kien imur idur il-benefatturi u jittallab ghall-orfni.

Wara li ghaddew sentejn u t-tmexxija ta' l-Istitut ta' Fra Diegu bdiet miexja 'l quddiem gmielha, Mons. DePiro beda jhoss li l-hegga u l-kapacita' tieghu kienu sabu qasam zghir wisq biex jahdmu fih u ghalhekk beda jhares 'il quddiem lejn oqsma ohra biex ikompli iwettaq aktar gid. Kienu propju fit12 ta' Gunju tal-1909 meta xewqa ohra ta' dan is-sacerdot dinamiku giet imwettqa meta twaqqfet ufficjalment is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Fiha l-Fundatur ghadu jahdem permezz tal-missjunarji qalbien li s-Socjeta' qieghda tibghat kontinwament f'artijiet tal-missjoni.

Izda ghal bniedem mimli b'energija bhal Mons. DePiro dan ix-xoghol biss ma kienx bizzejjed. Bejn l-1915 u l-1918 Mons. DePiro kien jokkupa l-kariga ta' Segretarju Generali tal-Isqof Mauro Caruna. F'Novembru tal-1922 l-hidma tieghu fost l-orfni zdiedet meta Mons. DePiro beda jiehu hsieb l-Istitut ta' San Guzepp li ghadu sal-lum that il-kura tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Ma dan ix-xoghol kollu Mons. DePiro kien jiehu hsieb ukoll l-Istitut tas-Sorijiet ta' Gesu' Nazzarenu gewwa z-Zejtun.

Hidma u Talb.

L-imhabba kbira li kellu lejn l-iltiema kompla jsahhaha meta, fil-21 ta' Mejju 1925 huwa fetah istitut ghall-iltiema f'Ghawdex. Ghal aktar minn sena gejn l-1932 sakemm miet f'Settembru u tal-1933, huwa ntaghzel bhala wiehed mir-rapprezentanti ta' l-Isqof fis-Senat. Mons. DePiro kien fdat minn kulhadd, u kien propju ghalhekk li Mons. DePiro hadem kemm felah biex iberred il-kwistjoni politiko-religjuza li nqalghet. Ta min isemmi wkoll li kien Mons. DePiro li fl-1919 indahla biex jikkalma l-irvell tas-"Sette Giugno".

F'dan l-ispazju limitat tal-kitba huwa mpossibli li nesponi kull hidma u kull attivita' li wettaq Mons. DePiro. Dak li semment kien biss ftit hjiel tal-hidma li kellu. Minn din il-hajja attiva ta' Mons DePiro nistghu nisiltu punt ta' riflessjoni ckejkna; ghalkemm Mons. DePiro kien dejjem mehdi fix-xoghol, pero' dejjem kien isib hin biex jitlob. Hajtu kienet bilancjata bejn hidma u spiritwalita' Diversi drabi nisfghu skjavi tax-xoghol li nkunu qed naghmlu u ninsew lil Alla ghal kollox. Tkun haga f'waqtha kieku nezaminaw lilna nfusna u nghassu kontinwament biex ma nhallux il-kurrent ta' materjalizmu ateju jkaxkarna mieghu. Jalla c-centinarju mit-twelid ta' Mons. DePiro jservina biex nimitawh fiz-zelu li kellu mhux tant ghall-gid materjali daqs kemm ghall-gid spiritwali.

_________________________________________________________________________

In-Nazzjon Taghna

Is-Sibt 3 ta' Dicembru 1977

Michael Caruana.

Pg. 13

Monsinjur Guzeppi De Piro.

F'dawn l-ahhar granet smajna u qrajna dwar l-attivitajiet li s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl organizzat biex tfakkar eghluq il-mitt sena mit-twelid tal-fundatur taghha, Monsinjur Guzeppi De Piro. Mhux ilkoll kemm ahna, parikolarment dawk zghazagh, nafu bizzejjed dwar dan il-Monsinjur li ghadda hajtu f'hidma bla waqfien ghall-foqra, ghall-orfni u ghall-haddiema.

Monsinjur Guzeppi De Piro, minbarra li waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, ghadda zmien twil bhala Rettur tas-Seminarju; kien is-Segretarju tal-Kurja Arciveskovili; ha hsieb hamest idjar ta' tfal iltiema; ha parti attiva biex intemmu l-irvllijiet tas-7 ta' Gunju ta' l-1919 u fl-Assemblea Nazzjonali biex tingieb il-Kostituzzjoni ta' Malta ta' l-1919-21; u fl-1932 ta sehmu biex il-Gvern Ingliz jaghti l-elezzjonijiet generali lill-poplu Malti.

Huwa ghamilha ta' medjatur fit-tilwima politiko-religjuza li kien hawn f'pajjizna fi zmien Lord Strickland.

Dan il-Monsinjur kien irnexxielu jghaqqad flimkien il-hajja ta' hidma mal-hajja ta' talb. Huwa kien ihoss li Malta, bhala rizorsi naturali x'taghti lil pajjizi ohra, m'ghandhiex, imma setghet taghtihom parti mill-wirt religjuz taghha. Kien ghalhekk li huwa waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl li llum qeghda tibghat il-membri taghha f'diversi pajjizi, fosthom l-Awstralja, il-Kanada, u l-Peru', biex iwasslu l-messagg ta' Kristu lill-poplu taghhom.

Monsinjur Guzeppi De Piro miet fqir. Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, kif qal tajjeb Fr. Stanley Tomlin, is-Superjur Generali, f'diskors li ghamel lill-membri tal-kleru, ma wirtet l-ebda gid materjali minghand Monsinjur De Piro. Izda halla warajh spirtu ta' mhabba liema bhalu u servizz lejn il-knisja u l-poplu.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl illum qeghda tghix f'dan l-ispirtu billi qeghda taghti s-servizzi taghha minghajr hlas f'diversi oqsma. Qeghda tmexxi skola, il-Kullegg Missjunarju ta' San Pawl, divrsi missjonijiet f'pajjizi barranin u istiutzzjonijiet lokali minghajr l-icken interess finanzjarju. Kull ma ghandha s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl illum tafu lill-providenza - lill-ghadd ta' benefatturi li ghandha. Dan juri kemm Monsinjur Guzeppi De Piro u s-Socjeta' li huwa waqqaf dahlu f'qalb hafna minna.

Biex fakkret eghluq il-mitt sena mit-twelid ta; Monsinjur Guzeppi De Piro, is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl organizzat ghadd ta' attivitajiet, fosthom, seminar dwar l-ispirtwalita' tieghu; laqghat informattivi dwaru; dramm u lejl ta' talb. Saret ukoll wirja dwar il-hajja u l-hidma ta' Monsinjur De Piro.

F'din l-okkazzjoni, is-Socjta' Missjunarja ta' San Pawl irceviet ghadd ta' messaggi ta' kuragg, fosthom minghand il-Papa Pawlu VI u minghand il-Prefett u s-Segretarju tal-Kongregazzjoni ta' l-Evangelizzazzjoni tal-Gnus.

L-attivitajiet organizzati ghaddew. Il-messagg li s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl kellha taghti f'din l-okkazjoni lill-poplu Malti u Ghawdxi wasslitu bl-ahjar mod li setghet. Imiss lilna li bl-ezempju ta' Monsinjur Guzeppi De Piro ngharfu nhobbu aktar lil xulxin u nkunu ta' servizz lil haddiehor, partikolarment lil dawk inqas ixxurtjati minna, lill-foqra, lill-orfni, lix-xjuh, u lill-morda. Imiss lilna li nghinu lis-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl bl-ahjar mod li nistghu fil-hidma fejjieda taghha fostna lkoll, fost hutna l-emigranti Maltin f'diversi pajjizi, u fost il-poplu ta' pajjizi ohra fejn membri taghha qeghdin ixerrdu l-messagg ta' Kristu.

_________________________________________________________________________

Malta Missjunarja

Jannar 1978

Bro. Frans Ferriggi M.S.S.P.

Pg. 6

Mons. Guzeppi Depiro

Il-Bniedem B'ideal Missjunaru.

Madwar mitt sena ilu, fl-Imdina, twieled tife li kellu jolqot lil hafna nies…bla ma kien jaf kellu jhalli ismau minqux fl-istorja, minhabba ghazla li ghamel meta kellu 18-il sena! Dan it-tifel kien Guzeppi DePiro, iben minn familoja nobbli; nobbli fid-demm - u wisq izjed fil-qalb.

Guzeppi, iben familja nisranija, studja l-Liceo u, wara zmien fil-Miliea, dahl l-Universita', jistudja ghal Avukat. F'nofs il-kors, waqt li kien jitlob ma' l-istudenti fil-Knisja tal-Gizwiti, il-Belt, hass is-sejha ghal qassis; habibha u qataghha lijghid lil tal-familja bil-ghazla. Tad-dar qablu u baghtuh Ruma, jistudja fil-'Collegio Capranica'. Bil-ftit il-ftit, beda jinbet f'mohhu l-hsieb li jwaqqaf Socjeta' Missjunarja. Waqt li kien jistudja offrewlu karriera diplamatika; hasibha sewwa u ra li, jekk jaghtuh permess is-Superjuri, jidhol l-istitut ta' San Guzepp biex jiehu hsieb il-foqra u ghax hass "li minn dak l-istitut f'Malta Alla ried jifforma Kongregazzjoni ta' sacerdoti that il-Parocinju ta' San Pawl, u hekkmeta tissahhah din l-opra f'Malta tinfirex barra wkoll". Dan il-hsieb baq' dejjem mieghu; imqar meta ma sabx min fehmu. Izda dan is-seminarista, ghalkemm ma qatax qalbu, qatt ma hadha mas-superjuri. (Dan jidher mid-djarju tieghu tas-snin 1901 - 1902). Fil-15 ta' Marzu 1902, Mons. Cappetelli ordnah qassis fil-Lateran.

Wara li gie Malta fl-1904 (ghax kellu jmur l-Isvizzera ghall-mistrieh ftit wara l-Ordinazzjoni) u barra mix-xoghlijiet li tawh, din ll-idea baqghet f'rasu''' u wara pariri u talb, beda jkellem lil qassisin Maltin; fid-29 ta' Gunju 1909 wasal l-ewwel bidu; bdew gejjin il-membri. Dan il-qassis laqaghhom f'dar fl-Imdina li berikha l-Isqof Pace ftit jiem qabel. In-numru tal-membri baqa' jizdied u jonqos. Ghax hafna kienu jaqtghu qalbhom. Fid-19 ta' Gunju tal-1927, il-Fundatur baghat l-ewwel Missjunarju - li kien ukoll l-ewwel membru - l-Etjopja. Fl-1933 kien qieghed jahseb biex imur hu wkoll…izda l-Mulej sejjahlu fis-17 ta' Settembru 1933. L-akbar niket tieghu kien li "wasalt biex immut u ghadni ma rajt l-ebda sacerdot il-missjoni". Hekk qal ftit qabe miet!

Is-Socjeta' damet hafna tilghaba wara mewtu; il- ftit membri baqghu flimkien u, fl-1948, Dun Mikiel Callus intghazel bhal l-ewwel Superjur Generali tas-Socjeta'.

Bil-ftit il-ftit, is-socjeta' fethet djar fl-Awstarlja biex tiehu hsieb l-Emigranti Maltin, imbaghad il-Kanada u l-Peru (fl-1968). Ftit iehor nittamaw li s-Socjeta' tiftah dar ohra fl-Indonezja.

Il-Monsinjur DePiro u Wliedu.

Ghalkemm il-Fundatur kien gej minn Familja nobbli, ghazel li jghix qalb l-iltiema, waqqaf lis-Socjeta' bil-hsieb li tinfirex mad-dinja u twassal lil Kristu. He dejjem cahad l-unir; accetta li jisir Monsinjur ghax gieghlu l-Isqof; ghex ta' fqir, ta dejjem il-karita'… u miet fqir. Meta miet lis-Socjeta' hallieha ltiema; kienet ghadha zghira u hafna hasbu li tmut mieghu jew ftit warajh. Flus ma halla xejn… hekk uliedu gralhaom bhalu - kellhom ighixu mill-id hanina ta' Alla.

Ghalkemm gid materjali ma halla xejn, hallielna l-aqwa gid…gid u wirt spiritwali li, aktar ma jghaddi z-zmien, izjed qeghdin nifhmu x'ghandna tabilhaqq. L-ewwel nett xtaqna naharbu karigi ta' unur u bdes billi tana l-ezempju; It-tieni ghallimna nobdu; qatt ma qal "Le" ghal dak li qalulu s-superjuri; u ta servizz - u b'xejn. Fix-xoghlijiet taghna, sew Malta sew barra, tghallimna li fejn nistghu ma nitolbux hlas…imbaghad jahseb il-Mulej. Dejjem wera l-akbar imhabba lejn is-Socjeta' izda l-Knisja kienet tigi qabel - u ghalhekk, matul hajtu "ftit" taha kazha lis-Socjeta'; kif kien jghid, is-Socjeta' bdiet tiehu r-ruh wara mewtu. Issa reghet qieghda tikber u tissahhah.

Mill-Kitbiet li hallielna.

Bejn is-snin 1922 u 1936, il-Fundatur hareg l-"Almanakk"; fil-qosor ha nfissru ftit mill-ideat tieghu.

Fid-dinja hawn hafna nies li ghadhom ma semghux bi Kristu. Ghalhekk il-Mulej sejjah lill-Missjunarji, din hi sejha ta' dinjita' kbira - u ta' responsabbilta' Malta wkoll baghtet hafna Missjunarji; issa ghandha l-istitut Missjunarju taghha. is-Socjeta Missjunarja ta' San pawl. Dan l-Istitut waqqafnieh ghal zghazagh li jur x-xewqa li jmorru l-Missjoni; il-vokazzjoni Missjunarja hi haga li tibda minn Kristu; biss kulhadd ghandu jinteressa ruhu fil-Missjoni.

Il-genituri ghandhom post importanti fil-vokazzjoni Missjunarja; hafna genituri jqisuh unur kbir minn Alla li jkollham binhom Missjunarju. Ghalkemm imbeighed minnhom jibqa maghqud maghhom b'imhabba pura u jitlob ghalihom; barra minn hekk jaqsmu mieghu fil-gid spiritwali u aktarx li Alla jhallashom minn hawn, f'din id-dinja.

Kull vokazzjoni Missjunarja tehtieg l-ghajnuna tal-genituri barra l-isforzi taz-zghazugh (jew tax-xebba). Aktarx li l-genituri jsibuha tqila l-firda, izda, ahna ma nehduhiex kontrihom imqar jekk ighidu le. Imma naghrfuhom u nitolbu ghalihom. Tajjeb li l-ommijiet jiftakru f'omm il-Makkabin - kif din offriet lil uliedha ghall-mewt biex ma jichdux 'l Alla. It-talb ta' l-ommijiet ghandu qawwa kbira quddiem Alla.

Nittamaw li dan l-ispirtu jkompli jixtered f'Artna ghall-gid tal-knisja kollha.

_________________________________________________________________________

Pastor

1982

Alexander Bonnici O.F.M. CONV

Pg. 13

Meta De Piro ma riedx isir Monsinjur.

Mons. De Piro miet fis-sena 1933. Ghalhekk qieghed joqrob iz-zmien biex niccelebraww eghluq il-hamsin sena mill-mewt qaddisa tieghu. Kieku Mons. De Piro kellu jkun jaf li ahna sejrin niccelebraw xi festi bil-bombi u bil-baned, zgur li kien jisthi minnhom. L-okkazzjoni, madankollu se tigi celebrata b'mod li ma jintes qatt. Bis-sahha tas-Socjta; Missjnarja ta' San Pawl li taghha Mons. De Piro kien il-Fundatur, se tigi ippubblikata l-hajja ta' dan il-bniedem li hu ezempju haj ta' kif ghandu jkun s-sacerdot Malti. Is-Socjeta' li hu waqqaf fdat f'idejja biex jien anaghmel uzu mill-materjal kollu li jezisti. Jien min-naha tieghi, bart hafna materjal iehor. Il-hajja sejra tkun ta' zewg volumi. L-ewwel volum li se jkun fih madwar 300 pagan ma jdumx ma jkun f'idejna.

Fi zminijiet meta kulhadd kien mignun wara l-unuri, hu ta ezempju kbir ghall-klera ta' kull zmien meta nirreflettu ftit fuq l-unuri li gew moghtija lil Mons. De Piro matul hajtu. Imma jkollna nistqarru li Alla ried tassew jghollih propju waqt li hu kien qed jaghmel hiltu kollha biex izeomm ruhu fost ic-ckejknin. Hu kien konvint li ma tant x kien possibbli li jinheb ghfgliex l-istat nobbli tieghu, minnu nnifsu, f'dak iz-zmien, kien ighollih fuq l-ohrajn.

Ried jiskarta l-gieh.

Guzeppi De Piro kien donnu mbezz mill-istess nobbilta' tieghu. Il-pozizzjoni tieghu kiene tghollih 'il fuq mill-poplu semplici. Hu kien minn razza ta' barunijie u markizi. ghakhekk fil-fjur ta' zoghzitu, hu ghamel proponiment sod quddiem Alla li ma jigrix war l-frughat tad-dinja. Fi zmien meta bniedem zaghazugh soltu jkun jhewden fuq idejali ta' hajja mimlija gieh, De Piro, fl-eta ta' 24 sena, meta bdew igennuh biex imur jistudja fl-Akkademja ta' Ruma, thabat kemm felah biex jahrab dak il-gieh.

Ir-ragunijiet tieghu ma kienux ghaliex ma riedx jistudja. Tnejn mir-ragunijiet tieghu, skond noti tieghu nnifsu tas-sena 1901, kienu dawn: 1) "Fl-Akkademja, ma jmorrux jekk mhux dawk li jistghu jiftahru b'nisilhom. 2) Fl-akkademja, donni nkun qeghidt ruhi fil-gholi biex haddiehor jarani halli lili jerfaghni ghal xi pozizjoni tajba". "Imma hu taghlim cert", issikta jikteb iz-zaghzugh De Piro, meta kien ghadu ma sarx sacerdot, "li Gesu' ghandu prefernza ghal dawk li jixtiequ jinhbew. Meta hu ghazilni biex inkun ministru tieghu, lili sabni fost il-midinbin. Ghalhekk, wisq aktar issa, jekk jistenna xi haga minn ghandi, Hu ghandu jsibni fin-numru tal-mahzulin tieghu. Biex dan isehh, ma hemmx ghalfejn nipprova nuri ruhi billi mmur fl-Akkademja".

Dawn kienu l-propnimenti ta' zoghzitu. Hu wieghed quddiem Alla li ma jbiddilx il-fehmiet tieghu lanqas meta jintefa' fil-hajja sacerdotali. Hu kien cert li, bhala sacerdot wild in-nobbli, kien sejjer igawdi stima kbira. Hu ried li dik l-istima jimmeritaha; imma, fl-istess hin ried joqghod attent biex il-gieh li jaghtuh in-nies ma jonfhux. Guzeppi ried ikun sincier ghallanqas mieghu nnifsu. Ghalhekk, bhala Fundatur, hu nnifsu ried jaghtihom ezempju. Hu gida' kien accetta l-ewwel ufficjau ta' hajtu ghaliex l-Arcisqof Pietru Pace, fis-sena 1970, kien ghazlu bhala l-ewwel direttur tal-Kleru Djocesan ghall-Istitut San Frangisk t'Assisi, il-Hamrun. Bla dubju ta' xejn, dik il-hidma kienet wahda ta' unur, imma fuq kollox ta' servizz.

Ommu tixtiequ jsir Monsinjur.

Kull omm tixtieq li wliedha jimxu 'l quddiem fil-hajja. Is-sinjura Kika, omm Dun Guzepp De Piro, xejn ma kienet inqas minn ohrajn, lanqas f'dan. Ghalhekk, lejn Ottubru tas-sena 1901, hi avvicinat lil Dun Mikilang Pace,li kien il-Kappillan ta' l-Arcisqof Pace. Hi xtaqet li hu jaghtiha palata halli binha jinghazek kanoku tal-knisja katidrali ta' Malta, jew kif insjehulu ahna, Monsinjur. F'dak iz-zmien, De Piro kien ghadu lanqas ghalaq it-33 sena, u kien ghadu fil-bidunett tal-hidma tieghu bhala sacerdot. Imma, fil-fatt, dak Dun Mikiel, mibarra li kien wiehed li jhobb jikkuntenta 'l kulhadd, kif jaf sewwa kemm Dun Guzepp De Piro kien maghruf minn kulhaddbhal sacerdot habrieki u ezemplari. Ghalhekk lil dik l-omm hu weghedha li l-parti tieghu jaghmilha mill-ahjar li jista'.

Fil-fatt, dak il-kappillan il-parti tieghu ghamilha tassew. Hu kien jaf tajjeb li Mons. Vincens Vassallu, id-dekan tal-katidral ta' Malta, kien ilu zmien sewwa marid. Barra minn hekk, kien ukoll kbir fiz-zmien ghaliex kellu 73 sena. Ghalhekk, dak Dun Mikilang Pace hataf l-okkazjoni biex ippropona lill-Arcisqof halli jikkonvinci lil Mons. Vassallo bie jaghmel kugitru. Il-proposta kienet li l-kugitur ikun Dun Guzepp De Piro.

Kollox kien qieghed isir minn wara dahar Dun Guzepp De Piro. Meta Dun Guzepp kien ghadu ma jaf xejn, l-Arcisqof innifsu mis-6 ta' Novembru 1910,mar ghandu Mons. Vassallo, uipproponielu biex jahtar lil De Piro bhala kugitur tieghu. Il-hatra kienet wahda importanti ghalix De Piro gie propost li jsir kugitur tieghu anki fil-kariga tant importanti ta' Dekan tal-Kapitlu Metroplitan ta' Malta. Id-Dekan ma kellu 'l hadd fuqu hlief l-Arcidjaknu.

Imnikket ghall-ghazla.

Dun Mikilang Pace, il-kappillan ta' l-Arcisqof, xtaq li Dun Guzepp De Piro jkunjaf b'dik l-ghazla tieghu. Ghalhekk, fis-7 ta' Novembru, 1910, hu kiteb lil De Piro bex wassallu l-ahbar. Hu tah l-awgurju tal-hatra fi zmien meta kienghad ma hemm xejn ufficjali. Billi kien assulatment mehtieg li dak it-taghrif jibqa' sigriet, Dun Mikilang wissieh li dik l-ahbar kien qed iwassalhielu b'mod sigriet, u ma kellu jghid biha lil hadd, daqs li kieku kien marbut bis-sigell tal-Qrar.

Sadanittant, Dun Guzepp kixef dak li kien sar minn ommu; imma ma approvahx. Bl-umilta' kollha, Dun Guzepp qaliha: "Ma, jiena dejjem nobdik. Imma nitolbok biex ma titkellimx fuqi ma' l-Arcisqof halli jinghatawli xi dinjitajiet. Jiena rrid nibqa' sacerdot mighajr unuri ohra. Is-sacerdozju hu l-aqwa unur ghalija. Jekk inti tridni Monsinjur tal-Katidral, jiddispjacini li, din id-darba, ma nkunx nista' nobdik".

Mill-Imdina, Dun Guzepp haseb biex iwiegeb ukoll lil Dun Mikielang b'ittra tal-11 ta' Novembru, 1910; hu qallu hekk: "Nitolbok twassal lill-Arcisqof ir-radd ta' hajr tieghi talli haseb fija u ried jghollini fil-gieh. Aghmilli wkoll il-pjacir li twassal lill-Arcisqof li l-gieh li se jigi offert lili ma jghoddx ghalija minhabba x-xoghol li ghandi. Nghid dan biss minghajr ma noqghod insemmi ragunijeit ohrajn. Ghalhekk, hu impossibbli li naccetta".

Imma dak li baqa' sigriet bejn Dun Guzepp De Piro u Dun Mikilang Pace maljar ghadda minn zviluppi izjed konkreti. Mons. Vassallo, id-Dekan tal-Katidral, mar hu nnifsu ghand De Piro. B'sorpriza kbira, fil-bidu ta' Jannar 1911, De Piro sar jaf li kollox kien lest. Dawk il-kelmiet fil-mohh ta' De Piro kienu donnhom ifissru li hu kien issoppona li diga' kienu saru l-formalitajiet mehtiega.

L-aktar importanti fost dawk il-formalitajiet kienet li jigi avvicinat il-Gvernatur ta' Malta. Il-Gvernatur kellu l-jedd li jaccettah jew ma jaccettahx ghall-ghazla ta' Dekan tal-Katidral. Ghalhekk, l-ittra taghtina x'nifhmu li l-Gvernatur, li f'dak iz-zmien kien Sir Leslie Rundle, kien gie nfurmat b'mod privat dwar jekk hu kien jaqbel mal-ghazla ta' Dun Guzepp De Piro. Minkejja dan, xejn ma kien prodenti li Mons. Vassallo jibghat jinfurmah ufficjalment. U fil-fatt, l-ittra uffficjali kienet ghaha ma ntbaghtitx. Imma De Piro juri b'mod car li hu kien jaf li l-Gvernatur ta' Malta kien favur l-ghazla tieghu.

Ma riedx jaghti ezempju hazin.

Kien hawn li deher b'mod car li, ghal De Piro, il-proponimenti ta' zoghzitu makienux kliem biss. De Piro irringrazzja lil Mons. Dekan talli haseb fih; imma l-kuxjenza kienet qed tiddettalu li hu ma kellux jaccetta dik id-dinjita'. Hu fisser dan kollui lill-Arcisqof b'ittra tas-17 ta' Jannar 1911. Hu zied ighidlu wkoll li ma kien jisthoqqlu u lanqas ma kien ihossu kapaci biex jidhol ghal dak ix-xoghol..

Il-problema li De Piro hassha aktar minn kull ohra kienet fl-ezempju hazin li seta' jaghti. Lanqas ma kienu ghaddws sitt xhur minn mindu kien fetha id-dar ckejkna ta' San Pawl fl-Imdina. Kif fisser lill-Arcisqof , hu kien waqqaf istitut ckejken ghall-missjonijiet barranin. Lil dawk l-ewwel ulied spiritwali tieghu, De Piro ried iheggihom biex ma jixxenqux ghall-gieh tad-dinja. Imma jekk hu jaccetta d-dekanat tal-Katidral, kif kien se jkollu l-kuragg jidher quddiem iz-zghazagh tieghu, u jipperswadihom biex jiccahhdu mill-unuri? De Piro fetah qalbu ma' l-isqof tiehgu. Imma hu, li kien diga' mibni bi spiritwalita' profonda kien jaf li l-ubbidjenza lejn is-Superjur tieghu hi importanti izjed mill-umilta'. Hu kien deciz li ma jcedix malajr. Ghalhekk, lill-Arcisqof Pace, hu qallu hekk: "Nittama li l-Eccellenza Tieghek tar li jiena ghandi r-ragunijiet tieghi biex ma naccettax. ghalhekk, nixtieq li ma nigix issikkat. Minkejja dan, jien nhalli fil-kuxjenza tieghek ir-responsabblilta' kollha tal-kuxjenza tieghi". Fi kliem iehor, Dun Guzepp De Piro xtaq jissikka xi ftit lill-Isqof tieghu biex ma jgeghlux jaccetta. Imma, imbaghad, hu kien lest biex jintelaq f'idejh. Hu kien lest li joqghod ghall-ordni ta' l-Isqof tieghu.

Jumejn wara, fid-19 ta' Jannar 1911, l-Arcisqof wiegbu fuq l-istess karta li kien ircieva minghandu. Hu qallu il-kelmiet:

F'dawk il-granet, omm Dun Guzepp De Piro, niedma xi ftit minn dak li ghamlet, kienet fissret ma' l-Arcisqof li binha ma riedx jilhaq Monsinjur. Imma l-Arcisqof, meta tant kienu jixxenqu ghal dinjitajiet ta' dik l-ghamla, twettaq fid-decizjoni li Dun Guzepp kien adattat ghal dik il-hatra.

Kellu jaghmel l-ubbidjenza.

Qabel ma hareg id-digriet minn Ruma, Dun Guzepp De Piro gie magharraf minn Mons. Dun Pawl Gauci, fl-1 ta' Gunju, 1911, li l-Kongregazzjoni Koncistorjali accettat li hu jsir l-Kugitur tad-Dekan.

Imbaghad, b'digriet tal-Papa Piju X, Dun Guzepp De Piro gie accettat bhala Kugitur ta' Mons. Vassallo, bid-dritt lijgawdi dak li kien marbut ma' l-ufficcju ta' Dekan, kull meta dan ma jkunx prezenti, u bid-dritt li jaqdi l-ufficcji kollha tad-dekanat. Id-digriet tal-Papa hareg fit-8 ta' Gunju, 1911.

Dun Guzepp De Piro ma kiex fadallu hlief li jiehu pussess ta' dak l-ufficcju li possieh f'pozizzjoni importanti hafna fil-Kleru Djocesan ta' Malta. Il-gurnata maghzula ghall-pussess kienet it-Tlieta, 27 ta' Gunju 1911. Il-knisja kienet l-istess Katidral ta' Malta. Waslilna f'idejna wiehed mill-inviti u l-kontijiet tas-servizz tal-Knisja ghal dik l-okkazzjoni. Minn zewg kontijiet, jidher li dak li thallas lill-qassisin, abbatini, mazzier, sagristani, ohrajn wassal ghas-somma ta' LM4 u nofs ta' dak iz-zmien.

Minn dak il-waqt, ghalkemm kontra qalbu, hu beda jissejjah minn kulhadd bhala Monsinjur De Piro.

_________________________________________________________________________

In-Nazzjon Taghna

Is-Sibt 31 ta' Awissu, 1985.

Sr. Emma Camilleri C.F.C.J.

Pg. 11

Benefattur Kbir ta' Malta

Alexander Bonnici, "Mons. De Piro", v.II:

F'Kull Qasam ta' l-Istorja ta' Malta, pp564.

It-tieni volum tal-hajja dokumentata ta' Mons De Piro sewa lil Fr. Alexander Bonnici xoghol, tiftix u tahbit kbir kif qalli hu stess. F'qalbi kont nghid: "Kiteb tant kotba ohrajn u qatt ma smajtu jghid xejn, ghliex dan swielu izjed mill-ohrajn?"

Imma issa li l-ktieb gie f'idejja u qrajtu indunajt kemm kellu ragun ighidli hekk. Ktieb verament meraviljuz u ghandhom biex ikunu kburin l-ulied denji ta' dan il-fundatur qaddis.

Benefattur kbir tal-Knisja.

Mhux biss l-ulied ta' Mons De Piro ghandhom ikunu kburin u grati lejn il-missier spiritwali taghhom, imma wkoll l-istess Knisja f'Malta li matul iz-zmien kellha din il-figura qaddisa u dinamika.

Hafna kienu dawk li semghu b'dan l-isem, specjalment il-Kleru, izda forsi kienu jafuh biss bhala semplici qassis bhall-ohrajn kollha, u aktar ma kien jghaddi z-zmien iktar kienu jahsbuh hekk.

Imma Alla, fil-Providenza tieghu, haseb ghal kollox. Lil min iridu li jigi ezaltat u mfakkar quddiem il-bnedmin jaf isib kull mezz possibbli.

Inqeda bl-istudjuz ta' l-Istorja, Fr. Alex. Bonnici, biex il-hajja ta' hidma straordinarja ta' dan il-benefattur tal-Maltin ma tibqax mohbija mill-ghajnejn ta' hafna nies, anki klerikali, imma tigi mxandra ma' Malta u Ghawdex.

Matul iz-zminijiet Malta, bhal kull pajjiz iehor tad-dinja, kellha erwieh patrijottici, qawwija u qaddisin u Mons. De Piro hu wiehed minn dawn il-gganti tal-Kleru Malti.

Xoghol Enormi.

Fr. Bonnici hu mdorri f'dan l-istudju, imma kif stqarr hu stess fil-bidu ta' dan il-ktieb, kef beda l-istharrig fl-arkivji ta' dan il-personagg dinamiku hassu jissahhar minn dan l-eroj, u nduna mill-ewwel li dan ma kienx bniedem komuni, imma bniedm moghni b'doni specjali.

Iktar ma' l-istudju ta' l-awtur beda jikber, izjed bed jirrealizza kemm kien se jhabbat wiccu ma' diffikultajiet. Li kieku Fr. Bonnici ma kienx determinat ghal liema bicca xoghol diehel u x'se tiswielu, zgur li kien jonqsu l-kuragg u jieqaf fin-nofs. Imma dak li jkun irid Alla, ma jhassru hadd.

Kien Eroj ghax halla hajtu u gidu lil hutu l-Maltin.

Fil-prezent f'Malta dahlet ideologija wisq differenti minn meta kien ighix Mons. De Piro. Fi zminijietna hafna Maltin jahsbu li l-Kleru kien xi haga li zammna lura jew wikkiena b'mentalita' superstizzjuza li ma hallewniex navvanzaw 'il quddiem bhal f'pajjizi ohra.

Il-bijografija ta' De Piro tohodna lura nofs seklu u turina car kemm kontribut taw lill-Knisja Kattolika hu u ohrajn bhalu, li sahansitra taw hajjithom ghall-gid tal-poplu Malti.

Ma kienx jaf ighid "Le".

Imwieled minn familja nobbli, imma n-nobbilta' tieghu spikkat izjed f'qalbu milli f'persuntu. Il-qalb karizmatika u nobbli tieghu kienet miftuha ghal kull kategorija ta' nies. Ma kienx jaf jghid "le", imma kien jipprova jghin lil kulhadd.

Ma kienx bizzejjed ghalih li kellu fuq spallejh is-Socjet mwaqqfa minnu. Imma kien bhal fundatur ukoll tas-sorijiet Missjunarji ta' Gesu Nazzarenu. Kien missier spiritwali u materjali ta' hafna tfal ilitema, subien u bniet, li fih kienu jisibu kull farag.

Ghamel uzu tajjeb minn hajtu.

Meta qrajt il-ktieb iddubitajt jekk jistax ikun li bniedem wahdu u marradi qatt jista' jasal biex jaghmel daqshekk gid. Hajtu kienet ta' 56 sena biss, imma ghamel uzu tajjeb miz-zmien li tah Alla.

Kien strument ta' paci ghal kull inkwiet li kien jinqala' fi zmienu, jigi minn liema naha jigi. Is-semplicita', il-hlewwa, it-tjubija, l-umilta' u fl-istess hin id-deteminazzjoni, kienu jispikkaw fih.

Kellu qalbu mimlija bin-nar ta' l-imhabba ta' Alla u tal-proxxmu u ma kellux xewqa ohra li tikkunsmah hlief li dak in-nar ta' l-imhabba jaqbad f'erwieh ohra biex ikunu jistghu jhobbu huma wkoll.

Karizma ohra li kienet tahraq lil qalbu kienet l-imhabba lejn l-artijiet tal-Missjoni. Difatti ried li uliedu jissejhu "Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl". Hu stess kellu xewqa kbira li jmur il-Missjoni, sahansitra meta l-mewt kienet qribu sewwa beda ihewden li jrid jmur l-Abbisinja.

Studju Grafologiku fuq il-kitba tieghu.

Interessanti wkoll f'dan il-ktieb li ma ssibx f'kotba ohra, huwa l-istudju grafologiku li sar fuq il-kalligrafija ta' Mons. De Piro. L-awtur haseb ghal dan ukoll. Baghat xi kitba minn tieghu biex tigi studjata minn esperti f'din ix-xjenza barra minn Malta. L-awtur qalibha ghall-Malti u dahhalha fl-ahhar ktieb.

Kulmin jaqra dan il-ktieb ghand jhossu qrib hafna lejn dan il-bniedem qaddis. Fr. Bonnici pingielna stampa carissima ta' dan il-Fundatur li ghalkemm il-ktieb 564 pagna ma jdejqekx u ma tixba' qatt tqalleb il-faccati biex tkun taf x'gej wara.

Ahna wkoll is-sorijiet tal-Qalb ta' Gesu bhall-membri tas-Socjeta' ta' San Pawl inhossuna grati u mdejnin ma' Fr. Alexander tal-pacenzja, ix-xoghol u t-tiftix bir-reqqa li ghamel fl-arkivji biex jipprezentalna l-hajja tal-Fundatrici taghna "Madre Marija Tereza Nuzzo". Bhal Mons. De Piro, din ir-ruh generuza kkunsmat hajjitha ghall-gid ta' l-ohrajn.

J'alla dawn iz-zewg erwieh twajba li haddmu tant tajjeb it-talenti taghhom jigu mghollija ghall-unuri ta' l-altari.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn 6 ta' Lulju, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4

Tieghi Ghalik…(1)

Naf li wiehed maljar jaqbad u jistawsi, bejn u bejn ruhu: "Xi jrid jghid biha din, 'Tieghi Ghalik'?" Ma nlum lil hadd. Il-hsieb tieghu hu li nispjega ruhi ahhar tul is-sensiela ta' kitbiet li fi hseibni nikteb u nghaddi lill-qarrejja.

Iz-zewg kelmiet ta' hawn fuq ma tantx trid gherf biex tifhimhom. Dak li hu tieghi, li nippossiedi jien, irrid li nghaddih u naghtih lilek. Il-mistoqsija hawn ghandha tkun din: "X'inhu dan 'tieghi' li qed nitkellem fuqu?

Dawn il-kelmtejn jigbru l-qofol ta' l-ispirtu ta' sacerdot Malti li llum il-gurnata l-kawza tieghu qieghda tigi nistrharga mill-Knisja ha tisal tiddikjarah qaddis. Tghid dan se jkun l-ewwel fost tant erwieh qaddisin Maltin, li lilu se jinghata l-gieh tal-qdusija? Nistennew u naraw. Biss fic-cert li din id-darba Alla se jbierek il-poplu Malti b'gieh 'il fuq minn kull unur iehor li qatt inghat lilna l-Matin. Malli dan isir, ohrajn jaslu warajh - u mhux tant fil-boghod.

Qieghed nitkellem dwar Guzeppi De Piro. Dan ghalkemm twieled minn familja nobbli, fittex nobbilta' ohra aktar rikka, aktar ta' gieh, aktar dejjiema. Din hi n-nobbilta' ta' hajja dedikata lil Alla fi spirtu ta' mhabba konkreta u f'ministeru sacerdotali.

Kif ghad nikteb aktar 'il quddiem, il-profondita' ta' fidi li garrbet lil Guzeppi lejn Alla seviet biex titlob minnu responsibbilta' ohra. Din kienet li jwaqqaf socjeta' ta' religjuzi. Iz-zmien li fih hu skopra x'ried il-Mulej minnu swa biex mhux biss jighem x'kellu jaghmel, izda wkoll biex b'mod l-aktar effettiv juri x'kien l-ispirtu veru tal-Knisja Maltija.

"Nghaddu lil ohrajn dak li San Pawl ta lilna". Dan hu l-bazi ta' l-ghixien nisrani ta' Guzeppi De Piro. Dan hu l-ispirtu tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl li hu waqqaf. Dan hu l-wirt li halla lill-Knisja f'Malta. Tant hu hekk li meta naslu nsiru nafuh ahjar, fih insibu mudell li jispirana. Ezempju haj li jqanqal lilna l-insara Maltin naghrfu ahjar id-direzzjoni taghna ha nghinu fil-bini ta' dinja ahjar.

Hafna huma l-kwalitajiet naturali li l-poplu Malt hu moghni bihom. Fosthom insibu li ahna nies dhulin, twajbin, kalmi, generuzi, ghaqlin… u ohrajn. Tajjeb li nghidu li dawn id-doni li ahna moghnijin bihom kollha ghandhom gheruqhom fl-ispiritwalita' tan-natura taghna l-bnedmin. Ukoll, huma lkoll mibnija fuq konvinzjonijiet sani u meta jkunu mdawlin bil-fidi fi Kristu l-Mulej jirriflettu realta' shiha u genwina. Intant, ghall-Malti l-fidi hi bhal batterija f'torca - taghti d-dawl mistenni u mehtieg.

Permezz ta' San Pawl Alla wassal lill-Maltin dak li kien jonqoshom. Darba laqghu r-rigal tal-fidi, nafu mill-Istorja li l-poplu taghna zamm shih bla qatt ceda dak li emmen fih u li hadddan b'qalbu kollha u b'ruhu kollha.

L-ghajta spirata ta' De Piro mhix ghajr rifless ta' realta' li nghexet u ntghagnet fil-hajja Maltija. Tant hu hekk li, il-fid Kattolika hi, bhalma kienet tul dawn l-20 seklu, parti fundamentali mill-identita' Maltija.

Mela ma qal xejn gdid Monsinjur De Piro meta tenna mill-gdid biex "nghaddu lill-ohrajn dak li San Pawl ta' lilna". Biss huwa ta enfasi qawwija u b'hekk rega' taha l-hajja. Din fiha nnifisha write x'kienet hajtu, x'kienet id-dedikazzjoni tieghu, x'kien twemminu. U ghax agixxa, mhux lablab biss, hu jiswa lilna xempju konkret ta' kif kull Malti ghandj jkun u jghix.

Nittama li l-ftit hsibijiet li bihsiebni naqsam maghkom f'dawn l-kitbiet, fil-kuntest ta' riflessjonijiet fuq Guzeppi De Piro, jiswew kemm lili u kemm lilkom, mezz biex napprofondixxu r-realta' taghna ta' bnedmin, nezz biex nezaminaw ftit il-ghajxien tal-fid taghna kattolika li hi wirt dehen ta' gensna mezz biex naslu naghmlu gieh l-identita' taghna maghguna kif inhi permezz ta' art twelidna u t-trobbija nisranija. Hekk naslu nghixu hajjitna f'armonija ma' dak li ahna ahna: insara Maltin.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnjen, 13 ta' Lulju, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik… (2)

"Jiena ma hadtx gost, u kont se nghidlek biex nohorgu 'l barra". Din kienet ir-risposta ta' Alessandro lil martu Ursola. Ma kinux ilhom mizzewwgin, u siefru safra qabel jibdew l-hajja flimkien f'darhom fl-Imdina, Malta. Waqt li kienu l-Italja huma ddecidew li jattendu ghal ballu li raw irriklamat. Waslu u dahlu. Biss dak li raw u sabu quddiem wicchom malajr intebhu li ma kien jaghmel ebda unur lil hadd. Hargu min hemm u bdew triqthom lura lejn mnej kienu gew. Ursola xtaqet taf x'impressjoni kien ifforma zewgha dwar dik l-esperjenza qasira li kellhom fil-lokal tal-ballu. Ir-risposta li taha hi din ta' hawn fuq. Qatt izjed ma marru f'postijiet bhal dawk.

Alessandro u Ursola kienu ommu u missier Guzeppi De Piro. Il-fatt li semmejt diga' jurina li sa mil-bidu tal-hajja mizzewga taghhom huma kienu nies ta' l-affari taghhom, kemm f'imgibithom u wkoll fi twemminhom. Huma kellhom principji sodi, u dawn imdawlin mill-valuri tal-fidi nisranija li kienu jhaddnu. Dan sewa biex huma offrew pedament sod u ambjent san ghall-familja li rabbew: seba' subien u zewgt ibniet.

In-nobbilta' u l-unuri, il-ghana u l-istima li din il-familja ta' De Piro kienet imdawwra bihom, ma kienu qatt ta' zvantagg jew xi diffikuta' biex huma jghixu kif jixraq il-fidi taghhom. Dan, imbaghad, gie aktar ifinut maghgun sew mis-Sinjura Kika, kif kienu jsibu lil Usola De Piro.

Ghax hija kienet l-omm, allura halliet izjed impressjoni fuq uliedha. Zewgha ma ghex hajja twila. Dan, kompla kabbar l-importanza taghha rigward it-trobbija ta' dawk li ddependew minnha. Kienet mara ta' zelu kbir, ta' konvinzjoni, u dinamika. Allura l-ghejxien ta' twemminha kien fid-dieher. Minhabba f'hekk hi swiet ta' ezempju haj u bil-fatti. Allura, wiehed ma jistghagibx meta jkun jaf li tnejn minn uliedha spiccaw biex saru sacerdoti. Familja sana u b'fidi hajja ma tonqosx li ma tkun benniena ghall-vokazzjonijiet u barkiet tas-sema!

Mhux ta' b'xejn li t-trobbija bikrija ta' Guzeppi De Piro kienet moghnija b'sentimenti tassew religjuzi. Dan kellu jservi bhala bazi fl-iskoperta tas-sejha tieghu ghal qassis li hu wasal biex accetta u haddan bhala minsteru u xhieda.

Tant u hekk, li meta 'l quddiem huwa kien fl-istudju tieghu ghall-ordinazzjoni, fl-ittri lil ommu, hu kien jitkellem bil-miftuh. Maghha wasal biex qasam affarijiet li qatt ma qalhom lil hadd f'hajtu: la bil-kliem, lanqas bil-miktub. Lil ommu huwa zammha informata bil-progress spiritwali li kien ghaddej minnu. U dan baqa' jaghmlu sakemm gie ordnat minstru ta' Kristu fl-eta' ta' 24 sena.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnjen, 20 ta' Lulju, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik… (3)

Snin iz-zghozija swew biex Guzeppi De Piro jitharreg fl-edukazzjoni imtellettwali tieghu, jiskopri l-kwalitajiet li kellu, u jaghti l-ewwel servizz lil pajjizu.

Guzeppi kien student fil-Liceo, il-Belt. Tul I-hames snin li dam hawn hu were li kellu diversi kwalitajiet u kapacitajiet. It-talent tal-pittura spikka fer. Izda l-istudju l-iehor kellu jinghat aktar hin biex 'il quddiem hu jkun jista' jidhol l-Universita'.

Ukoll, il-porblemi ta' sahha li sikwit kien jiffaccja, l-ingagg tieghu ta' sentejn fil-Milizzja Maltija, u l-kors tal-ligi li beda fl-Universita' ta' Malta, ma tawh cans biex ikun jita' jizviluppa talenti u doni naturali li kien moghni bihom.

Barra dan, hu kien konxju minn hsieb profond iehor. Sa minn meta kellu 14-il sena hu beda jhossu mhajjar ghall-hajja ta' qassis. Dan il-hsieb ma nsieh qatt. Anzi kien sikwit ihewden fuqu.

Meta ddecieda li jtarraf xi haga lil missieru dwar dan, Alessandro kien pront hassarlu. Biss, aktar 'il quddiem, biex jippruvah, hajru jmur vjagg sa Firenze, l-Italja. Guzeppi hekk ghamel. Meta rega' lura lejn pajjizu, iz-zaghzugh Guzeppi tenna lil missieru l-istess kelmiet li kien qallu qabel: "Nixtieq insir qassis". Missieru baqa' dubjuz!

Ir-rapporti mil-Liceo, mill-Milizzja, u mill-Universita' jaqblu li fi mgibtu z-zaghzugh De Piro kien mill-ahjar. Kemm umanament u kemm spiritwalment Guzeppi wera li kien qed jibni karattru sod u san. Bhal kull zaghzugh iehor, huwa kein espost ghal kollox. Biss meta l-pedament hu tajjeb, u dan imhares minn fidi mibnija fuq konvinzjonijiet imghixa, kollox ighin biex la jintilef dan u wisq izjed li na qabadx triqat ohra li xejn ma jaghmlu gieh lil dak li jkun. Il-guvnott De Piro gie kemm il-darba wicc imb'wicc ma okkazjonijiet, biss hu ma laqaghhomx! Ghall-kuntrarju hu kompla jaghmel zvilupp fil-karattru tieghu tant li hadd qatt ma nstema' jgemgem minnu.

Tul il-kors tal-ligi sab ruhu jissielet mal-problema dwar x'kellu jkun il-futur tieghu. Xi hsibijiet baqghu jtambru f'mohhu. Sikwit kien isib ruhu qed itella' u jnizzel dwar dan. Deciz ma kienx. Allura nholqitlu problema.

Guzeppi kien jinsab f'salib it-toroq. Kellu ghazla x'jaghmel; ghazla rigward il-futur tieghu. Kienet ghazla li la seta' jahrab minnha, lanqas seta' jhalliha ghall-gejjieni. Din id-dilemma tieghu kienet bejn li jkompli l-istudju universitarju u jilhaq Avukat, jew li jibdel triqtu u jibda l-preparazzjonijiet ghal sacerdot.

L-idea li jsir qassis ma kinitx wahda gdida ghalih. Izda iss kien il-waqt lijaghmel din il-ghazla Kollox ghandu zmienu u waqtu. Ta' 21 sena kien altru opportun li hu jiddeciedi darba ghal dejjem. U hu hekk wasal biex ghamel. Iddecieda.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 27 ta' Lulju 1987.

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4

Tieghi Ghalik…(4)

Guzeppi ddecieda li jsir sacerdot. Dak li jitlaq l-istudju ghal avukat u jaqbad dak li seta' jwasslu ghall-ordinazzjoni presbiterli, ma kenitx ghazla hafifa. Qatt m'hu fil-fatt! Kulhadd ihossu indeciz quddiem ghazliet li fuqhom tkun trid tibni l-gejjieni kollu tieghek. L-incetezza ta' x'jista' jkun u x'ma jkunx ma tantx ighinuk biex thossok kalm u mohhok mistrieh. Iz-zaghzugh De Piro ma kien eccezzjoni.

Missieru kien wiehed mill-ostakli li ltaqa' maghhom. Ta missier li kien, ried jara lil ibnu jilhaq fis-socjeta', u li jkun kapaci jfendi ghal rasu. Bhal dejjem l-idea ta' sacerdot mixhut fil-qadi ta' sevizz b'xejn izda b'imhabba ghall-ohrajn - hafna drabi b'detriment ghalih innifsu - wisq izjed, minghajr tant sikurezza rigward il-ghixien, l-manteniment, u l-htiegiet umani l-ohrajn, ma tantx ihajruk biex taqbad din il-hajja. Biss, il-fidi ma kenitx nieqsa. U s-sacerdozju hu mibni, anzi hu frott ta' fidi vera.

Alessandro hassar lil ibnu Guzeppi u skoraggih milli jidhol is-Seminarju. Dan hu ghamlu dejjem bil-prudenza. B'hekk ghen lil ibnu jizen u jifli sew il-hsieb tieghu. Fil-fatt, wara l-mewt hesrem ta' missieru, Guzeppi rrifletta: "F'dik l-okkazjoni, kellna farag tant kbir b'mod li nghid, bla biza' li nizbalja, li l-konsolazzjoni li garrabna kienet akbar min-niket ta' l-isfortuna". Dan il-ghaliex it-tigrib tal-firda ta' min hu ghaziz bilfors li jgibek wicc imb'wicc mar-realta' umana. Guzeppi sab ruhu quddiem il-frugha tal-hajja mondana u l-farag spiritwali lihu biss eku ta' dak mistenni u etern.

Fis-Sajf tas-sena 1897, meta Alessandro ma kienx qed jara vokazzjoni f'ibnu Guzeppi, iz-zaghzugh fittex parir mill-konfessur tieghu. Dan ta' l-ahhar ghamillu l-kuragg. Il-mewt ta' missieru seviet ta' okkazzjoni lifiha hu gharbe sew lilu nnifsu. Izjed - marda gravihakkmet lil huh Berti f'dan l-istess zmien. Din kompliet ghenitu fil-hsibijiet profondi tieghu. Fil-fatt hu sab ruhu jassigura lilu nnifsu mill-gdid li hu kien imsejjah biex jaqdi lill-Mulej bhala qassis.

Hemm ragunijiet ohrajn li ghenuh biex jasal jiddeciedi. Huwa stess isemmihom u fil-fatt wasal biex kitibhom. Guzeppi deherlu li ebda hidam ohra ma kienet taqbel ghan-natural tieghu ghajr dik ta' sacerdot. Infatti huwa kien maqtugh ghalhekk. Emmen li din id-dedikazzjoni kienet tghinu biex ighix kuntent, u kellha tghinu ha jirbah l-intoppi tal-hajja. Iva, ma kien se jkun hieles mill-ghawg u l-hemm, izda kein zgur li Alla jghinu dejjem.

Huwa ried jinghata kollu kemm hu lill-Mulej. Dan xtaq jaghmlu bhal att ta' mhabba. Il-hajja konsagrata kellha tghin biex hu jissaffa min-nuqqasijiet tieghu u jimxi 'l quddiem fil-perfezzjoni u f'ghaqda shiha ma' Alla. It-triq tal-qdusija tghinek tifhem ahjar il-mewt, u fiha tara l-pont tal-persuna mal-hajja etena.

Kien qorob tmiem l-ewwel sena fl-istudju tal-ligi. L-ezamijiet univesitarji kienu qrib. Guzeppi ddecieda jaghmel novena lill-Madonna. Huwa talab lil Marija tghinu jasal jifhem x'ried Alla minnu.

Fit-8 ta' Mejju, 1898, nhar il-festa tal-Madonna ta' Pompej, huwa ffinalizza d-decizjoni tieghu. Iva, kien zgur x'ried. Triqtu kienet dik tas-sacerdozju.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 3 ta' Awissu, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4

Tieghi Ghalik…(5)

Kienet uzanza, fl-universita' ta' Malta, li nhar it-8 ta' Mejju kemm il-professuri kif ukoll l-istudenti jingabru fil-knisja tal-Gizwiti, il-Belt, u jaghmlu s-supplika lill-Madonna ta' Pompej. Kien waqt dan is-servizz liturgiku li z-zaghzugh Guzeppi De Piro, fis-sena 1898, ha d-decizjoni biex isir qassis.

Dak inhar, malli wasal id-dar, hu mar dritt igharraf lil ommu x;kien bi hsiebu jaghmel. Is-Sinjura Ursola ma hadithiex b'sorpriza din il-haga. Kienet tafu bizzejjed lil binha. U fiha huwa sab mhux biss persuna li tifhmu izda wkoll omm li nkoraggietu u li sahhitlu l-hsieb qaddis tieghu. Ghaliha din kienet barka ohra fuq il-familja taghha: binha Santinu, erba' snin akbar minn Guzeppi, kien ukoll ga qieghed jistudja u riesaq lejn l-ordinazzjoni presbiterali.

Imhabbet ommu tkattret izjed lejh, issa li hu kienh iddecieda li jsir qassis. Il-parir taghha u l-ftehim li flimkien waslu ghalih kien illu Guzeppi jibda mmedjatament l-istudju necessarju ghal dan il-ghan. Billi finanzi ma kenux problema, allura x-xewqa kienet li hu jmur Ruma.

Iz-zaghzugh De Piro avvicina lil zijuh, il-baruni Guzeppi De Piro, (dan inzerta li kien jismu l-istess bhalu) u talab minnu li jidher ghalih quddiem l-Arcisqof u jitlob f'ismau l-kunsens tieghu. Dan ta' l-ahhar malajr fittex iwettaq dan il-pjacir. Kien midhla tal-familja De Piro u allura kien jaf xi jsarrfu.

L-Arcisqof Pietru Pace, ferah bl-ahbar li Guzeppi wera x-xewqa li jsir sacerdot. U wkoll accetta bil-qalb kollha li jikteb lill-Kardinal Protettur Pampolla, u lir-rettur tal-kullegg Capranica biex jinstab post ghal dan l-istudent Malti.

Fost dak li huwa kiteb fl-ittra lir-rettur, insibuh ighid dan dwar Guzeppi: "Bil-qalb kollha naghti r-rakkomandazzjoni tieghi lil dan iz-zaghzugh ghaliex hu moghni b'kull don…"

"Hu zaghzugh ta' hajja tajba hafna. Ighix dejjem migbur f'daru fejn ma jarax hlief ezempji ta' hajja virtuza…"

"Waqt li jiena nirrikmandahulek, nizgurak li int tkun sodisfatt f'kollox b'dan iz-zaghzugh".

Guzeppi halla Malta nhar l-10 ta' Lulju. Il-vjagg ghall-Italja sar bil-bahar sa Sirakuza; u l-bqija bil-ferrovija sa Ruma. Hemmhekk hu sab jilqghuh uhud minn niesu. Izda dritt mar wera ruhu lir-rettur tal-kullegg u ftiehmu dwar x'arrangamenti kien mehtieg li jsiru.

Sakemm stenna biex jigi msejjah fil-kullegg u hemm jibda t-tahrig mehtieg, Guzeppi sab ruhu nkwetat mill-gdid minhabba f'sahhtu. Izda dan ma kienx se jtellfu mid-determinazzjoni li kellu dwar il-vokazzjoni. Tant li lil huh Gwido kitiblu hekk: "Dwar ix-xewqa tal-mama' li mmur ghand specjalista, ma ghandix hsieb iehor f'mohhi hlief li nidhol il-kullegg. Imbaghad wara li nkun f'posti, nahseb f'dan ukoll.

Il-jum li tant stenna fl-ahhar wasal. Nhar il-5 ta' Settembru, 1898 Guzeppi dahal ufficjalment fil-kullegg Capranica, f'Ruma: issa bhala seminarista. Hemm hu beda l-kors tal-filosofija fl-Universita' Gregoriana f'dik l-istess sena.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnjen, 10 t'Awissu, 1987.

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik…(6)

Is-seminarista De Piro kien beda l-kors ta' l-istudju tieghu ghas-sacerdozju. Dan iz-zaghzugh, issa kien ihossu li qieghed f'postu. Kien sab dak li xtaq. Il-ghan ta' hajtu kien fil-qrib. U l-prezenza tieghu fis-Seminarju Capranica, f'Ruma, kienet konsolazzjoni persunali li issa kien fejn ried u tant xtaq.

Is-sacerdozju mhux professjoni. Billi jkollok mohhok tajjeb, u taghmel il-kors necessarju u ggib id-diploma, ma jifssirx li int presbiter fil-veru sens tal-kelma. Wiehed iried japprofondixxi aktar ir-rieda tieghu, il-ghanijiet sincieri tieghu, u l-generozita' ta' dedikazzjoni bhal din.

Hu ministeru ta' fidi hajja u awtentika. Mela, qabel kollox, huma l-konvinzjonijiet religjuzi ta' dak li jkun li jiridu jkunu kunsidrati u mqeghdin f'perspettiva propja. Tipprepara ruhek lej il-presbiterat, allura, ifisser li titharreg aktar fil-ghixien tal-fidi tieghek milli semplicement tibbrilla fl-istudji akkademici necessarji. Wiehed m'ghandux jaqleb il-prijorita' ta' dawn.

Guzeppi De Piro ma waqax fi zball bhal dan: Anzi! It-trobbija li kien ha f'malta, art twelidu, flimkien ma' dik gewwa daru, ma naqsux li jkunu ta' pedament sod li, issa, gewwa s-seminarju, taw il-frott. L-art kienet ghammiela. L-atmosfera propja. Il-post kien Ruma, il-belt imqaddsa tal-Knisja Kattolika. Guzeppi ma setax ma jiffjorixxix.

Sena wara d-dhul tieghu f'Capranica, Guzeppi ghalaq 21 sena. Fi Frar ta' dik is-sena, f'ittra lil ommu, kiteb: "Ghada… jibda l-ewwel randan ghalija ghaliex, kif intom tafu, din is-sena jien obbligat ghas-sawm. Nittama li Alla jghinni nsum ir-randan kollu kemm hu".

Jewwilla kliem bhal dan ma jirriflettix l-ispirtwalita' tal-kittieb? U kliem tali huma rifless ta' l-interjorita' qaddisa - mumenti bhal dawn Guzeppi kien biss jaqsamhom ma' ommu l-ghaziza, li fiha huwa kompla jsib sapprot qaddis li ghinu jaghmel dejjem progress f'dak li emmen.

L-ewwel randan ghadda. Kienet esperjenza ta' cahda, izda, ghax maghmula fi spritu nisrani, allura swiet ta' okkazjoni li fiha Guzeppi akkwista grazzji sopranaturali. HU ha proponiment li jsum mill-gdid ir-randan kollu fis-sena ta' wara. Hekk kiteb lil ommu fi Frar 1900: "Illum hija t-tieni gurnata tat-tieni randan tieghi. Nittama li din id-darba wkoll, l-istess bhas-sena l-ohra, inkun nista' nsumu kollu kemm hu".

Umilta'

Aktar ma z-zmien ghadda, u beda joqrob lejn l-ordinazzjoni, lawguri mill-familjari tieghu zdiedu. Guzeppi ma kienx moghmi bil-ftahir tad-dinja. Lanqas ma fittex unuri jew poszizzjonijie ta' gieh. Li ried dan huwa kellu x'jaqilghu; iben familja nobbli, tat-tajjeb, edukat f'istituzzjonijiet gholja, u issa jistudja ghas-sacerdozju fl-Universita' Gregorjana, gewwa Ruma. Huwa kien jaf tajjeb li l-umilta' hija wiehed mill-akbar virtujiet tal-fidi. Anzi, hija l-bazi ta' kull qdusija u fedelta' lejn twemminek. Guzeppi ghalilha tieghu, u bhal dejjem rawwme u ghasses fih din il-virtu'.

Hekk kiteb lil ohtu l-kbira, li ghal xi zmien bdiet titfaghlu xi awguri ta' hajja ta' successi: "Nosserva lil Terezina biex ma toqghodx taghmilli certi awguri b'tant serjeta'. Hemm awgurju li jien naccetta bil-qalb. Dan huwa li jien naghraf tajjeb ir-rieda ta' Alla, u naghmilha b'mod perfett. Dan ghalija jkun bizzejjed".

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 17 ta' Awissu, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4

Tieghi Ghalik…(7)

Il-hemm tal-hajja jigi lil kulhadd. Izda huwa hawn jen in-nisrani veru juri xi jsarraf. It tigrib tal-hajja joffri affront ghal dak li wiehed jemmen u jittama fih. Is-Seminarista De Piro kellu tieghu wkoll. Bhal kull haddiehor, hu ma kien eccezzjoni.

Il-mewt ta' missieru kienet ghadha esperjenza riska. Ghall-familja De Piro l-firda kienet akbar il-ghaliex Alessandro miet michud mill-konfort ta' l-gheziez tieghu, u kien ha lahhar nifs ta' hajtu barra minn pajjizu. Haga li Guzeppi ghamel, mghejjun minn wiehed minn hutu, kienet li hekk kif kien l-Italja ha hsieb li fdal missieru jintbaghtu lejn Malta. Din kienet ix-xewqa tal-familja kollha. Alessandro ndifen mill-gdid fil-qabar tal-familja gewwa l-Qrendi.

Ghall-Milied tas-sena 1898 kiteb hekk lil ommu: "Lejn Malta ma jiena ser nibghat awguri lil hadd hlief lilek, billi ghandu jsir it-trasport tal-fdal ta' missieri". Dan fisser li n-niket tal-mewt gie mill-gdid imqajjem u l-gerha tkabbret.

Il-kaz ta' huh Berti kien daqqa ta' harta ohra ghall-familja De Piro, u prova ohra. Fis-sena 1899 dan gie mahkum minn marda gravi. Is-seminarista Guzeppi fittiex iqawwi qalb ommu u hutu: "Li wiehed igerger, xejn ma hi haga tajba; immanahseb li, jekk noffru l-biki taghna lill-Mulej biex inpattu ghal dnubietna, ikolln merti tal-kobor bla tarf. Hu naturali mill-izjed li wiehed jibki meta jkollu qalbu maqsuma bin-niket. ghalhekk, meta Alla jippermetti li nbatu, naghmlu tezor ghalina minn dan l-istess niket."

Berti miet fi zmien qasir. Hu kien ta' 22 sena. Minn Ruma waslu kliem ta' farag u moghdrija: "Minn fost huti kollha, ghaziza ommi, jiena hu l-inqas wiehed li nista' nsabbrek…"

"Jidher tajjeb li Alla u l-Vergni Marija ma nsewniex ghaliex joffrulna ta' sikwit xi cirkustanzi biex inkabbru dejjem izjed it-tama taghna fihom. Dwar Berti, nistghu nghidu bla ma nizbaljaw li hu jinsab ahjar mina ghaliex qieghed flimkien ma' erwieh tajbin ohrajn li hallewna fiz-zminijiet ta' qabel…"

"Fl-ittra li (Berti) kitibli fid-9 ta' dan ix-xahar ta' Mejju (tas-sena ta' qabel) fost l-ohrajn wassalli taghrif sabih u li bih sabbarni dwar il-gurnata tat-8 ta' Mejju, fil-Knisja tal-Gizwiti. Hu fisser ruhu b'dawn il-kelmiet precizi: "Illum, nistghu nghidu bla ma nizbaljaw li t-8 ta' Mejju saret il-gurnata l-aktar devota tas-sena".

Minn dawn il-kelmiet biss u minghajr ma thares lejn affarijiet ohrajn, jiena nara kemm fil-qalb tieghu kellu mhabba kbira lejn il-Madonna ta' Pompej. Jiena nara wkoll tajjeb kemm, f'dik il-gurnata, talab bil-herqa li jaqla' grazzja minghand il-Madonna. Imbaghad minn din id-disgrazzja li gratilna, jidher tajjeb kemm il-Madonna laqghet is-supplika tieghu tat-8 ta' Mejju. Qabel ma hu seta' jirringrazzjaha bin-novena tas-soltu Hi gabritu u sehbitu maghha fil-genna li hi d-don whadien li lina jista' jinghatalna….

"Is-sena l-ohra, l-istess Vergni Mbierka offriet lili lill-Iben Divin taghha fuq din l-art. U din is-sena, waqt li qabdet lil Berti minn idejh, il-Madonna dahhlitu fil-genna."

Xahrejn wara Guzeppi nnifsu sab ruhu jbati minn marda fi grizmejh.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 24 ta' Awissu, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik… (8)

Ostaklu li rrenda lil Guzeppi De Piro limitat milli jaghmel, aktar 'il quddiem progress fl-istudju tieghu, kien il-mard. Anzi, dan il-fattur kellu jibqa' jitturmentah sa l-ahhar u kien il-kawza li hajtu ntemmet hesrem.

Sa minn qabel halla Malta biex imur Ruma u jidhol is-seminarju, diga' kien hemm xi indikazzjonijiet ta' mard. Issa li kien l-Italja, huwa seta' jfittex kura ahjar. Dan li fittex ghamel. Biss ma halla qatt li l-giri 'l hawn u 'l hinn, minn tabib ghal ghand l-iehor u, il-hin mehieg biex tinghatalu l-attenzjoni necessarja, jkunu ta' tfixkil fl-istudju tieghu. Mhux ta' xejn li ommu kienet tishaq bis-shih mieghu dwar dan. Fl-ittri ta' bejniethom dan kien sugget li trattaw diversi drabi.

Fl-1899, sentejn biss wara li kien ilu fil-Kullegg Capranica, Guzeppi marad be grizmejh. L-infjammazjoni kienet qed tohloqlu diffikulta' biex jitkellem u, kienet kawza ta' ugiegh. Is-seminarista De Piro fittex imur ghand tobba u specjalisti apposta. "Diga' nort ghandu (il-Professur Egidi) erba darbiet; it-tieni darba haraqli grizmejja bin-nar; u dan nahseb li rimedju radikali. Bil-ghajnuna ta' Alla, nittama li nasal ghall-fejqan".

Guzeppi kien imqarraq. Il-kura mehtiega kellha titkompla ghalhafna zmien wara. Hadet is-snin. Minhabba f'hekk hu sab ruhu b'impediment fiziku. Biss, izjed minn hekk, dan gieghlu jsofri ta' kultant umiljazzjonijiet shah.

Sena wara li nduna bil-problema ta' gerzumtu, Guzeppi rcieva xokk iehor. It-tabib tieghu tarrafli li hu kien intikeb mill-marda tat-tuberkolozi (jew kif ahjar maghrufa fostna l-Maltin it-T.B., marda tas-sider, it-tizi). Dan kompla pogga lis-seminrista De Piro f'sitwazzjoni mbarazzanti. L-istudju, l-ordinazzjoni, u l-ministeru li hu tant xtaq jezercita kienu issa lkoll kundizzjonati mill-mod ta' kif jinfexx il-mard tieghu jew mis-success tal-kura li hu fittex jiehu. Sab ruhu f'dilemma. Hawn, mill-gdid, bhal fl-imghoddi, fittex jirrikorri lejn Alla u l-Madonna. S'intendi ma naqasx li jiftah qalbu ma' ommu l-ghaziza, mal-konfessur tieghu, ma' shabu u ohrajn li minn ghandhom talab konsolazzjoni jew parir.

Fejn seta' lil ommu ma tant urieha bl-inkwiet tieghu. U, allura, kien hafna meqjus fi kliemu. Tant li mhux dejjem qal kull ma xtaq. L-interess fl-ohrajn u l-gid taghhom kienu ghalih izjed importanti minn dak tieghu. Kien lest li jiccahhad mill-konfort li kien mehtieg minnu hu biex ma jghabbix lil haddiehor bil-hemm tieghu wkoll.

F'Dicembru 1900 kiteb hekk lil ommu: "Toqghod tinkwieta xejn fuqi. Izda itlob ghalija lill-Madonna ta' Pompej u anki lil Sant'Anjeze, il-patruna tieghu bhal studen tal-Capranica. Jien li din il-qaddisa qieghed nitlobha biex tfejjaqni minn dan il-katarru qabel il-festa taghha li tahbat fil-21 ta' Jannar. Sadattant, il-Hamis li ghadda, jien mort ghand l-ispecjalista, u dan ikkurani; ghandi f'mohhi li nibqa' mmur ghandu".

Waqt li z-zmien baqa' ghaddej u Guzeppi mex 'l quddiem fl-istudju tieghu, dan iz-zaghzugh aktar sab ruhu jithasseb. Sahansitra spicca biex beda jiddubita jekk din kenitx ir-rieda ta' Alla jew le. Kien jinsab bejn haltejn. Ta' l-iskantament hu li, ghalkemm De Piro kien ighid x'mard kellu, biss qatt m'ghaggibha jew wera x'ugieh kien qieghed ibati.

Dan hu accettah minn id il-Mulej. Izda dak li ma qalx dwaru, intwera f'kemm kien bniedem responsabbli mhux biss spiritwalment izda wkoll umanament meta, per ezempju, kiteb hekk lil ommu: "Lili ddispjacieni li sirt naf li int ma kontx tajba, u ghadek s'issa ma tiflahx. Ghaziza ommi, oqghod daqxejn attenta u hu hsieb sewwa tieghek innifsek. Meta thoss il-bzonn li tistrieh, tahseb f'xejn izjed u strieh minghajr ebda skruplu. Jekk timrad int, timrad il-familja kollha. Ghalhekk, hu hsieb seww tieghek innifsek, u dan ghandu jitqies bhala wiehed mid-drittijiet tieghek".

Il-mard xejn sabih li attakkah, holoqlu biza' kbir. U dan bir-ragun. Huwa ra li dan sta' jtellfu kollox, kull ma holom u emmen fih. Mhux ta' xejn li sab ruhu jissara ma' konfuzzjoni ta' hsibijiet. Guzeppi kien jinsab f'dilemma vokazzjonali.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 31 ta' Awissu, 1987.

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik…(9)

"Madanakollu, ghaziz Guzeppi, bil-kunfidenza kollha, inkellmek b'mod car. Meta kont hawn, int tajtni l-impressjoni li fil-fantasija tieghek qed tithasseb xi ftit izzejjed. Jew, biex inkellmek ahjar: int tinsab imbezza'. Fil-fatt jiena ma nimmaginax li ghandek ghalfejn tithasseb daqshekk. Hsibijiet zejda jaslu biex imarrduk tassew. Aghmel il-qalb lilek innifsek, u gib ruhek skond l-istint naturali tieghek li jghidlek biex tkun ferriehi. Fittex fiex tehda".

Il-konfuzjoni li holoqlu l-mard, specjalment il-marda tas-sider li kien mahsus biha, kienet reali ferm. Il-lotta bejn it-theddida fizika tal-mewt u l-fatt li spiritwalment ma jaslax jaghti lil Mulej xejn fil-konkret b'hajtu, kienet wahda krudila. Bhal kull seminrarista iehor huwa fittex il-parir ta' sacerdoti ohrajn, u l-aktar mill-konfessur tieghu.

Sacerdot habib tieghu u tal-familja, kien dik il-habta fi Sqallija. Guzeppi De Piro rrikorra ghandu. Din ta' hawn fuq hi parti minn ittra li nkitbet mill-Gizwita, Patri Vincenz Sammut u ntbaghtet lil De Piro. X'intqal f'din l-ittra jixhet dawl dwar kemm kienet akuta d-dilemma li fiha sab ruhu s-seminarista De Piro.

Kif intqal, Guzeppi ra li l-pjani tieghu kif ipprincipjahom hu dehru jaqghu kollha u jisfghu fix-xejn. Il-biza li hakmu gieghlu jiddubbita mit-triq li kien iddecieda li jaqbad. Il-vaganzi li ha bi skop li jiehu sahhtu mill-gdid swewlu biex waqa' f'tensjoni kbira. Dan kien hekk minhabba l-preokkupazzjonijiet li qabduh dwar hekk.

Patri Sammut gharaf jifhem dan u uzjed: "Int qieghed tghidli li ghadek ma ddecidejt xejn! Imma int trid tiddeciedi hekk malajr? Ghaziz tieghi hu daqxejn pacenzja". Guzeppi kien wasal jiddeciedi li ma jirritornax lura lejn Ruma; minflok hu jkun f'Malta fejn ikompli l-istudju tieghu u jqaddes hemm. Imbaghad seta' joffri l-ghajnuna tieghu lill-Istitut ta' San Guzepp. Il-Gizwita gibidlu din l-attenzjoni: "L-ewwelnett, mur ghand tabib tajjeb, kif kont fissirtlek meta kont hawn. Dan hu punt fundamentali u minnu jiddependi li l-kumplament kollu: jigifieri jekk tmurx Ruma, jekk tiffrekwentax l-iskejjel ta' San Duminku, u jekk tinghaqadx ma' dawk iz-zewg qassisin tal-Hamrun, u tant affarijeti ohrajn. "Kollox jiddependi mill-fatt li int tkun taf taghmel ghazla tajba wara li tiehu l-parir tat-tabib. Dan ifisser li int ghandek thaddem mohhok skon demm hu mehtieg biex, lid-dikjarazzjonijiet tat-tabib (li huma dejjem pessimisti), tizinhom daqs kemm ikun haqqhom…."

Fis-sincerita' tieghu Guzeppi esprima ruhu li kien lest jiehu kollox minn id Alla. Il-atri ghaqli fehem tajjeb li din ir-rassenjazzjoni facilment setghet kienet rizultat ta' l-iskuraggiment li kien hakmu. Allura, kienet sitwazzjoni li holqot fih attitutdni falza li la kienet ta' ebda gid ghalih, wisq izjed ghall-hajja spirtiwali tieghu. F';din l-istess ittra huwa fittex izid ighidlu u jiktiblu: "Int qieghed tghidli li lest ghal kollox; ghal kull sagrificcju li l-Mulej jitlob minghandek. Taghmel tajjeb li tkun hekk. imma din ir-rabta mar-rieda t'Alla ma ghandhiex tkun l-effett ta' hafna hsibijiet li, ftit jew wisq, ikun koroh. Ftehimna tajjeb? Malli tkun taf il-verdett tat-tabib, gharrafni bih, ghax forsi nkun nista' naghtik xi dawl".

Sakemm kien boghod mis-seminarju jiehu btala mehtiega ghal sahhtu, Guzeppi zamm korrispondenza mar-rettur. Dan kien jaf dwar s-sitwazzjoni prekarja tas-seminarista. Hekk inkoraggih f'ittra li kitiblu: "Bla dubju ta' xejn, int ghandek taghmel hiltek b'attenzjoni li mataqtax minn kura ta' bal waqfien halli twarrab dan l-iskomdi gravi li dan l-ahhar habbtek. Jekk ma tfiqx, ma tistax tintefa' bis-serjeta' fuq l-istudju, li tant hu mehtieg. Nittama li l-fiducja li int ghandek fil-Madonna salvak. Jalla tkun tista' tohrog minn dak l-istat ta' incertezza ghaz-zmien li gej. ftakar li lpincertezza hi l-aghar haga. Iva, nafdaw fl-omm tant helwa taghna bit-tama li fil-mizerja taghna, tit qanqal lejna biex thenn ghalina; Hi ghandha qawwa tant kbira quddiem Alla".

Fil-fatt beda jidher li, wara l-ewwel attakki li gewlu, uspecjalment minhabba l-marda tas-sider (din kienet l-aktar serja), Guzeppi beda gej ghall-ahjar. Sahhtu tjiebet. Ha r-ruh. Mill-gdid deher li kollox rega' ghal li kien qabel. Ghalkemm il-kura baqghet sejra, izda issa s-seminarista De Piro bhal deher li kien ikkalma u heles mid-diffikultajiet li kien nholqulu u li tant tawh gewwa. Ir-rittmu ta' l-istudju rega nqabad mill-gdid. Il-hajja fis-seminarju kien wahda normali. U l-possibilta' li jigi ordnat fi zmien sentejun xeghlitu b'kuragg gdid u bi premura kbira. Alla ma jinsiex lil tieghu. Fil-kas ta' Guzeppi dan ma naqasx.

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn, 7 ta' Settembru, 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4.

Tieghi Ghalik…(10)

Iva, ghal Guzeppi kien possibli li jigi ordnat presbiteru; u dan avolja kien ghadu ma spiccax il-kors ta' l-istudji kollha. Fil-fatt din kienet uzanza fis-seminarju Capranica li wiehed seta' jitlob il-permessi mehtiega sabiex jithalla jordna u, imbaghad ikompli l-kors. Dan kien possibli, wisq izjed, meta jinqala' kaz jen kawza accidentali setghet teqred kull cans li l-kandidat jilhaq il-ghan tieghu.

De Piro kellu dan il-kaz. Il-marda tas-sider setghet tohloqlu mpediment u ma jithalliex jitla' t-tarag ta' l-artal. wiehed qatt ma seta' jghid kif jaghtuk l-attakki ta' din il-marda u b'liema intensita'. Kien possibli li tigih fazi qawwija u intensa u l-povru seminarista kien jigi gudikat li minhabba sahhtu ma setax jithalla milli jkompli fi triqtu lejn l-ordinazzjoni. Guzeppi, ghalhekk kien jinhtieglu d-dispensa mill-Isqof tieghu.

L-Arcisqof Pietru Pace ta' Malta kien il-persuna pricipali f;din il-haga. Kien dak li jholl u jorbot. Huwa kien jinzamm imgharraf sew dwar Guzeppi. Mis-seminarju ma naqsux li jintbaghtu rapporti dwar il-progress tieghu kemm fl-istudji kif ukoll fl-andament ta' hajja li tixraq lil seminarista li qieghed jithejja ghas-sacerdozju. Guzeppi nnifsu ma naqasx li jzomm kuntatt ma l-Arcisqof tieghu. Tant li, l-vigarju ta' Kristu f'Malta, kien dejjem dispost li jghin u jemxxi 'l quddiem lil dan is-seminarista.

L-ewwel ittra dimissorjali waslet Ruma f'Jannar 1901. Guzeppi kellu l-barka ta' l-Arcisqof biex jista' jigi ordnat Suddjaknu. Biss, qabel dan kien hemm affarijet ohrajn x'jitlestew. "Qabel l-ordinazzjoni, irrid nghaddi nill-ezami fil-Vigarjat. ghalhekk, itlob ghalija sabiex inkun nista' nipprepara ruhi tajjeb. L-affarijiet jigu wahda war l-ohra, u dejjem nahseb l-izjed fuq l-ewwel haga li tkun tmiss. Issa, l-ewwel ma jkolli hu l-ezami; imbaghad, l-irtir, u wara, l-Ordinazzjoni." Fi Frar hu sar Suddjaknu. L-ewwel pass importanti lej il-presbiterat kien intlahaq.

L-ezamijiet kienu dejjem tensjoni ghalih. Huwa qatt ma ntefah bl-intelligenza tieghu. Izda izjed minn kull haga ohra, il-mard li kellu kien il-kawza pricipali tellfu hafna hin u energija prezzjuza biex seta' jiddedika ruhu sew ghall-istudju. "Fl-intelligenza m'ghandi xejn specjali. S'issa mexxejt mhux hazin… L-ezami ghall-bacellerat mar xi ftit hazin. Minn tliet ezamijiet, fi tnejn bilkemm ghaddejt. ghalhekk, jekk nahseb ftit x'niswa u ngib quddiem ghajnejja t-toqol ta' l-ezamijiet, ilkolli nghid li ftit ghandi cans niehu gradi ohrajn".

Ittra ohra dimissorjali harge mill-Kurja ta' Malta. U Guzeppi De Piro nghata d-Djakonat. Dan kien f'Dicembru 1901. Ohtu Terezina kitbitlu hekk: "Nifrahlek ghall-pass kbir li ghamilt 'il quddiem fit-triq ta' minsteru tant gholi…. Int l-farag tal-mama' u taghna lkoll". Sacerdot Malti awguralu b'dan il-mod: "Nawguralek li tahdem hafna fil-ghalqa li l-Mulej ghad joghgbu jqieghedek fiha".

Issa kien baqa' biss targa ohra. Flimkien ma' ohrajn huwa ghamel l-irtir tat-thejjija. Imbaghad, nhar is-Sibt, 15 ta' Marzu, 1902 Guzeppi gie ordnat sacerdot. Dan sehh fil-Bazilika ta' San Gwann Lateran. L-ghada huwa qaddes l-ewwel quddiesa tieghu fil-kappella tal-Kullegg Capranica. Ftit jiem wara huwa kien Malta fejn flimkien ma' niesu u hbiebu ccelebra l-quddiesa solenni. Kien nhar il-Ghid il-Kbir.

Dun Guzepp rega' lura lejn Ruma. Hemm spicca l-istudju tieghu. Minhabba l-problema tal-mard huwa qata' jiesu li jkompli studji aktar gholjin. Il-hsieb tieghu kien li mill-gdid jinzel Malta u bida l-hidma pastorali tieghu.

Fl-arkivju tal-Capranica thalliet miktuba, fost ohrajn, din in-nota dwaru: "Guzeppi De Piro min-natura tieghu hu mixhut biex jahfer dejjem. Hu twajjeb hafna. It-tifkira li halla f'dan il-kullegg hi ghaziza hafna".

_________________________________________________________________________

Il-Hajja

It-Tnejn 14 ta' Settembru 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

Pg. 4

Tieghi Ghalik…(11)

Dun Guzepp De Piro rega' lura lejn Malta lejn tmiem Lulju tas-sena 1902. Biss, din kienet mawra ohra - zmien biex jipprepara ruhu halli jitlaq lejn l-Izvizzera.

Ghat-tieni darba hu gie milqut mit-tuberkolosi. Il-marda tas-sider hakmitu b'mod gravi. Hu kien jinhtieg kura specjali u mmdejata. Id-decizjoni kienet li hu jmur f'dar tal-kura sanatorju gewwa l-Isvizzera. L-arja tajba qalb il-muntanji ta' dan il-pajjiz kellha tghin biex hu jiera' jiehu sahhtu.

Ghalkemm kuntent li kien gie ordnat sacerdot, Guzeppi ra li l-pjani kollha tieghu ghall-futur issa kienu ccajpru ghal kollox. Ma kien possibbli ghalih li jkompli aktar studju akkademiku. Lanqas biss ma rnexxielu jispicca l-kors tat-teologija! Hu ccahhad minn kull aspirazzjoni ta' lawriji kemm fit-telogija u kemm fil-ligi kanonika. Ir-rassenja ruhu ghar-rieda ta' Alla. "Il-Mulej jhares lejn ir-rieda tajba tieghi".

Il-qaghda tieghu fl-Izvizzera bdiet taghti rizultati njuraggjanti. Il-kura hadet it-tul, biss il-progress f'sahhtu u fil-fejqan tal-marda li kellu kien kontinwu. Dan rega' mela lil Guzeppi b'tamiet qawwijin. Fil-fatt, waqt li qabel hu kien immagin li Alla kellu mnejn li ma riedx innu dak li hu kien jixtieq, issa l-progetti ta' l-imghoddi regghu feggew mill-gdid. Kiteb hekk fid-djarju tieghu: " Waqt iz-zmien tal-kura, jiena b'ghozza bqajt marbut ma' l-ideat li kelli fl-imghoddi. Qalb is-silg ta' l-Alpi, u tant imbieghed mill-pajjiz fejn lil dawk l-ideat xtaqt inqieghdhom fil-prattika, lil ma kienx baqaghli hlief mezz wiehed. Kien fadalli biss it-talb, li qistu bhala l-aqwa habib. ghalhekk jiena tlabt u tlabt fuq li tlabt".

Il-kura tieghu hadet it-tul, sena u nofs. Izda swietlu biex hu halla l-Isvizzera mfejjaq ghal kollox. F'Marzu tal-1904 wasal lura Malta. Izda, biex ma jitlifx dak li kien akkwista rigward sahhtu, hu mar ighix fid-dar li l-familja De Piro kellha fil-Qrendi.

Sakemm kien hawn hu ma ntelaqx. Anqas ma qaghad jistenna li l-okkazjonijiet jipprezentaw ruhhom wahedhom. Hu fittex li sakemm idum hemm jinxtehet fil-qadi ta' dmiru bhal sacerdot.

Kien iqaddes ta' kuljum, iqarar u jghin kif jista f'dak li jkun mehtieg madwar il-knisja. Sar il-qassis ta' kulhadd. Ghalkemm ta' demm nobbli, hu kien dhuli hafna. Il-hlewwa tieghu gibdet qalb kulhadd. Hadd ma kien isibh bi tqila li jersaq lejh kemm biex ikellmu, jew ghal xi parir, jew biex jaqsam cajta mieghu. kellu hin ghal kullo min ifttxu. haga li kien jaghmel sikwit kienet li jithallat mal-bdiewa fl-eghlieqi taghhom. Hu gharaf jinzel ghall-livell ta' kulhadd u ghamel gid kbir.

Il-priedk tieghu kienu pastorali u prattici. Tkellem dejjme b'mod semplici biex seta' jifhmu kulhadd. Izjed mill fetah fommu, hu kien hekk bniedem ta' gabra u ta' talb li mgibtu kienet ezempju haj ta' veru nisrani u ta' bniedem ta' Alla. Il-poplu tal-Qrendi fehma tajjeb dan f'Guzeppi De Piro. U drawh meta ta' kuljum, wara li jispicca mill-quddies teighu, hu kien jerhilha lejn il-wied jimxi u jghid ir-ruzarju.

Hu dahal sewwa fil-hajja tal-Parrocca. Barra l-pastorali hu sab hin ighin f'attivitajiet ohrajn. Lahaq il-prokuratur tal-fratellanza tal-Madonna tac-Cintura. Kien ifittex jorganizza l-festa taghha, ibid xi bandu ddoqq, u lil dawk li jkunu ghenu u stinkaw huwa kien jittrattahom f'daru stess.

_________________________________________________________________________

"Malta Cross"

NSW Australia

Il-Hamis, 29 ta' Ottubru 1987

Fr. Saviour Sammut MSSP

L-M.S.S.P. FERHANA

Nhar il-Hadd l-1 ta' Novembru 1987, ghandu jigi noqri fil-knejjes kollha ta' Malta u Ghawdex id-Digriet li bih l-Arcisqof Guzeeppi Mercieca jawtorizza lil prokuratur, li f'idejh ghandu l-kawza ta' Monsinjur Guzeppi De Piro - biex dan isir qaddis - biex issa jressaq l-istudju dwar hajjet De Piro b'mod formali. Pass bhal dan ifisser li l-awtoritajiet ekklesjastici bdew jagharfu li dal-bniedem kien tassew mimli b'Alla u b'imhabbtu.

Guzeppi De Piro kien sacerdto djocesan. fil-qadi tal-minsterju tieghu presbiterali huwa qed lil Knisja b'hafna manjieri. Izda l-aqwa kien li hu wettaq dmiru b'sens ta' dover u dejjem skond ir-rieda t'Alla.

Il-Mulej were kemm Monsinjur De Piro kien sacerdot ghal qalbu meta qanqlu biex permezz tieghu Hu ta' bidu lis-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Il-membri religjuzi ta' din is-Socjeta' huma llum xhieda hajja tal-qdusija tal-fundatur taghhom.

Ghal dawn l-ahhar snis saru sforzi kbar biex titlesta l-haja ta' Mons. G. De Piro u tohrog f'idejn il-poplu. Din hi ktieb miftu biex wiehed jasal jaghraf tant elementi ta' qdusija f'dan is-sacerdot Malti. U bhal hafna ohrajna hu wkoll ghamel gieh lil Knisja Maltija. Id-digriet ta' Monsinjur Arcisqof hu targa ohra 'l quddiem biex dan iben dehen il-Knisja kattolika jiehu l-post li jixraqlu fuq l-artali taghna.

Hekk huwa jkompli jkun ghalina ezempju biex nimitawh fl-ghixien tal-fidi taghna.

Ifirhu maghna w itolbu bhalna biex il-Knisja Maltija, fi ftit snin ohra, ikollha gawra ohra ta' qdusija.

Min irid santi bit-talba, bil-Malti jew bl-Ingliz, iktbulna jew cemplulna fid-djar taghna fl-Awstralja, jew dirett Malta:- St. Agata, Rabat Malta.

Lil Guzeppi De Piro issa wiehed jista' jitolbu l-intereccessjoni tieghu quddiem Alla. Il-grazzji maqlugha, jekk joghgobkom, infurmawna bihom. Grazzi, u nitlob dejjem lil Alla ha jberikkom.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 31 ta' Ottubru, 1987.

Adrian Caruana Colombo, Kancellier Tribunal Ekklezjastiku

Pg. 1.

Editt dwar il-bidu tal-Kawza ta' Beatifikazzjoni ta' Mons. G. De Piro.

Il-Knisja ta' Malta trodd hajr lil Alla ghaliex fi hdan il-kleru djociesan dejjem kien hemm numru sabih ta' sacerdoti zelanti li ispirati mill-valuri nsar bil-hajja u l-hidma taghhom taw kontribut siewi f'diversi oqsma ta' l-apostolat u hadmu bis-shih ghall-gid tal-poplu. Fost dawn ta min isemmi lil Monsinjur Guzeppi De Piro li jista' jigi prezentat bhala mudell ta' sacerdot ghall-kleru djocesan u ispirazzjoni qawwija ghall-insara ta' zminijietna.

Bhala sacerdot inghata totalment ghas-servizz tad-djocesi. Ghalkemm sinjur mill-familja, sa minn eta' bikrija hass li ghandu jghin lill-fqar u l-iltiema ta' pajjizna u jghix hajja distakkkata mill-gid materjali. Ta hinu, sahhtu u gidu ghad-divesi istituti ta' karita' li kien responsabbli ghalihom sa jum mewtu. Kull fejn u meta seta', imqanqal minn patrijottizmu sincier u genwin qeda lil pajjizu u ghen biex tinbena l-ghaqda u tinkiseb il-paci fost il-Maltin. Fuq kollox kellu mhabba specjali lejn il-missjonijiet tal-Knisja u x-xewqa tieghu kienet li Malta wkoll ikollha ordni religjuz li jkun moghti ghall-hidma missjunarja. Kien ghalhekk li hu waqqaf is-socjeta' religjuza li llum hija maghrufa bhala s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl u li l-membri taghha jinsabu jahdmu wkoll fl-Awstralja, il-Kanada, l-Istati Uniti ta' l-Amerika, il-Peru u l-Pakistan.

Mitlubin mill-Postulatru tal-Kawza tal-Beatifikazzjoni u Kanonizzazzjoni ta' l-istes Monsinjur De Piro biex jinghata bidu ghal din il-Kawza, skond in-Normi tas-Sagra Kongregazzjoni tal-Qaddisin qed nippubblikaw dan l-Editt biex nitolbu lil kull min ghadnu xi kitba ta' Monsinjur De Piro jghaddiha fil-Kancellerija tat-Tribunal Mertropolitan fil-Kurja Arciveskovili, il-Belt. B'kitba nifhmu mhux biss dawk stampati izda wkoll manuskritti, id-djarji, ittri u kull kitba ohra privata ta' dan il-Qaddej ta' Alla. Dawk li jixtiequ li jzommu l-original jistghu jipprezentaw kopja li, wara li tkun verifikata ma' l-original, tigi awtentikata mill-Kancellier ta' l-istess Tribunal.

Nordnaw li dan l-Editt jigi mwahhal fil-bieb tal-Kurja ghal xahrejn, jinqara fil-knejjes kollha l-Hadd, l-1 ta' Novembru u jigi pubblikat fil-Bullettin ta' l-Arcidjocesi.

Moghti mill-Kurja Taghna fil-Furjana, illum, 23 ta' Ottubru, 1987.

_________________________________________________________________________

Il-Mument

Il-Hadd, 1 ta' Novembru, 1987

Fr. Norbert Bonavia M.S.S.P.

Pg,. 14

Mons. Guzeppi De Piro

Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Malta hi zghira u rizorsi materjali ma ghandhiex. Lid-dinja ftit swejnielha minndan il-lat. Biss jekk inharsu mil-lat intellettwali, Malta kellha nies li ghamlu l-gid f'pajjizna u anki fid-dinja.

Nistghu nsemmu mies recetni bhal Prof. Preziosi u Prof. Patri Zarb O.P., Dr. Parado, Dr. Debono u ohrajn li barra li taw serivizz lill-Maltin swew ta' gid bil-hidma jew bil-kitba barra minn Malta. Ma dawn nistghu nsemmu niews Maltin ohra li mhux ta' min jinsihom ghalkemm ilhom li twieldu. Fosthom insibu lil Mons. Guzeppi De Piro. Dan il-bniedem fi zmien qasir ta' sitta u hamsin sena irnexxielu jaghmel hafna gid.

Mons. De Piro twieled fl-Imdina fit-2 ta' Novembru 1877. Ma kienx ghal qassis meta kien zghir. Kien diga' beda kors ghal avukat meta ddecieda li jrid jaqdi lil Alla mill-qrib.

Meta kien qed jistudja Ruma kellu cans jibda jahdem fid-diplomazija, imm kif halla miktub fid-djarju tieghu, din ma kenitx ix-xewqa tieghu. Veru li kien iben ta' familja nobbli u sinjura, biss minghand ommu u missieru hu tghallem x'inhi l-aqwa haga.

Ommu kienet thobb tghallem b'xejn ir-rakkmu tad-deheb u fuq l-ezempju ta' ommu intefa' b'ruhu u b'gismu mal-fqar u ma l-iltiema. Hu kellu taht idejh hames istituti ta' l-orfni mmexxija mill-Knisja. Dawn l-istituti hadulu sahhtu u flusu. Kien jaghti kull sold li jkollu.

Jghidulna dawk li jafuh, illi gieli ta l-flus kollha li kien ikollu fuqu, imbaghad hu kien jinzel bil-mixi mir-Rabat ghall-Belt ghax ma kienx ikollu ghat-tram. Wiehed li kien ighix mieghu jghid li mhux l-ewwel darba li ta l-ikel tieghu li xi fqir li kien ihabbat il-bieb fil-ghaxija u hu raqad b'tazza te'. Mhux ta' b'xejn ommu kienet tghid ghalih 'Dak il-fqir tieghi'.

Mons. De Piro, ta ruhu ghall-fqar mhux ghax kien bniedem injorant. Tant mhux hekk, illu hu okkupa karigi gholjin bhalma kienet dik ta' Rettur tas-Seminarju. L-Arcisqof Mauru Caruana ghazlu bhala Segretarju Generali tad-Djocesi. Dawn kienu bicctejn xoghol delikati u ta' importanza kbira.

Imma l-ghazla kienet vera tajba ghax il-prudenza ta' dan il-bniedem kienet maghrufa sewwa fost kulhadd. It-talenti li Alla ghogbu jzejnu bihom ma hallihomx reqdin. Ried illi Alla ma jitolbux kont talli ma hadimx fid-dinja.

Mons. De Piro kellu kariga ohra importanti, kien membru fis-Senat (Malti). Fis-Senat hu kien jirraprezenta lill-Kleru Malti. F'din il-Kariga hadd am kellu dubju minnu; Kemm il-kleru u kemm il-poplu. Hadem u stinka fis-Senat, u l-kelma tieghu kienet stmata. Ezempju wiehed hu bizzejjed biex naraw l-istima li kien igawdi f'Malta kollha. Dak in-nhar tar-rewwixta tal-maltin fis-7 ta' Gunju 1919 Mons. De Piro indahal biex jikkwieta lill-poplu, u l-poplu sema l-kliem ghaqli tieghu ghax kien jaf min kien dan il-bniedem.

Dawn in-nies ma jsirux kbar bix-xejn. L-ghaqda li jkollhom m'Alla tul hajjithom taghtihom il-qawwa, is-sahha u l-gherf. Biss Mons. Guzeppi De Piro jibqa' msemmi ghal haga ohra verament sabiha. Hu waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Fid-djarju tieghu hu kiteb "Nahsbu f'hutna ta' Barra" u ghalhekk, hu li kien jaf kemmm Malta thobb tghin il-Missjoni ried li jwaqqaf ghaqda fejn tifforma zghazagh li jkunu jistghu jmorru f'kull parti tad-dinja fejn hemm nuqqas ta' sacerdoti.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl barra tlett idjar hawn Malta: Sant'Agata, ir-Rabat Youth Centre, B'Kara u l-Istitut ta' San Guzepp f'Santa Venera, ghandha wkoll in-Novizzjat fiz-Zebbug Ghawdex. Barra minn Malta, il-Missjunarji tas-Socjeta' jahdmu wkoll fl-Awstralja, fil-Kanada, fl-Amerika t'Isfel (il-Peru) u fil-Pakistan. B'hekk Mons. De Piro permezz tas-Socjeta' tieghu qed jaghmel il-gid mhux biss f'Malta imma wkol f'pajjizi ohra. Kien xieraq ukoll li dan is-sacerdot jigi moghti l-unur li jkun id-Dekan tal-Kapitlu Metropolita.

Il-finijiet ta' Alla hadd ma jafhom. Mons. De Piro miet ta' eta' zghira meta hassu hazin fil-knisja ta' San Gejtanu, il-Hamrun wara l-purcissjoni tad-Duluri. L-ghada tal-mewt tieghu l-gazzetti fissru x'kien dan is-sacerdot ghall-kleru Malti, ghal fqir u ghall-haddiem.

_________________________________________________________________________

It-Torca

Il-Hadd, 1 ta' Novembru, 1987.

Fr. Norbert Bonavia MSSP

Pg. 23

Mons. Guzeppi De Piro.

Kieku ma hawnx xi nies li jaghtu kas ta' dati importanti, dawn id-dati jintilfu u maghhom kollox jintesa. Wahda mid-dati importanti li tajjeb li ma nhallux ghaddejja hija t-2 ta' Novembru, 1877. Dak in-nhar twieled Mons. Guzeppi De Piro.

Ghal xi whud, Mons. De Piro hu maghruf bizzejjed, izda hafna ohrajn ma jafux min kien dan il-bniedem li f'hajtu hadem kemm felah, ghamel gid madwaru, ma' kull min kellu x'jaqsam mieghu, u anke haseb biex jaghmel il-gid barra minn pajjizu, haga li ftit joholmu li jwettquha.

Mons. De Piro twieled l-Imdina minn familja nobbli u sinjura. Biss din il-hajja, hu ma ridhiex. Ghalhekk wara li sar qassis huwa sar midhal ta' l-Istitut ta' San Guzepp f'Santa Venera. Dan ix-xoghol kien ghal qalbu, ghax din kienet il-kwalita' ta' hajja li ried ighix: ta' fqir, mal-fqar.

Wara l-mewt ta' Dun Guzepp Bugeja, sar direttur ta' dan l-Istitut. Hekk ukoll gara wara l-mewt ta' Fra Diegu, l-isqof fdalu t-tmexxija ta' l-Istitut ta' dan il-Fratell qaddis. Biss ma kienx kuntent: ma' dawn it-tnejn huwa zied tlieta ohra, biex b'hekk kellu taht il-kura tieghu hames istituti. Ghal dawn l-istituti huwa berbaq kull sold li kellu, ghax dak iz-zmien, l-istituti kienu mimlijin tfal.

F'hajtu sab hin ukoll biex ighin fil-formazzjoni tas-sacerdoti, ghax huwa kien Rettur tas-Seminarju.

Mons. De Piro, li jghid kien jipprova jpoggieh fil-prattika. Biex aktar jitqaddes hu u jqaddes lil ohrajn: kien membru ta' l-ghaqda 'Sacerdoti Adoraturi' u membru fil-missjoni li tant taghmel gid sal-lum f'kull parrocca li tmur. L-Arcisqof Mauro Caruana li gharaf fih bniedem mimli talenti u ta' natural habrieki, ghazlu bhala segretarju generali tal-Kurja, pozizzjoni li kien jaf kulhadd hija delikata u iebsa. ghalhekk ukoll kienet haga sewwa li dan il-bniedem war gie moghti l-unur li jkun Dekan tal-Kapitlu Metropolita.

Hafna drabi jigri, li nies li jkollhom hafna x'jaghmlu, aktar isibu min jaghtihom x'jaghmlu. Hekk kien Mons. De Piro, ghaliex ma' dak ix-xoghol kollu li kellu, l-Arcisqof ghazlu bhala rapprezentant tal-Kleru fis-Senat Malti.

Imma l-ikbar opra li ghaliha jibqa' zgur imsemmi hi s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Minn mindu kien ghadu seminarista f'Ruam, kien dejjem iredden f'mohhu l-hsieb li Malta ghandha x'toffri lid-dinja, mhux deheb jew zejt kif jaghtu artijeit ohra, imma l-fidi. Ghalhekk huwa haseb biex iwaqqaf kongregazzjoni ta' l-irgiel, l-unika wahda Maltija maskili, biex il-membri taghha jwasslu l-fidi fejn hemm nuqqas ta' sacerdoti. B'dan l-ideal car quddiemu, beda jigbor zghazagh mimlijin bl-ispirtu missjunarju.

Il-Qaddis Papa Piju X, gharaf il-hsieb ta' Mons De Piro, u kitiblu ittra biex ibierek lilu u l-membri tieghu, u anke jinkuraggihom. Mons. De Piro baghat bhala l-ewwel missjunarju tieghu fl-Abissinja lil Fra Guzepp Caruana.

Illum is-Socjeta' li waqqaf hu ghadha tkompli x-xewqa teighu ghax barra tlet idjar f'Malta, huma ghandhom ohrajn fl-Awstralja, fil-Kanada, fl-Amerika (USA), u fil-Pakistan.

Mons. De Piro meit ta' 56 sena f'riglejn l-artal waqt li kien qieghed jaghti l-barka sagramentali fil-knisja ta' San Gejtanu l-Hamrun nhar is-17 ta' Settembru 1933, wara li mexxa l-purcissjoni tad-Duluri.

_________________________________________________________________________

In-Nazzjon Taghna

It-Tnejn, 2 ta' Novembru, 1987

Minn Korrispondent.

Pg. 9

Imhabba li ma taghrafx limiti.

Meta bnedem li jkun ghex hajja qaddisa jibda jigi kkonsidrat ghall-process ta' beatifikazzjoni, l-ewwel haga li jifttxu fih tkun il-mod kif dan il-bniedem ikun ghex il-virtu tal-karita'. Dan ghaliex il-karita' hija l-gherq li minnha tinbet hajja qaddisa. Gesu' nnifsu fl-evangelju jitkellem minn livelli differenti ta' kif il-Kelma t'Alla tahdem fil-bniedem. (Luqa 8, 5-8; 11-15).

Hekk kif iz-zerriegha li waqghet f'art tajba tat frott f'min tletin, f'minn sittin u f'min mija, hekk jigri fil-frott ta' ghemil tajjeb ta' min irid jghix fil-kmandament ta' l-imhabba. Dan ifisser x'uhud jirrispondu ghall-kmandament ta' l-imhabba li tana Gesu B'mod radikali.

Certament li l-frott ta' ghamil tajjeb ta' mhabba herqana lejn il-proxxmu b'mod specjali lejn il-fqir u l-batut kienet tispikka f'Mons. Guzeppi De Piro fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl.

Iben Nobbli.

Mons. De Piro kien wild in-nobbli. Izda ghalkemm kien jaghmel parti mill-klassi tan-nobbli, huwa minn jeddu neza' l-privileggi u l-ghana li twieled fihom biex jghix mal-fqar u l-iltiema. In-nobbilta' ta' Mons. Guzeppi De Piro ghalhekk kienet nobbilta' fil-virtu'.

Bhal qaddisin fundaturi ta' kongregazzjonijiet relugjuzi, bhalma huma S. Frangisk, Sant'Injazju u ohrajn, De Piro haseb li jakkwista l-unur ta' karriera. Biss il-Mulej kellu pjani ohra mhejjija ghal din l-ghodda maghzula Minnu.

Wara sentejn li kien ilu li beda l-kors tal-ligi, fil-gurnata tat-8 ta' Mejju 1898, wara s-Supplika lil Madonna ta' Pompej fil-knisja tal-Gizwiti l-Belt, Guzeppi De Piro gie ispirtat li dak li ried Alla minnu ma kinitx il-karriera ta' avukat izda l-hajja sacerdotali.

Billi Guzeppi kien kontinwament ifittex li jaghmel dak li jrid Alla minnu, ma sabhiex difficli biex iwiegeb iva, ghas-sejha li l-Mulej kien qed jghammillu. Ghalhekk haseb biex isiru t-thejjiet mehtiega biex ikun jista' jibda l-kors li jwasslu ghas-sacerdozju. Dan sehh fl-Universita Gregorjana go Ruma sakemmm wasal il-jum tal-15 ta' Marzu 1902 meta gie ordnat sacerdot fil-Bazilika tal-Lateran gewwa Ruma.

Sa minn mindu kien ghadu jistudja kien diga' qed jahseb u jaghmel kuntatti mad-Direttur ta' l-Istitut ta' San Guzepp biex ikun jista' jahdem hemm f'komunita ma' sacerdoti ohrajn qalb l-iltiema. Dan kellu jsehh snin wara.

Wara li gie ordnat sacerdot, Dun Guzepp De Piro hadem ghal xi zmien gol-parrocca tal-Qrendi fejn iddistingwa ruhu bil-hegga li kellu ghall-apostolat u t-talb. Fl-1906 kellu diga' parti attiva fil-'Missjoni l-kbira' li giet imwaqqfa biex trawwm spirtu missjunarju fost il-Maltin.

Fl-1907 Mons. Isqof Pace fdalu f'idejh id-direzzjoni ta' l-Istitut ta' Fra Diegu.

L-imhabba u d-dedikazzjoni ghal dawn it-tfal iltiema narawha fl-ghemil tieghu waqt li kien imur idur il-benefatturi u jittallab ghall-orfni. Dan Mons. De Piro ghazel li jaghmlu meta l-hajja offrietlu kull oppportunita' biex jaghmel bhal nobbli ohrajn shabu u jghix hajja komda minghajr inkwiet ghall-orfni.

Din l-imhabba lejn l-iltiema Mons. De Piro kompla juriha meta fl-1922 huwa gie assenjat biex jiehu hsieb l-Istitut ta' San Guzepp, Santa Venera u aktar tard fl-1925 meta beda jiehu hsieb id-Dar ta' San Guzepp f'Ghajnsielem Ghawdex.

Biss l-imhabba altruista mibnija fuq l-ezempju ta' l-Imghallem Divin am waqfitx fil-limiti tax-xtut ta' Malta. Mons. De Piro sa minn mindu kien ghadu jithejja ghas-sacerdozju kellu tberren f'mohhu l-ideja li jwaqqaf f'Malta kongregazzjoni ta' religjuzi li tkun ghall-missjonijiet ta' barra.

'Naghtu lil ohrajn dak li San Pawl ta lilna', kien spiss ihobb ighid. F'mohh Mons. De Piro kien car hafna l-hsieb li meta Gesu ghallimna biex inhobbu lil xulxin, b'dan kien qieghed jaghllimna wkoll biex inhobbu lill-bnedmin kollha hi x'inhi n-nazjonalita' u l-kondizzjoni taghhom.

Twaqqif ta' Socjeta' Missjunarja.

Ghal dan il-ghan Mons. De Piro, fl-1910 waqqaf kongregazzjoni religjuza biex twettaq hidma missjunarja fost dawk li l-aktra ghandhom bzonn b'mod specjali fl-artijiet tal-missjoni. Zgur li fl-ghajnejn ta' Alla Mons. De Piro kien strument ta' mhabba.

Kien ghalhekk li kien maghzul minn Alla, biex iwaqqaf Socjeta' Missjunarja li wara mewtu mhux biss ma mititx mieghu, izda iffjorixxiet u kibret. Ghalhekk il-lum Mons. De Piro ghadu haj fl-ispirtu ta' mhabba altruista li tqanqal il-membri tas-Socjeta' Missjunarja li hu waqqaf biex ihallu kollox u jmorru jghixu fost il-fqar fl-artijiet tal-missjoni.

Ghalhekk la Alla ghogbu jinqeda b'dan il-qaddej tieghu biex isahhah il-Knisja tieghu b'kongregazzjoni ta' religjuzi b'karizma missjunarja, zgur li dan il-bniedem li ghex hajja qaddisa jisa' jintercedi ghalina quddiem Alla fil-htigiet taghna. Min jaqla' xi grazzja bl-intercessjoni tal-Qaddej t'Alla Mons. Guzeppi De Piro hu mitlub jgharraf lil Postulatur, Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, St. Agata, Rabat, Malta.

_________________________________________________________________________

The Maltese Herald

It-Tlieta, 3 ta' Novembru, 1987

Fr. Saviour mssp

Pg. 9

Il-M.S.S.P. Tifrah.

Is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl ghandha ahbar sabiha x'taqsam ma' l-emigranti Maltin fl-Awstralja. Mhux biss maghhom, izda wkoll mal-Knisja kattolika kollha Awstraljana. Din titratta dwar il-fundatur taghha, Monsinjur Guzeppi De Piro.

Nhar l-1 ta' Novembru 1987, l-Arcisqof Guzeppi Mercieca se johrog id-Digriet li bih huwa jgharraf lid-djoces ta' Malta u Ghawdex li l-prokuratur inkarigat mill-kawza ta' Mons. De Piro biex jigi mgholli ghall-gieh ta' l-artal (isir qaddis) jista' issa jibda jipprocedi formalment. Dan ifisser illi fil-hajja ta' De Piro hemm x'jigi meqjus biex iwassal lil fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl ghal qdusija, u, il-qima ta' l-insara.

Iz-zewg volumi dwar hajtu jaghtu hafna hjiel biex wiehed jifhem u jissensittivita li hawn qed nittrattaw ma' bniedem iehor mimli bl-ispirtu t'Alla. Li Alla ghogbu jaghzlu biex ikun Missier socjeta' missjunarja u ta' religjuzi, bilfors li fih sab materjal ta' xempju nisrani u qdusija.

Guzeppi ddedika hajtu lil Alla w il-Knisja permezz tas-sacerdozju. Lil Alla u lill-Knisja qdiehom skond ma kien mistenni minnu. U l-Mulej ghoblu jaghti kuruna - li ghalkemm swietlu tbatija u sagrificcji, izda quddiem is-sema tonorah bil-kif! Din il-kuruna hija s-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. It-tajjeb fil-bniedem li jirrifletti t-tjubija t'Alla ma jmutx; ma jispiccax. Izda, ghal kuntrarju, hu bhal zerriegha li tintradam u tintes fil-hamrija sa tigi r-Rebbiegha meta mill-gdid tfigg bis-sbuhija taghha, b-rihitha tfuh, u bil-frott bnin taghha.

Ifirhu maghna w itolbu bhalna biex il-Knisja Maltija, fi ftit snin ohra, ikollha gawra ohra ta' qdusija.

Min irid santi bit-talba, bil-Malti jew bl-Ingliz, iktbulan jew cemplulna fid-djar taghna fl-Awstralja, jew dirett Malta:- St. Agata, Rabat, Malta.

Lil Guzeppi De Piro issa wiehed jista' jitolbu l-intercessjoni tieghu quddiem Alla. Il-grazzji maqlugha, jekk joghgobkom, infurmawna bihom. Hajr, u l-Mulej iberikkom.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 7 ta' Novembru, 1987

Dun Frans Ferriggi M.S.S.P.

Pg. 6.

Mons. Guzeppi De Piro.

Min kien? - 1.

Kien bniedem nobbli, mhux biss mill-familja izda wkoll mill-qalb. Ghex hajja qasira izda mimlija xoghol. Habb lill-ohrajn…. l-izjed lil dawk li ma jafx. Ghex ta' fqir; ghex qalb l-iltiema u l-foqra. Cahad l-unuri meta seta' jikseb ufficcji ta' gieh. Waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl; meta bdiet tikber miet.... u halla 'l uliedu ltiema. Dan kien Monsinjur Guzeppi De Piro.

Fit-2 ta' Novembru ta' l-1977, lin-nobbli Alessandru De Piro u lil martu Ursula twieled tifel - li kellu jkun is-seba' tarbija fost disgha - seba' subien u zewgt ibniet. L-ghada ghammduh; tawh l-isem ta' Guzeppi. Beda jikber, trabba f'familja tassew nisranija - sinjura izda la halja u lanqas imkabbra bin-nobbilta' taghha. L-ahwa kollha, l-izjed fis-sajf, kellhom imiddu idejhom ghax-xoghol - min ghal haga, min ghal ohra. Matul is-sena, l-istudju. Il-hajja nisranija ma kellhiex btajjel - insaru kuljum u kull fejn ikunu.

Ta' 11-il sena beda jmur il-Liceo biex ihejji ruhu ghall-Matrikola. Fis-snin li dan jistudja rebah hafna premjijiet - sew ta' suggetti ta' studju kif ukoll ta' tpingija u ta' mgieba tajba.

Wara erba' snin skola waqaf u ssieheb fl-Armata Maltija msejha l-Militia. Fl-1894 ta l-ezami tal-Matrikola; ghadda b'success, u ghal tliet snin ghamel studju avvanzat ta' suggetti ohrajn. Rega' ghadda tajjeb mill-ezamijiet u beda jistudja ghal avukat.... izda f'dan iz-zmien kellu jiehu d-decizjoni li biddlitlu hajtu u maghha l-hajja ta' hafna nies warajh!

Is-Sejha.... U t-Twegiba.

Kien, flimkien ma' shabu l-istudenti, ghal novena tradizzjonali lill-Madonna ta' Pompej - novena li kienet issir fil-Knisja tal-Gizwiti, il-Belt. Talab lil Marija - li kellu devozzjoni kbira lejha - turih ahjar x'irid Alla minnu. U, fit-8 ta' Mejju 1898, nhar il-festa, qataghha li jistudja ghal qassis - ta' erbatax-il sena kien diga' hass din ix-xewqa.

Tad-dar ma haduhiex bi kbira, u qrib l-ahhar tas-sajf mar Capranica biex jistudja fl-Universita' Gregorjana. Fl-1902, nhar il-15 ta' Marzu, iz-zaghzugh Guzeppi De Piro ordna sacerdot minn idejn Mons. Capetelli. Fl-irtir ta' ftit qabel kien ghazel li jiehu xoghol umli f'Malta, mhux karriera diplomatika fl-'Accademia Ecclesiastica'. Kompla jistudja wara l-Ordinazzjoni, mar Davos fl-Isvizzera ghall-mistrieh minhabba sahhtu, u gie Malta.

Il-Holma....U l-Ewwel Tfixkil.

Sa mill-bidunett ta' l-istudji kellu f'rasu li jwaqqaf Socjeta' Missjunarja biex ulied Malta jkunu jistghu jxandru l-Ahbar it-Tajba. Beda juri fehmtu lil hafna nies gholjin. Min raha haga zejda - ma kienx hawn bizzejjed ordnijiet? Ghalfejn izjed? Izda ma qatax qalbu.

L-Isqof Pace reha xi istituti f'idejn Dun Guzepp De Piro, fosthom San Guzepp u Fra Diegu. Dan il-qassis azghzugh baqa’ johlom u ghal darb’ohra kellu jistenna ghax l-Isqof Caruana qallu li s-Salezjani kienu ghadhom kif fethu l-ewwel dar. Dan kien fl-1908.

Fl-1909 il-Vizitatur Apostoliku Mons. La Fontaine mar izur l-Istitut ta’ Fra Diegu. Dan il-qassis heggu fl-idea tieghu meta sema’ bil-hsieb ta’ ghaqda Missjunarja gdida. Tah il-parir li xewqtu jiktibha lill-Isqof Pace biex dan l-Isqof jaghtih il-parir tieghu. Fl-istess sena, fit-30 ta’ Gunju gew l-ewwel Membri - Fra Guzepp Caruana kien l-ewwel wiehed li nghaqad mas-socjeta’ ghax gie fis-27 tax-xahar. Fit-12 ta’ Gunju 1909 l-Isqof Pace bierek id-Dar, fl-Imdina.

Jaghmluh Monsinjur.

Il-Gvernatur ta’ Malta nnominah Monsinjur Dekan tal-Katidral. Kontra qalbu kellu jilbes l-ilbies sabih: sinjal ta’ unuri – haga li ried jichad millbidu. Sadattant, is-Socjeta’ bdiet tikber ftit ftit, u beda jinghata karigi ta’ importanza u ta’ fiducja. Dan aktarx kien dovut ghall-fatt li l-Monsinjur kien bniedem fommu sieket.

Fl-1919 inqala’ l-inkwiet li baqa’ maghruf bhala ‘Tas-Sette Giugno’ - ghax l-irvellijiet graw fis-7 ta’ Gunju. Hadem hafna biex iberrd l-irjus shan, u nsibuh membru tal-Kumitat Nazzjonali " Pro Maltesi Morti e feriti il 7 e 8 Giugno". Kellu sehem ukoll fit-tmexxija ta’ l-Assemblea Nazzjonali li wasslet ghal Kostituzzjoni gdida.

Billi f’Malta ma kienx kollox harir dwar is-Socjeta’, mar jigri Ruma biex jara x’jista’ jsir mill-Papa Piju X. Bejn l-1918 u l-1920, inghata x-xoghol ta’ Rettur tas-Seminarju Magguri. Dan id-dmir qdieh bl-akbar hlewwa u interess. Fl-istess zmien hatruh Dekan tal-Katidral minhabba l-mewt tad-Dekan Mons. Vassallo.

 ________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 14 ta’ Novembru, 1987.

Dun Frans Ferriggi M.S.S.P.

Pg. 10.

Mons. Guzeppi De Piro - 2

Il-Homa tiehu s-Sura.

Is-Socjeta’ Missjunarja San Pawl twaqqfet kanonikament fl-14 ta’ Novembru ta’ l-1921, mill-Arcisqof tad-Djocesi, Mons. Mauro Caruana. Sa dan iz-zmien kellha tliet sacerdoti, ftit studenti u fttit fratelli katekisti. Biex is-Socjeta’ tissahhah, fl-1922 beda johrog "l-Almanakk ta’ l-Istitut tal-Missjoni ta’ San Pawl". Kompla l-kuntatti biex jitwaqqaf istitut ta’ sorijiet missjunarji, u fl-1922 intaghzel Direttur ta’ l-Istitut ta’ Gesu Nazzarenu. Fih, is-Sinjorina Curmi sabet bniedem li taht daqqa ta’ id sewwa. Tghidx kemm beda jsib min jitlob l-ghajnuna - u l-Fundatur, bniedem ta’ qalb kbira, ma qalx le. Hekk, insibu li l-Oratorju ta’ Birkirkara gie f’idejn is-Socjeta’ f’April ta’ l-1927; u sal-lum ghadu mmexxi minn membri tas-Socjeta’ taghna.

Izda l-akbar jum ghall-Fundatur zgur kien id-19 ta’ Gunju 1927... ghax l-ewwel missjunarju ntbaghat fl-Abbissinja. Dan kien Fra Guzepp Caruana, li kien ukoll l-ewwel membru ufficjali tas-Socjeta’. Id-dar ta’ l-Imdina kienet zghira wisq.. u madwar il-knisja, maghrufa "ta’ Sant’ Agata", il-Fundatur beda jibni d-Dar li kellha tikber izjed milli qatt holom.

Fit-3 ta’ Ottubru, 1932, l-Arcisqof M. Caruana bierek "l-ewwel gebla" bit-tama li dik id-dar ghad tinbena malajr. F’Gunju ta’ wara tbierket bicca ohra mid-dar - birikha l-Arcisqof M. Caruana. Mons. De Piro kellu x-xewqa li hu jmur ghall-Missjoni. Ghalhekk beda jhejji ruhu biex f’Novembru jsiefer ma’ xi membri tas-Socjeta’ u hekk jara ahjar kif inhi l-qaghda fl-Abbissinja. Izda dan ma kellux isehh.

Il-Mewt.

Il-Hadd, 17 ta’ Settembru, kien jum ta’ strapazz ghall-Fundatur - ghaliex f’jum wiehed habtu zewg festi: ta’ San Frangisk, li kellu jaghmilha mat-tfal, u tad-Duluri, li kellu jmexxi l-festa fil-knisja tal-Hamrun. Deher inkwetat ghall-Quddiesa ta’ l-10 am ghat-tfal, fl-istitut. Kien inkwetat, qal, ghaliex "jien wasal biex immut u ghadni ma rajt l-ebda sacerdot minn tieghi fil-Missjoni". Wara t-tfal dahlu ghall-ikel. Qaghad jarahom kollu ferh, imbaghad kiel, ghal xi l-4.45 pm nizel ghall-Parrocca ta’ San Gejtanu.

Ghal xi s-6.00 pm, harget il-purcissjoni... il-Fundatur kien izomm ir-relikwija. Wara li spiccaw, qabel il-barka, ghamel kelmtejn mill-qalb - u waslet il-barka. F’nofs it-Tantum Ergo hassu hazin, izda baqa’ fuq l-artal, mizmum mill-ministri. F’nofs il-barka kellhom idahhluh, baghtu lin-nies ‘il barra u haduh malajr bl-ambulanza l-Isptar Centrali, fil-Furjana. Biex ma jitilfux hin dahluh f’sala li fiha hafna tfal. Assistewh zewg professuri - Ellul u Stilon. Hekk fi ftit hin, imdawwar mit-tfal li habb, miet.

Din il-mewt qanqlet hafna niket l-izjed fost uliedu, il-membri tas-Socjeta’ u t-tfal ta’ l-istitut. Issa wliedu l-kbar kienu bhal uliedu z-zghar... iltiema!

Il-Funeral.... u wara.

Il-funeral ta’ Mons. Guzeppi De Piro, bnedem mahbub minn kulhadd, sar nhar l-Erbgha, 19 ta’ Settembru 1933. Difnuh fic-Cimiterju ta’ l-Addolorata. Ghall-funeral tieghu hadu sehem il-membri tal-familja – hutu u wliedhom – il-membri tas-Socjeta’ u nies ta’ karigi importanti f’kull qasam tal-hajja, sew awtoritajiet civili kif ukoll dawk ekklezjastici. Is-sorijiet u l-hafna tfal ta’ l-istituti ma naqsux. Kien bniedem li l-umilta’ u bis-semplicita’ tieghu seraq qalb kulhadd.

Wara, is-Socjeta’ ghaddiet f’hafna idejn sa ma fl-ahhar, fl-14 ta’ April tal-1948, l-Arcisqof Mons. Mikiel Gonzi ghazel lil Dun Mikiel Callus bhala Superjur taghha. Dan kien il-bidu ta’ taqsima ohra fl-istorja ta’ din iz-zerriegha zghira li nibtet f’ruh dan il-bniedem kbir.

_________________________________________________________________________

Il-Gens

16 ta' Settembru, 1988

Dun Joe Bezzina

Pg. 6.

Il-Malti li habb lill-Ghawdxin

Monsinjur Guzeppi De Piro.

Ghawdex fil-bidu tas-seklu ghoxrin kien jinsab f'qaghda bil-wisq differenti minn dik tal-lum. Kien hawn hafna faqar u z-zminijiet difficli li minnhom kienet ghaddejja Malta dik il-habta komplew gharrqu s-sitwazzjoni. In-numru tat-tfal jiggerrew mat-triqat kien zdied sewwa. Il-kapplillani tal-gzira bdew ihossu jaghfas il-bzonn li jifthu dar jew Istitut, kif kienu jsejhulu dik il-habta, fejn ikunu jistghu jilqghu t-tfal l-iktar abbandunati.

L-ewwel sforzi.

Ghawdex kellu istitut ghat-tfal bniet sa mis-sena 1789. Dan l-Isitut, maghruf bhala l-Konservatorju ta' San Pietru Pawl jew tal-Isqof, kien infetah bil-hidma u bl-offerti tal-Arcisqof Vincenzo Labini. Mitt sena mit-twaqqif tieghu, Monsinjur Pietru Pace, Isqof ta' Ghawdex, thabat jiftah wiehed ghas-subien ukoll. ghaldaqstant hu talab l-ghajnuna ta' Monsinjur Frangisk Bonnici, is-sacerdot filantropu li nhar is-27 ta' Awissu, 1888, kien fetah il-Casa di San Giuseppe - Istituto Bonnici il-Hamrun, Malta. Izda l-pjan li jinfetah Istitut bhal tal-hamrun f'gahwdex falla. Ma kienx possibbli li Monsinjur Bonnici jlahhaq ma' zewg postijiet.

Fl-1920, il-kappillani ta' Ghawdex qatghuha li jiehdu l-bicca f'idejhom. Instabet dar adattata u talbu u qalghu wkoll ghajnuna finanzjarja minghand il-Gvern. U nhar is-17 ta' Novembru, 1923, it-tlettax il-kappilan ta' Ghawdex iltaqghu ghand in-Nutar Guzeppi Camilleri u ntrabtu formalment bit-twaqqif ta' Istitut ghat-tfal subien. Konxji li l-pjani ta' qabel fallew minhabba nuqqas ta mexxej kapaci, qatghuha li jitolbu l-parir ta' espert.

Monsinjur De Piro, l-espert tad-Djar.

Dan il-Monsinjur kien involut fl-oqsma kollha tal-hajja Maltija: mir-religjuz ghall-kulturali, mis-socjali ghall-politiku. Nhar it-12 ta' Gunju, 1910, hu waqqaf is-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl. Nhar it-23 ta' Novembru, 1922, kien nominat ir-raba' Direttur tal-Casa di San Giuseppe, u lejn tmiem l-istess sena hu ha xi membri tas-socjeta' tieghu halli jghinuh fit-tmexxija tad-Dar, li dik il-habta kienet tilqa' fiha numru kbir ta' tfal u zghazagh.

Nhar il-25 ta' Dicembru, 1942, il-kappillan Dun Guzepp Hili tal-Fontana, li minn dak inhar 'il quddiem deher f'isem il-kappillani l-ohra kiteb lil Depiro u offrielu d-direzzjoni tal-istitut li kellu jinfetah Ghawdex. Billi Depiro, aktarx imhabbat iktar mis-soltu fil-btala tal-Milied, ma rrispondihx, hu rega' kitiblu fis-7 ta' Jannar.

Monsinjur De Piro, milli jidher ma kienx ha l-ewwel ittra bis-serjeta', izda mat-tieni wahda fehem li l-Ghawdxin kellhom bzonnu. Ghaldaqstant hu talab iktar informazzjoni dwar il-progett u war li qies kollox deherlu li ghandu jaccetta. Decizjoni mibnija fuq zewg konsiderazzjonijiet: l-ewwelnett, kien ser jaghti ghajnuna f'qasam li mill-esperjenza kbira tieghu kien jaf kemm kien ta' htiega; it-tieninett, permezz ta' din id-Dar f'Ghawdex hu kien ser ikompli jxerrd is-Socjeta' tieghu. Dawn iz-zewg konsiderazzjonijiet jidhru cari mit-talba li hu ghamel lill-Isqof ta' Malta biex jitlobu l-permess mehtieg halli jkun jista' jiehu r-responsabilta' tad-Dar ta' Ghawdex.

Gie Ghawdex.

fl-4 ta' Marzu, 1925, gie Ghawdex halli jiddiskuti l-bicca mal-Isqof ta' Ghawdex Mikiel Gonzi u mal-kappillani. U war dil-laqgha kien ghaddu spicca kollox. L-Isqof Gonzi, fil-ftit xhur li kien ilu f'Ghawdex kien litteralment ha taht idejh it-tmexxija kollha tal-gzira. Kien kollox hu kullimkien u ma ried li jindahallu hadd f'xejn. Ried izomm ukoll f'idejh it-tmexxija tal-Istitut. Monsinjur De Piro kien jaf li vapur b'zewg kaptani jinkalja u li l-istitut minghajr tmexxija awtonoma kien jintemm hesrem. Ma kienx lest li jidhol ghal dix-xorta ta' tmexxija u wera li ma kien ghadu interessat. Xi jiem wara, Monsinjur De Piro kien mill-gdid mistieden Ghawdex u haga bilkemm titwemmen, l-Isqof Gonzi u l-kappillani wrewh li lesti li jhallu kollox f'idejh.

Nhar it-18 ta' April 1925, inhareg id-Digriet tal-Affiljazzjoni tal-Casa di San Giuseppe - Sezzione Gozo mal-Istitut ta' Malta.

L-Istitut ta' Ghawdex isir realta'.

Il-Kappillani t'Ghawdex kienu sadattant akkwista minghand il-Gvern Ingliz dak li sa ftit qabel kien l-Officers' Mess f'Ghajnsielem. Fit-18 ta' April, Monsinjur De Piro mar joqghod f'din id-dar halli jissorvelja x-xoghol u jipprepara ghall-ftuh. U gimgha wara, nhar il-25 ta' April, ghalnaqra ma safax midfun f'din l-ewwel opra tieghu f'Ghawdex. Fil-fatt safa midfun ghal ftit taht il-gebel u xahx meta l-art tal-kamra tieghu sfronda u waqa' fis-sular ta' taht. Fortunatament ma weggax gravi.

Wasal fl-ahhar il-jum minn snin twal mistenni! Sebah jum Lapsi, il-Hamis, 21 ta' Mejju, 1925. Fil-prezenza ta' l-oghla awtoritajiet ekkezjastici u civili tal-gzira, il-Gvernatur ta' Malta, Sir Walter Congreve, iddikjara l-Istitut ta' San Guzepp ta' Ghawdex miftuh.

Monsinjur De Piro ghamel zewg diskorsi, wiehed bl-Ingliz u iehor bit-Taljan. Beda biex l-ewwelnett fahhar l-ospitalita' kbira li kien ra minghand l-Ghawdxin fix-xahrar li kien qatta' maghhom fil-gzira, ospitalita' li tghallem ighozz u japprezza. Imbaghad spjega l-programm li fuqu kienet ser titmexxa d-Dar: taghlim religjuz, taghlim hafif tal-iskola, u taghlim ta' xi sengha. Fl-ewwel jum gew accettati fl-Istitut tlett itfal u biz-zmien bdew jinzammu mal-ghoxrin tifel fqir.

Baqa' Direttur sa mewtu.

Monsinjur De Piro halla t-tmexxija ta' kuljum tal-Istitut f'idejn wiehed mill-membri tas-Socjeta' tieghu, Dun Mikiel Callus, u iktar tard, Dun Karm Azzopardi. Izda l-interess tieghu fid-dar ta' Ghawdex ma naqas qatt u baqa' Direttur sa mewtu li grat hesrem nhar is-17 ta' Settembru 1933, fl-eta' ta' 56 sena.

Wiehed jinnota b'sodisfazzjon kbir li minkejja li Monsinjur De Piro mexxa l-Istitu ta' Ghawdex minn Malta, hu qatt ma warrbu fil-genb f'hidmietu u fi hsibijietu.

Kien hu li thabat mal-Gvern biex ighin din l-istituzzjoni socjali: kien hu li meta l-fondi ppermettew ipprova jimmodenizza l-post; kien hu li xtara l-istrumenti tal-muzika biex setghet titwaqqaf il-banda ta' l-Istitut, illum il-Banda San Guzepp ta' Ghajnsielem; kien hu li ta' kull xahar kie metodikament jiccekkja d-dhul u l-hrug tal-Istitut, jiffirma r-registri u, meta tibqa' xi haga, jiddepozitaha fl-Anglo-Maltese Bank. Meta wiehed jikkonsidra x'kien jigri u, dizgrazzjatament, x'ghadu jigri fil-kamp civili u ekklezjastiku meta l-affarijiet ta' Ghawdex jitmexxew mill-Maltin minn Malta, Monsinjur De Piro hu eccezzjoni ghal kulhadd.

Dan wahdu, ghalija, juri l-kobor tal-Monsinjur.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 17 ta' Settembru, 1988

Dun Salv Grima, S.Th. L., Dip. Arch.,

Ghalliem tat-Teologija Dommatika fis-Seminarju t'Ghawdex.

Pg. 7

Diskorsi Marjani ta' Mons. De Piro.

Parti importanti tal-hsieb Marjan ta' Mons. De Piro waslet ghandna permez ta' kopji mehudin mill-original bit-Taljan ta' diversi kitbiet li jgibu d-dati ta' madwar is-sena 1920.

Diversi kienu c-cirkustanzi li ghalihom kien ikun mistieden ghal kategoriji differenti ta' nsara, izda l-iktar ghat-tfal u z-zghazagh. Ghalkemm f'dawk iz-zminijiet ma kienx hemm l-uzanza ta' l-omelija fil-quddiesa, numru ta' diskorsi ta' Mons. De Piro kellhom ghamla ta' priedki f'okkazjonijiet ta' festi liturgici tal-Madonna. Diversi ohrajn huma iqsar fl-iskema taghhom waqt li ohrajn kienu ghamlu ta' konferenzi iktar fit-tul. Dawn ta' l-ahhar, b'mod specjali, kienu mzewqin bi grajjiet ta' qaddisin jew ta' persuni ohra ta' hajja ezemplari.

Ma' Marija ghal ghand Gesu'.

Is-suggett principali kien ikun dwar il-Madonna ghalkemm, skond ic-cirkustanzi u l-udjenza li kien ikollu, huwa kien jitkellem u jispjega fit-tul dwar ghadd ta' virtujiet f'Marija, bhalma huma: il-fidi, l-umilta', il-modestja, l-ubbidjenza, it-tama, l-imhabba, ecc.

Il-kelma ppridkata jidher li kellha post principali fil-Knisja Maltija f'dawk iz-zminijiet. Infatti l-predikazzjoni marjana ta' Mons. De Piro twettqet f'diversi parrocci u knejjes. Marija kienet tkun prezentata ghan-nisrani bhal ghajnuna kemm spiritwali kif ukoll materjali, ghax mal-harsien tar-ruh hemm il-gtiega wkoll tal-harsien mill-perikli tal-gisem.

Mal-prezenza ta' Marija ma tonqosx dik ta' Gesu. Dan il-hsieb jidher spiss fid-diskorsi ta' Mons. De Piro. Kristu ghandu l-pst centali tal-gemgha migbura biex tisma' dwar u f'isem Marija.

Barra mill-valur kristologiku, il-predikazzjoni marjana tieghu kienet wahda li riedet twassal b'hegga umhabba ikbar lis-semmiegha lejn l-Ewkaristija. Ghalhekk mhux biss prezenza ideali ta' Gesu izda bhala dak li ghalih ilkoll ghandhom ikunu mxennqin fit-tqarbina li jkunu se jaghmlu. Tassew ghand Gesu permezz ta' Marija.

L-eghluq ta' kull messagg marjan kien jiehu sura ta' invokazzjoni. Wara li jkun tratta s-suggett ta' l-okkazjoni, Mons. De Piro kien jigbor f'talba lill-Madonna t-taghlima principali li kellu skop iwassal, u hafna drabi f'konnessjoni mal-hajja ewkaristika.

"Ejja, Vergni Mmakulata. Il-popli kollha jistennewk. Jersaq it-tbexbix u warajh tigi x-xemx. Tersaq Marija u maghha ggib fid-dinja x-xemx tal-grazzja, is-Sinjur taghna Gesu, dak l-istess Gesu li jinsab fuq l-artal, dak l-istess wiehed li minn hawn u ftit iehro se jgi biex jistrieh fil-qlub taghkom" (Istitut Fra Diegu, 15-12-1919).

It-Tnissil Bla Tebgha ta' Marija.

Ghadd sabih ta' omeliji marjani ta' De Piro jittrattaw il-kobor ta' Marija fil-privilegg singular tat-tnissil taghha bla tebgha. It-test mehud mill-Iskrittura: "dik li tielgha bhaz-zerniq" (Quasi aurora consurgens) (Ghan. 6:10), jorbot mieghu numru kbir ta' hsibijiet. Is-sbhujija tal-Madonna, li ma nistghux nispjegawha ghal kollox, hija mxebbha mas-sebh ta' l-ghodwa f'dawk il-mumenti li l-iktar jigbed l-ammirazzjoni taghna.

Is-sebh fl-ordni tan-natura jfakkar dak ix-xebh bejn is-safa nisranija u t-tqarbin. Ghax permezz ta' l-Ewkaristija ahna navvanzaw fil-mixja taghna tas-salvazzjoni sakemm naslu gas-sebh ta' dejjem taghna.

Mhix eskluza t-taqbida fil-hajja tal-bniedem. Izda huwa u ghaddej mit-tempesta u d-dlamijiet jista' jara f'Marija dak il-bidu sabih li ghaddiet minnu hi. Bhalma z-zeniq joffri l-ewwel dawl tal-gurnata, Marija tawgualana dik il-guztizzja li Binha jrid iwassal fil-qlub ta' l-umanita' kollha.

Biex mis-solennita' ta' l-Immakulata jwassal il-messagg ta' Marija lill-generazzjoni zaghzugha, Mons. De Piro jindirizza lilhom u jghidilhom: "Gheziez zghazagh, ghalfejn ried Alla, bi privilegg ghal kollox singulari, ihares lil Marija millhtija originali u qatt ma halli li tkun minsusa mill-ebda nuqqas, zghir kemm hu zghir?"

"Ghall-ebda skop iehor hlief dak biex Marija tkun destinata li tircievi fi hdanaha s-Sinjur taghna Gesu Kristu u ssir tassew il-vera Omm t'Alla…. Dak l-istess Gesu jinsab tassew hawn fuq l-artal, mohbi fl-ispeci ta' l-ostja kkonsagrata. L-istess Gesu li minn hawn u ftit iehor jigi jistrieh fis-sider taghkom, bhala ikel u ghajxien taghkom. Jekk Alla nnifsu hejja f'Marija tant safa u qdusija, xejn inqas jaqbel li minnha wkoll jistenna dik l-indafa fil-kuxjenza taghna u qdusija mahrrga ghat-tqarbina taghna."

Spiss kien ikompli jheggeg lis-semmiegha biex jithejjew kif jixraq ghall-Ewkaristija. Izda f'Marija ghandna lil dik li hija tant herqana biex tghinna fid-dghjufija taghna u tistedinna npoggu l-fiducja shiha taghna fiha fit-taqbida tal-hajja sakemm jinghelbu fina l-kumbattimenti kollha.

"Hawn Hi Ommok".

F'din l-espressjoni De Piro kien jara konsolazzjoni kbira ghall-bniedem midneb. Ghalkemm il-bniedem ikun f'dan l-istat xorta jibqaghla ghalih tifsira kbira l-maternita' ta' Marija, li kuljum insejhulha:"Sliema ghalik, Sultana, Omm tal-hniena". L-Iben t'Alla tahielna bhal Omm hanina ghax hija rebbieha fuq id-dnub. Fiah jinsab il-kenn taghna, biha nimxu 'l quddiem, biha nigu mharsa bhal gewwa s-swar l-akar qawwija jew f'torri l-aktar f'sahhtu.

Fi kliem semplici, Mosn De Piro jispjega l-kobor tal-medjazzjonit ta' Marija biex nergghu nsibu hniena quddiem Alla: "Alla Missie taghna, kollu mhabba, li jaf bid-dghufija ta' wliedu u li hu Misier ta' tjubija bla tarf, ma telaqx il-bniedem midneb u lanqas ma jitliqu llum.

"Bejn it-tron tieghyu fil-ghali fil-glorja tas-sema u l-art imsejna li lilna zzommna mahkuma, Huwa pogga tron iehor, dak ta' Marija. Bejn il-Qalb t'Alla l-Missier u l-qalb tal-midneb hemm tinsab il-Qalb ta' l-Omm tieghu u l-omm taghna. Minn hawn terga' titnissel il-fiducja fil-midneb li jerfa' harstu lejn dan it-tron biex waqt li jsellmilha fil-kobor taghha, lejh tixhet il-hlewwa ta' qalb li taghder bhal Omm tieghu".

Ghalhekk Kristu ghazel lilha biex twettaq missjoni marbuta ma' qalb hanina li kollha mhabba ma tinsa lil hadd minn uliedha: "Imsammar qed imut fuq is-salib. Lil min qabbad biex il-frott tal-passjoni kollha tbatija, ma jisfa qatt mitluf? Lil min qabbad biex mill-gdid thejji lill-bnedmin halli bl-ghajnuna taghha jgawdu mill-gid kbir tad-demm imxerred?

"Mhux lill-appostli, li dak il-hin harbu fil-boghod, barra Gwanni. Lanqas lil Gwanni, li lilu l-Mulej ghaddielu xoghol iehor. Il-missjoni biex thares lill-bnedmin kontra l-ghadu qalil, Gesu fdaha lil Marija bi preferenza fost kulhadd. Ghal dak l-ufficcju hija mehtiega qalb umli, qalb li taf tbati ghall-ohrajn, qalb mimlija karita' u ghalhekk qalb ta' Omm".

F'ezortazzjonijiet ohrajn, Mons. De Piro jitkellem minn Marija mnikkta. Jekk hija Omm hanina hija fl-istess hin dik ukoll li tbati ma' Binha. Ghax il-bnedmin warrbu fil-genb il-biza' qaddis t'Alla u tbieghdu mill-ligi tieghu u nsew kif ihaddmu l-precett ta' l-imhabba.

Huwa josserva li fid-dinja zdiedet l-ghajta "non serviam" (ma naqdix) u ghalhekk zdiedu r-rovini fost l-umanita' bhalma huma l-gwerer. ghandha tigi msejha ta' kuljum ir-Regina tal-Paci biex jerga' fostna l-ordni u nsibu hniena quddiem Alla.

F'messagg li ghamel waqt pellegrinagg li sar lill-Madonna tal-Mellieha fil-21 ta' Marzu, 1920, Mons De Piro fakkar id-dizastru li kienet ghaddiet minnu d-dinja fil-gwerra ta' xi snin qabel, u l-ghajta li dak inhar il-Maltin ghamlu lill-Madonna bhala att ta' fiducja fiha biex tharishom.

F'kull zmien ghandha tibqa' r-rabta soda ma' dik l-Ommu li tikkonsolana bhalma ghamlet fl-imghoddi. Hekk ukoll f'kull zmein ghandna nuruha r-radd il-hajr taghna ghax f'din il-hajja lilha nsibu fil-wied tad-dmugh taghna.

Fis-Sahha tar-Ruzarju.

Barra mid-devozzjonijiet fix-xahar ta' Mejju, De Piro kellu sehem importanti fil-predikazzjoni dwar il-Madonna that it-titlu tar-Ruzarju ghax-xahar t'Ottubru. f'iktar minn darba huwa ghamel id-diskors fl-okkazjoni tal-purcissjoni tar-Ruzarju fil-Hamrun.

Id-dehriet recenti ta' Fatima flimkien mat-taghlim kontinwu tal-Papiet dwar il-kobor tar-Ruzarju zgur li kellhom appell qawwi fuq l-insar tal-bidu tas-seklu taghna. dan deher ukoll fil-kliem li kien juza De Piro meta fl-1923 sahaq dwar ir-Ruzarju bhala arma kontra d-dnub, it-tfixkil tax-xitan u l-inganni u t-tlellix tad-dinja. Bl-idtess talba n-nisrani ghandu mezz f'idejh biex jibqa' haga wahda ma' Kristu nnifsu.

Mons. De Piro spjega kif din it-talba marjana tghaqqadna haga wahda ma' Kristu. Ghandha l-qawwa li twassalna ghandu. B'mod l-iktar solenni, fl-istess okkazjoni, staqsa lis-semmieghu tieghu: "Tridu intom tressqu ruhkom lejn Gesu? Tridu intom titbieghdu mid-dnub u tersqu lejn Gesu? Tridu intom illi l-kuntrarju minflok ma jbeghdkom minn Gesu, izommkom vicin lejn Gesu? Tridu intom li d-dinja ma tqarraqx bikom u tisseparakom minn Gesu? Tridu intom f'kelma wahda tghixu u tmutu f'Gesu, ma' Gesu u ghal Gesu? Zommu dejjem ruhkom qassija fid-devozzjoni tar-Ruzarju."

Il-valur kristologiku tar-Ruzarju tennieh is-sena ta' wara fl-istess okkazjoni meta wera l-htiega tat-talb kif kien uriena Kristu nnifsu. It-talbiet li nlissnu fir-Ruzarju ghandhom dik il-qawwa li tmiss il-qalb t'Alla specjalment billi nghid kemm-il-darba t-talba tal-Missierna li ghallimna l-Imghallem taghna.

Ir-rebhiet li twettqu fl-istorja bl-ghajnuna tar-Ruzarju jawguraw rebhiet ohra anki llum meta Marija tghinna biex nehduha ma' l-ghedewwa tas-salvazzjoni taghna u zzommna dejjem qrib Gesu.

Il-meditazzjoni tal-misteri tal-hajja ta' Kristu u ta' Marija jghinuna nifhmu ahjar il-mixja taghna fuq l-art sakemm naslu fil-glorja tal-genna. Hemm, Marija trodd dik il-qima u l-glorja lit-Trinita' Mqaddsa ta' kulma ghamlu maghha t-Tliet Persuni Divini.

Bit-talb tar-Ruzarju nistqarru l-fidi taghna fil-veritajiet li l-Knisja ilha zzomm sa mill-ewwel sekli. Nistqarruha bhala Regina tal-holqien kollu. Kien minn Marija li rcevejna lil Gesu Kristu; hekk ukoll issa permezz taghha jaslu ghandna d-doni u l-grazzji ta' Binha Gesu'.

Ghax hija tinsab fil-glorja taghha u kull hin thares 'l uliedha kollha, xejn, la x-xitan u lanqas id-dinja, m'ghandu setgha fuq dawk li jqimuha bit-talba tar-Ruzarju.

Wara s-Sena Marjana.

Lil min thobb tixitieq li jkun mahbub dejjem u anki mill-ohrajn. L-imhabba lejn Marija titlob fid-devoti taghha li jkunu minn ta' quddiem biex ighinu lil shabhom. Hekk ried ifisser Mons. De Piro fit-tahdidiet li kellu ma' "Ulied Marija" (Figlie di Maria) dakinhar li gew imlibbsa ghall-ewwel darba l-Medalja fil-31 ta' Jannar, 1919 fil-Qrendi. B'ezempji l-iktar cari huwa fisser b'mod prattiku kif ghandu jitwettaq l-apostolat marjan fl-ambjienti li jghixu fihom.

Jekk is-Sena Marjana ntemmet, l-effetti taghha ghandhom jibqghu ghal kull zmein iehor. Il-gid miksub mhux wiehed biex jinzamm maghluq fil-mohbi, izda barra li jinhass fina, jasal ukoll fl-ulied kollha ta' Marija. Hekk hass il-htiega li jaghmel Mons. De Piro fl-imghoddi, u xejn inqas hi mehtiega x-xhieda nisranija llum biex biha nibqghu ta' ghajnuna lil hutna l-Maltin kollha, ulied Marija.

_________________________________________________________________________

Il-Mument

Il-Hadd, 25 ta' Settembru, 1988

Fr. Alfred Farrugia MSSP

Pg. 19

Mons. Guzeppi De Piro: Patrijott Malti.

Il-Hidma tieghu fil-grajja tas-"Sette Giugno".

Is-snin 1914 - 1918, kienu zmien ta' taqlib kbir fl-Ewropa. Il-gwerra kient halliet herba ma' kullimkien u sahansitra l-effetti taghha gabu taqlib f'pajjizi kbar bhar-Russja u l-Germanja.

Gewwa Malta l-effetti tal-gwerra nhassu wkoll. Matul l-ewwel snin tal-gwerra l-ekononmija f'Malta marret hafna 'l quddiem. Vapuri u suldati Inglizi bdew dehlin fil-portijiet Maltin. Ix-xoghol gewwa d-'dockyard' u l-port zdied. Lejn l-ahhar zmien tal-gwerra s-sitwazzjoni kienet differenti. L-ekonomija hadet daqqa 'isfel. Kien hawn nuqqas kbir ta' xoghol, tant li hafn rgiel bdew jintbaghtu 'l barra mill-postijiet fejn kienu jahdmu. Kien hawn nuqqas kbir ta' ikel. Fl-1917 il-haddiema tad-'dockyard' hargu fuq 'strike' u regghu dahlu lura wara li gew moghtija zieda fil-paga. Imma xorta ma kienx hemm titjib fis-sitwazzjoni kritika ta' l-ekonomija. ghall-awtorita' Maltija saret problema mignhar soluzzjoni. Jekk kien hemm diffikultajiet fl-ekonomija tant iehro nistghu nghidu rigward il-politika. Fl-1903 Malta giet moghtija kostituzzjoni gdida fejn nistghu nghidu li kienet l-aghar wahda ghax minflok kien hemm zvilupp polititku, il-Maltin tilfu dak li kienu akkwistaw mill-kostituzzjonijie ta' l-1849 u minn dik ta' l-1887.

F'dawn ic-cirkostanzi, fis-sena 1918, it-Tabib Filippo Sciberras ried iwaqqaf Assemblea Nazzjonali u ghalhekk ghamel lil kull ghaqda f'Malta biex jibghatu delegati halli flimkien jaraw kif il-maltin jistghu jkollhom aktar awtonomija f'dak li ghandu x'jaqsam mal-problemi ta' Malta. Din dehret li tkun l-ahjar soluzzjoni kif setghet tigi ghall-ahjar is-sitwazzjoni ekonomika u politika f'pajjizna. L-ewwel laqgha saret fil-25 ta' Frar 1919 ubhal delegati mill-Kapitlu tal-Katidral ta' Malta kien hemm Mons. Guzeppi De Piro.

It-tieni laqgha ta' l-Assemblea Nazzjonali saret fis-7 ta' Gunju 1919.

Kienet gurnata mhux tas-soltu. Filghodu xi haddiema tat-tarzna gew moghtija s-sensja u dahlu l-Belt bhal protesta. Maghhom kien hemm dawk li kienu qeghdi jipprotestaw kontra l-gholi fil-prezz tal-hobz. U kien hemm studenti Universitarji jipprotestaw fuq xi riformi godda fl-Universita'.

Filwaqt li kienet qeghda ssir il-laqgha ta' l-Assemblea bil-post maghruf bhal l-Giovine Malta, barra, fit-triq beda jinqala' l-inkiwiet u t-truppi Inglizi gew imsejha biex izommu l-ordni. Meta l-Maltin raw it-truppi aktar hraxu. Is-suldati sparaw fuq il-Maltin u tlieta ntlaqtu u mietu. Iehor miet aktar tard minhabba l-griehi li garrab.

Matul l-inkwiet erba' imtiehen tal-qamh u l-ufficcji tal-'Malta Daily Chronicle' gew attakkati. Il-laqgha ta' l-Assemblea Nazzjonali kellha tispicca hesrem, ghax dahlu fuqhom gemgha nies li maghhom gabu Ingliz midrub u qalulhom b'dak kollu li kien qieghed jigri.

F'din il-laqgha, l-membri ta' l-Assemblea unanimament qablu, fuq proposta li saret minn Mons. De Piro, li tigi ffurmata kummissjoni sabiex il-Maltin jigu moghtija kostituzzjoni gdida.

Is-sehem ta' Mons. De Piro fil-grajja tas-Sette Giugno tohrog cara mill-minuti tal-laqghat tal-Kummissjoni ta' l-Inkjesta' fuq il-grajjiet li sehhew bejn is-7 u 8 ta' Gunju 1919.

Mons. De Piro tala' darbtejn quddiem il-Kummissjoni izda l-aktar importanti qieghed fix-xhieda li ta fir-raba' sessjoni jew dik tal-21 ta' Awissu 1919.

Fix-xhieda tieghu De Piro jghdi li hu kien prezenti ghas-seduta ta' l-Assemblea Nazzjonli bhala Delegat tal-Kapitlu fis-sala tac-Cirlu 'Giovine Malta', u dahal wiehed li beda jurihom maktru imcappas kollu demm u beda jghidilhom: "Araw x'ghamlulna. Intom ghandkom tharsuna". Meta raw din ix-xena quddiemhom, il-membri tal-Assemblea mill-ewwel ghazlu xi membri minn fosthom halli dawn igibu l-paci fost il-poplu. Ma tantx kienet problema l-ghazla ghax hafna mill-membri dabbru rashom hekk kif raw l-inkwiet u d-demm. Id-delegazzjoni giet maghmula minn sitt persuni fosthom kien hemm Mons. De Piro.

L-ewwel xoghol tad-delegazzjoni kienet li jippruvaw jitkellmu mas-Sur Robertson li kien it-Tenent-Gvernatur u mal-Maggur Generali Hunter Blair. Dan kien responsabbli tal-Gvern, minhabba li l-Gvernatur il-gdid Plumer kien ghadu ma giex f'Malta. Cemplu lill-Agent Kummissarju tal-Pulizija u talbu biex jigi pulizija halli jakkumpnajahom mic-Cirku sa l-Ghassa gewwa Strada Stretta, ghax is-Sur Robertson kien hemm. Meta ghadda l-hin u l-ebda pulizija ma gie, id-delegazzjoni marru l-Ghassa wahidhom.

Dan kien ghadd ta' kuragg ghax f'dawk l-inhawi kien ghad hemm l-inkwiet. Meta d-delegazzjoni ma rnexxiliex tidhol il-Qorti minn Strada Stretta, il-membri marru biex jidhlu minn Strada Rjali. Hawn semghu xi tiri u marru mill-gdid lejn 'Giovine Malta'. Meta waslu sabu lill-Agent Kummissarju tal-Pulizija u dan akkumpanjahom sa l-Ghassa tal-Pulizija. Gara li s-sur Robertson kien il-Qorti.

Allura d-delegazzjoni marret biex tidhol il-Qorti. Izda hemm sabu xi nies li wrew maghhom imgieba ta' mibgheda lejhom u b'mod partikulari lejn Mons. De Piro. In-nies bdew jghidu: "Intom il-htija ta' dan kollu". Mons. De Piro qallhom: "Tajba din. Ahna sejrin biex insalvawkom, u l-htija qed nehduha ahna." (Ta' min jghdi li fix-xhieda tieghu De Piro ma semma' xejn x'gara f'dan il-hin. Kien l-Avukat Caruana Gatto li qal x'gara ezatt).

Deher sewwa li l-folla kienet ifferocjata talli l-inglizi kienu sparaw fuqhom meta l-Maltin lanqas biss kienu armati. Il-folla kienet quddiem il-Qorti ghax kien hemm gemgha suldati u l-Maltin riedu li min kienhati tad-demm li stered, jigi kastigat. Quddiem din is-sitwazzjoni, d-delegazzjoni Maltija tkellmet mat-Tenent Gvernatur biex jidhlu garanti halli jippruvaw izommu n-nies kalmi.

Ghalhekk il-membri tad-delegazzjoni telghu flimkien fil-gallarija tal-Qorti u weghduhom li ssir gustizzja. Izda gara li dak il-hin waslu xi morini. Il-folla bdiet tibbujalhom. Deher li se jerga' jibda l-inkwiet. Ghalhekk Mons. De Piro jghid li baqghu l-Qorti sad-disgha ta' filghaxija, sakemm is-suldati kollha telqu mill-Qorti u x'uhud mill-membri tad-delegazzjoni fosthom Mons. Dandria telqu mas-suldati sal-knisja ta' San Gwann, biex zgur jinzamm il-paci u l-kwiet.

L-ghada, il-Hadd, Mosn. De Piro mar hu stess ghand Caruana Gatto biex flimkien imorru lejn il-Belt ghax kien ghad hemm l-inkwiet. Inqalghu xi incidenti: suldat Ingliz gie ferut, u sar attakk fuq l-istamperja 'Malta Chronicle'. Deheret li se terga' tibda r-rewwixta. Ghalhekk Caruana Gatto u De Piro flimkien mat-Tabib Sciberras u l-Avukat Serafino Vella marru ghand il-Maggur General Hunter Blair u dan wieghed li jkellem il-folla;kif fil-fatt ghamel mill-gallarija tal-Palazz. Hu wieghed li hadd mis-suldati Inglizi mhu se jhalli Malta qabel tispicca l-inkjesta.

Billi kif diga' ghidna, parti mill-inkwiet beda minhabba s-sensja tal-haddiema mit-tarzna, De Piro tkellem ma Hunter Blair fuq din il-problema. Filwaqt li kienet car li ma kienx possibli ghat-tarzna li zzomm madwar 12,000 haddiema ghax aktar minn 7,000 gew mghotija x-xoghol waqt il-gwerra, Hunter Blair stqarr ma' De Piro li madwar 500 biss kienu se jigu moghtija s-sensja.

Wara nofs inhar il-folla marret biex tattakka l-Palazz ta' Francia. Dan ghaliex Francia kien wiehed mill-importaturi l-kbar tal-qamh u President tal-kamra tal-Kummerc. Barra minn hekk kienu jghidu li kien habib tal-Inglizi. Mons. De Piro, kif semma fix-xhieda, mar hu ghand Caruana Gatto u Vella, li kienu fid-dar ta' Hunter Blair, u qalilhom b'dak li kien qieghed jigri u l-bzonn bie xhuma flimkien imorru jkellmu l-folla.

Ghalhekk marru w ghamlu dan minn fuq il-portiku tat-Teatru Rjal, allura minn dik in-naha li kienet tigi quddiem il-Palazz ta' Francia. Meta waslu qalu lill-folla biex jieqfu mill-hsieb li kellhom, izda deher li mal-folla kien hemm xi kriminali u dawn bdew jibbujjaw u anki jkellmu hazin lil dawn il-membri tad-delegazzjoni. Filghaxija l-folla, wara li farrket id-dar ta' Francia, riedet tahbat ghall-Palazz tal-Arcisqof.

Dan il-kliem wasal f'widnejn Mons. De Piro u t-Tnejn filghodu mar il-Palazz. Hemmhekk sab gemgha nies. Hu, flimkien mal-Isqof Dumnikan Angelo Portelli kellem lill-folla. U l-kelma taghhom swiet ghax gabu ftit tal-paci.

"Hija maghrufa l-hidma ta' Mons. De Piro fil-grajjiet tas-Sette Giugno 1919". Hekk stqarr Fr. Philip Mallia O.P. fil-ktieb tieghu 'L-Isqof li Habbu Kulhadd'. Tassew Mons. De Piro bhal membru ta' l-Assemblea Nazzjonali wera li bhala sacerdot kien lest li jaghti s-sehem tieghu ghall-gens Malti fil-glieda tieghu biex jikseb dak li kien qieghed jiggieled ghalih.

Mons. De Piro wera b'kapacita' kbira, li bl-ezempju u bil-kelma t-tajba tieghu kapci jgib il-paci waqt il-glied u t-tixrid tad-demm. Bil-kuragg u d-determinazzjoni tieghu personali hu sar bniedem mahbub u ammirat minn kulhadd. Bla dubju hu jista' jigi meqjus fost il-patrijotti l-kbar ta' Malta.

_________________________________________________________________________

In-Nazzjon Taghna

It-Tlieta, 27 ta' Settembru, 1988

Alexander Bonnici OFM

Pg. 9

Nisel u qalb ta' Mons. De Piro.

F'generozita u mhabba ta' Mons De Piro.

Kwazi 55 sena ilu, fis-17 ta' Settembru 1933, miet Mons. Guzeppi De Piro, benefattur kbir tal-poplu Malti. Il-familja tieghu hi wahda mill-izjed nobbli ta' gziritna. Imma, quddiem Alla, li ma jaghmilx differenza bejn bniedem u iehor, De Piro kellu ghamla ohra ta' nobbilta'. Hu kien il-bniedem li 'l Alla habbu wkoll fil-hlejjaq kollha. Dawk li Alla laqqaghhom mieghu sabu fih il-missier hanin li jhobb u jaghder, li jaghmel il-gid u jinheba, li nqeda bil-gid tad-dinja biex iferrah qlub mugugha li x-xorti ma ghenithomx.

Fis-sena 1933, Gorg Pisani, poeta fil-fjur ta' zghozitu, fakkrilna n-niket ta' dawk ic-ckejknin li hassewhom iltiema dak in-nhar li tilfu 'l min habbhom, bla ma ghamel ghazla bejniethom.

Smajt elf tfajjel jibku.

"Jien smajt elf tfajjel jibku-

jitnehdu l-missier taghhom

U b'dak il-biki jhollu -

Lil kull min kien jismaghhom".

Dawk it-tfal hassewhom tassew bla missier, u bezghu minn gejjjieni mwiegher. Demgha li ccarcret ma' haddejn ta' tfajjel donnha tkellimna bil-fomm tal-poeta:

"Jien hrigt mill-qalb ta' tfajjel

-Imrobbi fl-akbar sliema-

Li jaf bhal hutu l-ohra-

Li x'hin jisbah filghodu

jisfaw ilkoll iltiema."

Imma Mons. De Piro kien bhal id- il-leminja ta' Alla. Aktar mill-bnedmin ta' zmienu, hu kien jaf tajjeb li Alla jibqa' jmexxi l-opri tieghu anki minghajru. Kienu opri li hu habbhom sa mill-ewwel zmein tas-sacerdozju tieghu. Imma kienu wkoll opri li qatt ma fittixhom hu nnifsu. Alla beda jitlaqhomlu f'idejh, wahda wara l-ohra. Is-Superjuri tieghu fdawlu dan il-gawhar prezzjuz meta hallew fil-hsieb tieghu tfal ckejknin li kellhom bzonn ta' ghajnuna halli jghallimhom isawru qalb tan-nar lejn Alla u jaghtihom tama f'hajja li tant drabi hi kiefra mal-fqajjar, mad-dghajjef, u ma' l-imnikket.

"Alla Jridni ma l-Iltiema".

Meta l-Arcisqof Pietru Pace talab li Dun Guzepp De Piro biex ihalli l-parrocca tal-Qrendi u jibda jiehu hsieb it-tfal tad-Dar Fra Diegu, il-Hamrun, quddiem min tnikket ghat-tluq tieghu mill-Qrendi, hu wiegeb: "Dan hu sinjal li Alla jridni ma' l-iltiema biex issa naghmel il-gid maghhom".

Mons. De Piro kien il-bniedem kalm imma determinat. Kien bniedem metodiku, jaf x'irid, u jifhem safejn jwassal bil-hila tieghu bis-sahha ta' gismu. Imma jidher li hu hass li Alla ried minghandu li hu qatt ma jabbanduna lic-ckejknin. Hu ghamel minn kollox biex ma jsirx Monsinjur tal-Katidral. HU rrizenja min Segretarju Djocesan u minn Rettur tas-Seminarju Magguri meta hass it-toqol tax-xoghol fuq spallejh. Imma qatt mahalla l-hidma ta' Direttur tad-Dar Fra Diegu tal-Hamrun, tad-Dar ta' San Guzepp f'Santa Venera u f'Ghajnsielem u tad-Djar taz-Zejtun u ta' Birkirkara li kienu f'idejn is-Sorijiet Missjunarji ta' Gesu Nazzarenu.

Meta, fit-8 ta' Frar 1932, De Piro fassal it-testment tieghu, hu ftakar f'kull wahda mid-dkar tat-tfal li Alla ried jafdalu f'idejh. Kienu djar li, mhux biss ma hallewlux qligh, imma ghamluh bhal tallab. Kien dejjem jittallab ghalihom. U dan ghamlu mhux minghar misthija kbira. L-anqas li jisthi kien minn ommu, is-Sinjura Ursola. ghalhekk, hi, li f'binha Guzeppi kienet tara l-fessud taghha, kemm-il darba sejhitlu t-tallab tieghi.

Fi zmien ta' guh, meta gie li mar iqaddes il-Katidral ta' Malta, ommu kienet tibghatlu kolazzjon abbondanti, u kienu jqeghduhulu fis-sagristija. Darba wahda, intebah li xi tifel kien qed ifettillu jmisslu minn dak li kienet tlestilu ommu. X'ghamel? Hu qalilha biex tlestilu xi haga izjed halli min ikun fil-bzonn ikollu izjed minfejn jiehu!

Kull haddiem haqqu l-hlas ta' eghmilu, u min jahdem ghall-artal, ghandu l-jedd li jghix mill-artal. ghalhekk, f'isem l-Isqof ta' Malta, il-maghruf Alfons M. Galea, fi tmiem is-sena 1915, kiteb hekk: "Jiena staqsejt lil Mons. De Piro x'jistenna bhal hlas li haqqu talli qieghed izomm f'idejh dik l-amministrazzjoni (ta' Fra Diegu). Imma hu nnifsu gharrafni li offra s-servizz tieghu minghajr ebda hlas: ghall-imhabba t'Alla biss. Imbaghad hu zied li, ghalli gej ukoll, m'ghandux f'mohhu li jitlob xi hlas".

Fit-testment tieghu, De Piro halla L 100 ghat-tfal tad-Dar ta' Fra Diegu. Ftakar fid-djar l-ohrajn ukoll. Lid-djar ta' San Guzepp ta' Santa Venera u ta' Ghajnsielem hallielhom il-beneficcju tas-sevizz tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl li taghha hu kien il-Fundatur. Is-Sorijiet ta' Gesu Nazzarenu u l-Frangiskani hassew dejjem l-appogg tieghu f'kull opra li ghamlu mat-tfal. Fosthom ukoll it-tifkira ta' Mons. De Piro hi wahda qaddisa.

Laboratorju ghal Xbejbiet bla Xoghol.

Il-missier ma hasibx biss biex ikabbar 'l uliedu. Hu jhossu mhasseb jekk uliedu jdhru bla futr jew jekk ma jkunux jafu x'se jaghmlu b'hajjithom. Hekk kien Mons. De Piro. X'kien sejjer jigri b'mod specjali minn dawk ix-xbejbiet li b'tant imhabba trabbew fid-djar tal-Knisja? Hafna kienu bla familja. Gie li sabu ruhom bla mezzi ta' ghaxien. Il-qalb tieghu mtliet bin-niket meta kien hemm min beda jwassallu kif x'uhud minhom sabu ruhom mitfughin fi hwienet ta' triq maghrufa tal-belt Valletta.

L-ewwel darba li kellu jiftah fommu fis-Senat, lil Mons. De Piro nisimghuh b'hegga jitlob il-kollaborazzjoni ta' dawk kollha li ghandhom xi awtorita'. "Jiena tal-fehma li ghandu jsir minn kollox biex dawn in-nisa jitwarrbu minn dawk il-hwienet.... Imissna nahsbu mhux biss ghall-imsejkna tfajliet taghna, imma wkoll ghal tant guvintur... Hi pjaga licertament tezisti taht l-isem ta' Barmejdizmu, Kabarrettizmu, u Tabarrinizmu. Ahna lkoll imissna ninghaqdu biex nitqabdu halli ghallanqas innaqqsu din il-pjaga".

Fis-sena 1927, Mons. De Piro, b'dan il-ghan, kien qed jipprogetta opra kbira, imma wkoll difficli. Hu ried iwaqqaf Laboratorju ghalxebbiet bla xoghol. Il-post kien il-Belt. Imma l-problema ma kenitx biex jibda. Kien izjed difficli li l-opra tkompli. Kien hemm min ikkollabora ma' Mons. De Piro billi offra sahnasitra gidu. Kien hemm min offra x-xoghol ta' idejh.

Ix-xbejbiet beda jkollhom post fejn jingabru daws li kieku f'darhom fil-post li kien instab ghalihom. Imma d-diffikultajiet kibru. L-opra giet sospiza. Hu kien qed jittama li din il-hidma fost it-tfajliet tkun wahda milli setghu jintefghu fuqha s-Sorijiet Missjunarji ta' Gesu Nazzarenu. Imma l-bniedem jipproponi u Alla jiddisponi. Il-hajja ta' Mons De Piro kienet qed toqrob bejn tmiemha. Sa l-ahhar, hu kien ghdu qed johlom bi progetti ta' ghajnuniet kbar. Propju fl-ahhar zmien ta' hajtu, hu hassu konvint li kellu jhalli ghal xi zmien 'il Malta, biex ighin 'l-ulied spritwali tieghu f'hidma kbira li kienet bdiet fis-Somalja.

Mons. De Piro halla l-progetti tieghu bhal wirt lil dawk kollha li jarawh bhal missierhom. Hu, li kien tassew il-bniedem ta' kulhadd, sar il-mudell tas-sacerdot Malti. Hu kien il-gieh tal-poplu Malti. Ma hux ta' xejn, ghalhekk, li l-hajja ta' Mons De Piro qed tigi studjata mill-Awtoritajiet tal-Knisja. It-tama hi li, jekk inhi r-rieda t'Alla, lil Mons. De Piro ghad narawh mgholli ghall-gieh ta' l-artali. B'hekk, ilkoll naghtuh il-venerazzjoni li tixraqlu, u nikkpjawh f'hajjitna.

_________________________________________________________________________

It-Torca

Il-Hadd, 9 ta' Ottubru, 1988.

Gordon Refalo, (Seminarista)

Pg. 6.

Mons. G. De Piro.

Dedikazzjoni ghad-Djocesi.

Monsinjur Guzeppi De Piro huwa maghruf fostna lkoll bhal l-Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl kif ukoll bhal dak li tant habb u hadem ghat-tfal fl-Istituti tal-Knisja; zewg affarijiet li ghalihom jisthoqqlu kull gieh. Izda ftit huma dawk li jafu li minbarra dawn, huwa kellu wkoll responsabbiltajiet ohra kbar fid-Djocesi ta' Malta moghtija lilu mill-Awtoritajiet tal-Knisja.

Fl-1915, malli l-Arcisqof Mawru Caruana sar Isqof ta' Malta, huwa ghazel lil Mons. De Piro biex ikun is-Segretarju Generali tieghu, ufficcju li baqa' jzomm ghal tliet snin. Dan jfisser li l-Arcisqof kellu fiducja kbira fih, ghalix b'hekk Mons. De Piro kellu jkun kollaboratur vicin ta' l-Arcisqof fit-tmexxija tad-Djocesi.

Izda peress li fl-1918, ir-Rettur tas-Seminarju kien spicca mill-kariga tieghu, l-Arcisqof Caruana innomina lil Mons. De Piro bhal Rettur, imhabba li huwa kien "bniedem ta' skola, ta' hajja tajba u ta' tant merti fid-Djocesi".

Kemm dam Rettur, jigifieri ghal sentejn biss, hu wera' ruhu tassew Missier ta' dawk iz-zghazagh li kienu qieghdin ihejju ruhom ghas-Sacerdozju. Huwa kien ighinhom b'kull mezz possibli.

Izda bhala Rettur tajjeb ma kienx mohhu biss f'dak li hu Spiritwali, izda wkoll f'dak li hu materjali u intelletwali. Jidher car hafna minn dak li darba kiteb lill-Arcisqof, li kien preokkupat hafna mis-sitwazzjoni ekonomika tas-Seminarju, li tant kienet hazina, li kien hemm nuqqas serju ta' ikel, kif ukoll certi hargiet li s-Seminaristi kienu jaghmlu barra mis-Seminarju, ma seghux ikomplu jisiru.

Mons. De Piro kellu wkoll interess kbir fl-istudji tas-seminaristi ghaliex kien jaf li l-formazzjoni intelletwali tas-Sacerdoti kienet ta' importanza kbira.

Minhabba l-fatt li kellu tant xoghol iehor importanti x'jaqdi, specjalment bhal Fundatur tas-Socjeta' Missjunarja ta' San Pawl, huwa hass li ma setax ikompli jawd d-dmirijiet tieghu bhal Rettur b'mod tajjeb, u ghalhekk f'Awissu tas-sena 1920, huwa baghat ittra lill-Arcisqof fejn urih bix-xewqa tieghu li jispicca minn Rettur.

Izda Mons. De Piro ma damx wisq ma nghata kariga ohra ta' responsabbilta' fid-Djocesi. Mal-mewt tad-Dekan tal-Kapitlu tal-Katidral, billi huwa kien kogitru, f'Novembru ta' l-1920, Mons. De Piro sar Dekan.

Bhala Dekan huwa kellu sehem importanti fit-tfassil tal-Kostituzjoni ta' Malta ta' l-1921 specjalment f'dak li kellu x'jaqsam mal-Knisja f'Malta. Ukoll meta kien Dekan, saret riforma kbir fl-iskola tal-Katidral li kienet isservi ghal dawk it-tfal li kienu jaghtu s-servizz taghhom fil-Katidral waqt il-funzjonijiet liturgici.

Fil-qosor dawn huma ufficcji importanti li okkupa Mons. De Piro fid-Djocesi ta' Malta. Izda nistghu naraw b'mod car li kien bniedem li tant habb lil Kristu li kien lest jaqdi l-Knisja Tieghu f'dak kollu li kien mehtieg - Knisja li hu stess tant kien ihobb.

_________________________________________________________________________

Lehen is-Sewwa

Is-Sibt, 29 ta' Ottubru, 1988.

Diskors ta' Sir Anthony Mamo

Pg. 9.

Il-Qaddej ta' Alla Guzeppi De Piro.

Il-Bniedem bi tliet imhabbiet.

Nixtieq nistqarr li nhossni tassew onorat li gejt mistieden biex niehu parti f'din ic-cerimonja simpatika. U ta' dan nixtieq nirringrazzja lis-Superjur Generali u lill-membri kollha tas-Socjeta' ta' San Pawl. Inevitabblilmet fid-diskors, illi mhux twil, li ppreparajt, se jkolli forsi nerga' nghid hwejjeg li diga' qalhom, b'mod wisq ahjar millinaf nghidhom jien, is-Superjur Generali, fl-omelija tieghu, ghax fl-ahhar mill-ahhar qed nitkellmu fuq l-istess persuna. Dak li hu tajjeb hu li Mons. De Piro kien bniedem tant kbir, qaddis, twajjeb, li mhux facli tixba' tisma' fuqu.

Kif qal is-Superjur Generali, virtu' mill-isbah li kienet izzejjen lill-Qaddej t'Alla Mons. De Piro matul hajtu kollha, u li flimkien mal-kwalitajiet l-ohra kbar tieghyu habbitu mal-poplu kollu, kienet zgur l-umilta' tighu. Ghalkemm hu kien ta' nisel nobbli, hu dejjem stmerr il-fohrija, it-tifhir, u kull fjen seta' harab l-unuri personali.

Izda ghalina mhux biss hu xieraq u sewwa izda huwa wkoll dmir li naghtu widen ghall-kmand li nsibu f'wiehed mill-Kotba Mqwaddsa li jghid: "Fahhru l-eghmejjel ta' dawk li jaghmlu l-gid, ghaliex l-opri taghhom jisthoqqilhom li ma jigux minsija, u isimhom u l-fama taghhom m'ghandhomx jigu mdallam biz-zmien." U appuntu ghalhekk, biex nobdu dan il-kmand, li ahna ninsabu dal-hin migburin hawnhekk quddiem din id-dar sabiha, wahda mid-djar u l-palazzi l-kbar u sbieh li jzejnu din il-belt li ssahhar lil kull min izurha.

Ninsabu hawnhekk biex infahhru u biex infakkru, minquxin fl-irham u fil-bronz l-isem u l-opri ta' dan il-persunagg li kull fejn mex ghamel il-gid. Izda zgur li fil-genna fejn qieghed, Mons. De Piro, li f'hajtu tant kellu ghal qalbu u tant hadem ghall-formazzjoni nisranija tat-tfal u taz-zghazagh, jifrah li din id-dar, fejn twieled u fej trabba, hi wzata bhal skola li fiha gereazzjoni war ohra ta' studenti jircievu l-edukazzjoni taghhom maghguna bil-hmira ta' principji sodi, religjuzi, morali u civili.

Izda jien nahseb li l-lapida li se nikxfu m'ghandhiex tkun biss tifkira ta' grajja li sehhet fiz-zmien u ghaddiet izda ghandha wkoll twassal messagg lil kull min jaqraha, messagg li hu validu dejjem.

L-Ideali ta' Mons. De Piro.

Kif jiftehmu mill-kliem ta' l-istess lapida, li issa taqraw, l-ideali li haddan u wettaq b'eghmilu Mons. De Piro, kienu tlett imhabbiet: l-imhabba lejn Alla, l-ewwel u qabel kollox; l-imhabba ta' pajjizna ul-qadi tieghu; u l-imhabba tal-proxxmu, u b'mod specjali taz-zghar, tal-fqar, tal-batuti, u l-ghajnuna lil kull min kellu bzonn.

Fit-twettiq prattiku ta' dawn l-ideali s'intendi hu moghti lil fit tmaghzula biss li jilhqu l-grad ta' santita' u ta' perfezzjoni li lahaq Mons. De Piro. Izda jien nahseb li kulhadd, fic-cirkustanzi tieghu, jista' jsib dawn l-ideali ispirazzjoni u taghlima.

Bit-tqeghid ta' din il-lapida s-Socjeta' ta' San Pawl se taghmel monument iehor zghir ghall-memorja tieghu. Izda l-veru monument, il-monument il-kbir, il-monument haj, hu s-Socjeta' ta' San Pawl innifisha, li mhux biss tfakkar izda tikkontinwa u tipperpetwa l-opra tieghu, u, biex nghid hekk, l-istess hajtu.

Meta qasir il-ghomor Mons. De Piro ghadda ghal hajja ahjar, is-Socjeta' li hu kien waqqaf, jekk tippremettuli hawnhekk il-metafora u t-tixbieha, kienet xitla. Izda kiene xitla ta' nisel tajjeb u b'sahhitha. Hu kien hawwilha f'art li kien hejja tajjeb. U ghalhekk ix-xitla kienet minn Alla, kibret imsoqqija bil-gharaq tax-xoghol ta' wliedu u ndukrata u kkultivat bilghaqal u bil-ghozza taghhom. U saret sigra kbir li tifrex il-frieghi taghha anki f'oqsma 'l boghod hafna minn pajjizna; u taghti l-frott.

Ahna lkoll, hbieb u ammiraturi ta' din is-Socjeta' nafu b'liema hrara u b'liema hegga huma jkomplu u jkabbru dejjem izjed l-opri tal-Fundatur taghhom, fl-edukazzjoni, fl-Istituti ta' beneficenza, f'istituzzjonijiet ohra li jaghmlu attivitajiet religjuzi, kulturali, u socjali, fix-xoghol pastorali fid-djocesi, fost l-emigranti Maltin, fl-artijiet tal-missjoni fejn, nizzu hajr 'l Alla, kif qaluli, qed jitnibbet rimi gdid ta' vokazzjonijiet indigeni.

Issa j'Alla timxi 'l quddiem u tirnexx l-kawza ta' kanonizzazzjoni ta' dan il-bniedem qaddis. B'hekk il-poplu taghna, li ghandu tradizzjoni nisranija ta' kwazi elfejn sena, wahda mill-komunitajiet insara ta' mill-bidunett, poplu li jaf il-fidi tieghu mill-istess San Pawl, li b'ismu hi kburija s-Socjeta', dan il-poplu jkollu hu wkoll wiehed minn uliedu mtella' ghall-oghla unuri ta' l-artali.

_________________________________________________________________________

In-Nazzjon Taghna

L-Erbgha, 2 ta' Novembru, 1988

Diskors ta' Sir Anthony Mamo.

Pg. 12

Il-Qaddej ta' Alla Guzeppi De Piro.

Il-Bniedem bi tliet imhabbiet.